Anal çat (anus çatlağı), anüs nahiyəsində yaranan kiçik yırtıklar və ya çatlar səbəbindən dışkılama zamanı şiddətli ağrı və qanaxma ilə özünü gösteren bir sağlamlıq sorunudur. Həm uşaqlarda həm də yetkinlərdə görülə bilən bu vəziyyət, adətən qəbizlik və ya ishal səbəbindən anüs ətrafındakı dərinin çətinlanmasıyla yaranır.
Anal çat (Anus Çatlağı) Nədir?
Anus nahiyəsində (anüs) yaranan kiçik yırtık və ya çatlardır. Bu vəziyyət adətən dışkılama zamanı ağrı və qanaxma ilə özünü göstərir. Anüs ətrafındakı hassas toxumaların çətinlanması, qıcıqlanma olması və ya gerilmesi nəticəsində yaranan bu yaralar, şəxsin gündəlik yaşamını mənfi təsir edə bilər.
Anus çatları adətən qısa müddətli olub bir neçə hafta üçünde öz-özünə iyileşə bilər. Lakin, altı haftadan uzun süren fissürlər "xroniki anal çat" olaraq adlandırılır və tibbi müdaxilə gerektirə bilər. Bu vəziyyət, anüs kaslarında spazma səbəb ola bilər və sağalmanı çətinlaştıraraq təkrarlanan ağrılara səbəb ola bilər.
Hər yaş grubunda görülə bilən anal çat, xüsusilə qəbizlik, ishal və ya doğuş sonra çətinlanmalar səbəbindən yaranır. Qadınlarda doğuş sonra, kişilərdə isə ağır kaldırma və ya yanlış qidalanma nəticəsində daha tez-tez müşahidə olunur.
Anal çat (Anus Çatlağı) əlamətləri hansılardır?
Anal çat adətən dışkılama zamanı və ya sonra şiddətli ağrı ilə özünü belli edir. Bu ağrı bəzən qısa müddətli olabilirken, bəzi hallarda saatlerce davam edə bilər. Ağrı, çatlağın derinliğine və əzələ spazmına bağlı olaraq değişkenlik göstərə bilər. Anal çat əlamətləri şunlardır:
Dışkılama zamanı və ya sonra şiddətli ağrı
Makatta yanma və batma hiss
Dışkılama zamanı və ya sonra qanaxma (adətən tuvalet kağıdında parlaq qırmızı renkte qan müşahidə olunması)
Anüs ətrafında həssaslıq və qaşınma hiss
Makatta gözle müşahidə olunur kiçik bir yırtık və ya çat törəməu
Dışkılama zamanı anüs kaslarında spazm hiss və dışkının çətinlanaraq çıkması
Anal çat əlamətləri bəzən hemoroid (basur) ilə karıştırıla bilər. Lakin, anal fissürde ağrı adətən dışkılama ilə başlayır və saatlerce sürə bilər, hemoroid isə daha çox şişkinlik və basınç hiss ilə karakterizedir.
Anus Çatlağına Nə kömək edir?
Anus çatlağının sağalmasını hızlandırmaq və ağrıyı hafifletmək üçün bəzi təbii üsullar tətbiq edilə bilər. Qidalanma vərdişlərinin değiştirilmesi, su istehlakınin artırılması və dışkıyı yumuşatmağa yönəlmiş çözümlər, fissürün sağalmasıne kömək edə bilər. Anus çatlağına iyi gələn üsullar:
Lif baxımından zəngin qidalar tüketmək: Kabızlığı qarşısını almaq üçün meyvə, tərəvəz və tam tahıllı qidalar tüketilmelidir.
Bol su içmək: gündəlik ən az 2-3 litre su tüketmək, dışkıyı yumuşataraq anal nahiyəyə baskıyı azalda bilər.
Isti oturma banyosu yapmaq: Gün üçünde 2-3 kez 10-15 dakika boyu isti suya oturmaq, əzələ spazmını azaltaraq ağrıyı hafifletə bilər.
Müntəzəm dışkılama alışkanlığı geliştirmək: Tuvalet ihtiyacı ertelenmemeli və çox ıkınmaktan kaçınılmalıdır.
Yüngül məşq yapmaq: Müntəzəm yürüyüş və ya yüngül egzersizlər, həzm sistemini destekleyərək dışkının daha asan atılmasını təmin edir.
Baharatlı və asitli gıdalardan kaçınmaq: Anus bölgesini qıcıqlanma edebilecek gıdalardan uzaq durulmalıdır.
Krem və ya merhem istifadəsi: Həkim önerisiyle anüs kaslarını gevşetici kremlər və ya ağrı kesici merhemlər istifadə edilə bilər.
Bu üsullar adətən yüngül və orta dereceli anal fissürlərdə sağalmanı destekleyə bilər. Lakin, uzun müddət davam edən ağrı və qanaxma kimi şikayetlər mevcutsa, tibbi müdaxilə lazım ola bilər.
Anal çat (Anus Çatlağı) Nədən yaranır?
Anal fissürün oluşmasındaki ən geniş yayılmış səbəb, anüs bölgesindeki dərinin həddindən artıq gerilmesi və ya qıcıqlanma olmasıdır. Bu vəziyyət, anüs kaslarının sıkılaşmasına və çatların yaranmasına səbəb ola bilər. Çatlağın yaranmasını tətikləyən bir çox faktor mövcuddur və bunlar adətən həzm sistemi, dışkılama vərdişləri və həyat tərzi ilə əlaqəlidir. Anus çatlağı yaranmasına səbəb olan əsas faktorlar:
Qəbizlik və Sərt Dışkılama: Ən geniş yayılmış səbəblərdən biridir. Sərt nəcis geçişi, anüs bölgesindeki hassas cildi yırta bilər.
Xroniki İshal: Davamlı sulu dışkılama, anal bölgeyi qıcıqlanma edərək çat yaranmasını tetikleyə bilər.
Həddindən artıq Ikınma: Dışkılama zamanı çox ıkınmaq, anüs kaslarının çətinlanmasına və çat yaranmasına səbəb ola bilər.
Doğuş Yapma: Vaginal doğuş zamanı anüs nahiyəsi həddindən artıq gerilə bilər və çat oluşa bilər.
Yanlış Qidalanma: Lif baxımından yetersiz qidalanma, dışkıyı sertleştirərək anal nahiyəyə zərər verə bilər.
Infeksiyalar və İnflamatuar Bağırsaq Xəstəlikləri: Crohn xəstəliyi və ya xoraatif kolit kimi iltihaplı bağırsaq xəstəlikləri, anus nahiyəsində həssaslıq oluşturaraq fissürlərə səbəb ola bilər.
Ağır Kaldırma və ya Həddindən artıq Fiziki Aktivite: Qarın daxili basıncını artıran aktivitelər, anüs bölgesine çox yük binmesine səbəb ola bilər.
Uzun Müddət Oturma: Uzun müddət hərəkətsiz kalmaq və oturmaq, qan dövranını yavaşlataraq anus bölgesindeki toxumaların zəiflamasına sebep ola bilər.
Anüs Bölgesine Yapılan Travmalar: Anüs bölgesinin qıcıqlanma olması və ya çətinlanması, dəridə çat yaranmasına səbəb ola bilər.
Bu səbəbdənr göz önüne alındığında, dışkılama vərdişlərinin düzenlenmesi, su istehlakınin artırılması və anüs bölgesinin korunması, anal çat riskini böyük ölçüde azalda bilər.
Anal çat (Anus Çatlağı) Müalicəsi
Anal çat müalicəsi, xəstəliyin süresine və şiddetine bağlı olaraq değişir. Akut fissürlər adətən bir neçə hafta üçünde öz-özünə iyileşə bilər, lakin xroniki fissürlərdə medikal və ya cərrahi müdahaleye ihtiyaç duyula bilər.
Akut Anal Çat Müalicəsi
Yüngül və qısa müddətli fissürlərdə, qidalanma düzeninin değiştirilmesi, su istehlakınin artırılması, isti oturma banyoları və topikal kremlərlə müalicə tətbiq olunur. Dışkıyı yumuşatıcı dərmanlar və ya lif takviyeləri tövsiyə edilə bilər.
Xroniki Anal Çat Müalicəsi
Altı haftadan uzun süren və sağalmayan fissürlərdə, əzələ spazmını azaltmaq üçün əzələ gevşetici kremlər və ya botoks enjeksiyonu tətbiq edilə bilər. Bəzi hallarda, bölgedeki qan akışını artırıraq sağalmanı hızlandıran dərmanlar reçete edilə bilər.
Əgər çat uzun süredir iyileşmiyor və həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə düşürüyorsa, cərrahi müalicə lazım ola bilər. Lateral internal sfinkterotomi adlanan işlemle anüs kasları gevşetilərək fissürün sağalması sağlanır. Bu prosedur, başarı oranı yüksək olan bir üsuldir.
Anal çat müalicəsində erkən diaqnoz və uyğun müalicə üsullarinin tətbiqi, xəstəliyin kronikleşmesini və ilerlemesini qarşısını almaq baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/anal-fissur-makat-catlagi-nedir-əlamətləri-ve-tedavisi
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
MedlinePlus — Sağlamlıq mövzuları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://medlineplus.gov/healthtopics.html
Anadoluda «Qastroenterologiya» sahəsi üzrə həkimlər
Tez-tez verilən suallar
Anal çat (Anus Çatlağı) Nədir?
Anus nahiyəsində (anüs) yaranan kiçik yırtık və ya çatlardır. Bu vəziyyət adətən dışkılama zamanı ağrı və qanaxma ilə özünü göstərir. Anüs ətrafındakı hassas toxumaların çətinlanması, qıcıqlanma olması və ya gerilmesi nəticəsində yaranan bu yaralar, şəxsin gündəlik yaşamını mənfi təsir edə bilər.
Anal çat (Anus Çatlağı) əlamətləri hansılardır?
Anal çat adətən dışkılama zamanı və ya sonra şiddətli ağrı ilə özünü belli edir. Bu ağrı bəzən qısa müddətli olabilirken, bəzi hallarda saatlerce davam edə bilər. Ağrı, çatlağın derinliğine və əzələ spazmına bağlı olaraq değişkenlik göstərə bilər. Anal çat əlamətləri şunlardır:
Anus Çatlağına Nə kömək edir?
Anus çatlağının sağalmasını hızlandırmaq və ağrıyı hafifletmək üçün bəzi təbii üsullar tətbiq edilə bilər. Qidalanma vərdişlərinin değiştirilmesi, su istehlakınin artırılması və dışkıyı yumuşatmağa yönəlmiş çözümlər, fissürün sağalmasıne kömək edə bilər. Anus çatlağına iyi gələn üsullar:
Anal çat (Anus Çatlağı) Nədən yaranır?
Anal fissürün oluşmasındaki ən geniş yayılmış səbəb, anüs bölgesindeki dərinin həddindən artıq gerilmesi və ya qıcıqlanma olmasıdır. Bu vəziyyət, anüs kaslarının sıkılaşmasına və çatların yaranmasına səbəb ola bilər. Çatlağın yaranmasını tətikləyən bir çox faktor mövcuddur və bunlar adətən həzm sistemi, dışkılama vərdişləri və həyat tərzi ilə əlaqəlidir. Anus çatlağı yaranmasına səbəb olan əsas faktorlar:
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.