Bazal hüceyrəli karsinoma: əlamətlər və müalicə

Bazal hüceyrəli Karsinom (BHK) Nədir?

Dərinin ən alt tabakasında yer sahə bazal hüceyrələrdən qaynaqlanır. Əsasən uzun müddətli günəşə məruz qalma nəticəsində yaranır. Güneşin ultraviyole (UV) şüaları DNA hasarına yol açar, bu da hüceyrələrin nəzarətsiz şəkildə çoğalmasına səbəb olur. BHK əsasən üz, burun, alın, qulaqlar və boyun kimi güneşe ən çox məruz kalan nahiyələrdə müşahidə olunur. Nadir hallarda orqanizmin gövde və ya ekstremite nahiyələrində də inkişaf edə bilər.

Yavaş ilerlemesine rağmen müalicə edilmədikdə ətraf toxumalara zərər verə bilər, sümük və kıkırdak kimi dərin yapılara yayıla bilər. lakin metastaz yapma ihtimali olduqca düşüktür. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə bazal hüceyrəli karsinomun böyük çoğunluğu tamamilə müalicə edilə bilər.

Bazal hüceyrəli Karsinom (BHK) Növləri Hansılardır?

Bazal hüceyrəli karsinomun fərqli tipləri, həm klinik görünüşləri həm də biyolojik davranışları baxımından vacibdir Bu səbəbdən düzgün alt tipin tanımlanması, müalicə üsulunun seçilmesinde və xəstəliyin seyrinin öngörülmesinde kritik rol oynayır. Əlavə olaraq bəzi alt tiplər daha agresif seyrederken bazıları yüzeysel kala bilər, bu da müalicə yaklaşımında şəxsə xüsusi planlamayı lazım kılar.

BHK növləri belə sadalana bilər:

Nodülər BHK: Ən tez-tez müşahidə olunan tiptir. Adətən inci kimi parlaq, cilalı görünüşlü bir nodül şeklindedir. Zamanla ortasında qabıqlanma və xoraleşme inkişaf edə bilər.

Yüzeyel (Superfisiyel) BHK: daha çox gövde nahiyəsində, qırmızımsı, düz və yüngül pullu lezyonlar şəklində müşahidə olunur. Yavaş irəliləyir və adətən daha iyi seyirlidir.

Morpheaform (Sklerozan) BHK: Sərt, sınırları belirsiz və skar toxumasına benzeyen lezyonlar şəklində yaranır. Ətraf mühit toxumalara daha agresif yayıla bilər.

Pigmente BHK: tünd kahverengi və ya siyah renkte ola bilər, melanom ilə karışa bilər. daha çox tünd tenli şəxslərdə rastlanır.

Mikronodülər BHK: Kiçik nodüllər şəklində müşahidə olunur, digər tiplərə görə daha agresif ola bilər.

Bazal hüceyrəli Karsinom (BHK) Səbəbləri hansılardır?

Bazal hüceyrəli karsinomun üzə çıkmasında ən vacib etken güneşin ultraviyole şüalarına uzun müddət məruz qalmaktır. Uzun illər boyu xüsusilə korunmasız şəkildə güneşe məruz kalan şəxslərdə risk aydın şəkildə artar. Əlavə olaraq solaryum istifadəsi, açıq tenli olmaq və immun sisteminin zəif olması da BHK inkişafını asanlaştıra bilər. Ətraf mühitlə bağlı toksinlər, kimyəvi maddələrə məruz qalma və bəzi kalıtsal sendromlar da xəstəliyin görülme olasılığını artıran digər faktorlar arasında yer alır.

Bazal hüceyrəli karsinom səbəbləri belə özetlenə bilər:

UV şüaları: Xüsusilə uşaqlıq və gençlik dövründə intensiv günəşə məruz qalma BHK riskini artırır.

Solaryum istifadəsi: Yapay UV şüaları da dəri hüceyrələrinde DNA hasarına yol açar.

Açıq ten rengi: Açıq tenli, rəngli gözlü və sarı/kızıl saçlı şəxslərdə risk daha yüksəkdir.

Genetik meyillilik: Ailesinde dəri xərçəngi anamnezi olan şəxslərdə daha tez-tez müşahidə olunur.

Immun sistemi zəiflığı: Orqan nakli kimi səbəblərlə immun sistemi baskılanan şəxslər risk altındadır.

Radyasyon məruz qalma: Önceden radioterapiya sahə nahiyələrdə BHK inkişaf ihtimali artar.

Yaş faktörü: İləri yaşlarda görülme tezliyi aydın şəkildə artar.

Bəzi kalıtsal sendromlar: Məsələn Gorlin-Goltz sindromu kimi nadir xəstəliklər, BHK inkişafını asanlaştırır.

Bazal hüceyrəli Karsinom (BHK) Əlamətləri hansılardır?

BHK’nın əlamətləri adətən dəridə yavaş böyüyen və başlanğıcda önemsenmeyen kiçik lezyonlarla başlayır. lakin zamanla görünüş değişir və şüpheli hala gəlir.

Bazal hüceyrəli karsinom əlamətlər belə müşahidə oluna bilər:

İnci kimi parlaq, dəri renginde və ya pembe nodüllər

Ortası çökük, kenarları yükselmiş yaralar

Davamlı kabuklanan və sağalmayan dəri lezyonları

Zamanla kanayan və ya kabuklanan nodüllər

Pigmente tipte tünd kahverengi və ya siyah lekelər

Skar benzeri sərt və sınırları belirsiz lezyonlar

Adətən ağrısızdır lakin irəliləyən dövrlərdə həssaslıq oluştura bilər

Bazal hüceyrəli Karsinom (BHK) Necə Diaqnoz Olunur?

Bazal hüceyrəli karsinomun diaqnoz prosesi, xəstəliyin erkən dövrdə saptanaraq effektiv şəkildə müalicə edilmesini sağlamaq baxımından kritik öneme malikdir. İlk aşamada dermatolojik müayinə aparılır və ciltteki şüpheli lezyonlar dikkatlice qiymətləndirilir. Bu muayenede lezyonun rengi, şekli, yüzey xüsusiləri və sınırları gözlemlenir. Şüpheli lezyonların daha ətraflı incelenmesi üçün dermatoskopi adlanan, dəri yüzeyini böyütərək görmeyi sağlayan xüsusi bir cihaz istifadə olunur. Dermatoskopi sayəsində çıplak gözle fərq edilemeyen damar strukturları, pigment dağılımı və şişin karakteristik xüsusiləri müəyyən etmə edilə bilər.

Dəqiq diaqnoz koymaq üçün biyopsi ən əsas üsuldir. Biyopsi zamanı şüpheli lezyondan kiçik bir toxuma örneği alınır və histopatolojik inceleməyə gönderilir. Patoloji raporu ilə şişin varlığı, tipi (nodülər, yüzeysel, morfeaform vb.), derinliği və agresiflik derecesi net olaraq belirlenir. Bu məlumatlar, müalicə planının kişiselleştirilmesinde böyük əhəmiyyət daşıyır.

Bəzi irəli hallarda, xüsusilə şişin göz ətrafsi, burun, qulaq və ya kafa derisi kimi kritik nahiyələrdə dərin toxumalara yayılımından şüpheleniliyorsa, maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRI) və ya kompüter tomoqrafiyası (BT) kimi radyolojik üsullara başvurula bilər. Bu görüntüləmə teknikləri, şişin yumuşak toxumalara, kaslara və ya sümüklərə uzanıp uzanmadığını göstərə bilər. Əlavə olaraq nadir də olsa çox geniş və təkrarlanan lezyonlarda metastaz riskini değerlendirmək üçün də ek tetkiklər aparıla bilər.

Bazal hüceyrəli Karsinom (BHK) Müalicəsi Necə Olur?

BHK müalicəsində amaç, şişin tamamilə ortadan kaldırılması və tekrarlama riskinin ən aza indirilmesidir. Müalicə seçimi şişin ölçüsünə, əvəzinə, tipine və pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə belirlenir.

əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır:

Cərrahi eksizyon: Ən tez-tez istifadə olunan üsuldir. Şiş və ətrafındakı sağlam toxumadan bir miqdar çıkarılaraq alınır.

Mohs mikrocerrahisi: Xüsusilə üz kimi kozmetik açıdan vacib nahiyələrdə seçim olunur. Şiş tabaka tabaka çıkarılır və mikroskop altında incelenir.

Kriyoterapi (dondurma): Kiçik və yüzeysel şişlərdə istifadə edilə bilər.

Küretaj və elektrokoter: Lezyon kazınaraq çıkarılır, ardından elektrik akımı ilə kalan hüceyrələr yok olunur.

Topikal müalicələr: Həkim tərəfindən reçete edilən kremlər yüzeysel BHK’da istifadə edilə bilər.

Radioterapiya: cərrahiye uyğun olmayan pasiyentlərdə və ya irəli mərhələlərdə tətbiq edilə bilər.

Hedefe yönəlmiş müalicələr: İləri və geniş yayılmış BHK vakalarında son yıllarda hedefe yönəlmiş dərmanlar kullanılmaqdadır.

Tibbi xəbərdarlıq

Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.

Mənbələr

Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/bazal-hucreli-karsinom-bhk-nedir-bazal-hucreli-karsinom-tedavisi-nasil-olur
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
National Cancer Institute — Cancer Types (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.cancer.gov/types
WHO — Cancer fact sheet (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer

Anadoluda «Dermatologiya» sahəsi üzrə həkimlər

Mehmet Coşkun Acay

Həkim-mütəxəssis

Dermatologiya

Klinikanın bütün həkimləri

Tez-tez verilən suallar

Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.