Minimal invaziv cərrahi üsullar arasında yer sahə diz artroskopisi, diz ekleminin ətraflı şəkildə incelenmesini sağlayan diaqnoz və müalicə üsulidir. Bu işlemde xüsusi kamera və kiçik cərrahi aletlərlə dizin üçüne ulaşılır. Böylece müxtəlif problemlər müəyyən etmə edilip müalicə edilə bilər. Diaqnoz və müalicə əsas səbəbə, əlamətlərin ağırlığına, yaşa və ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə fərdi şəkildə planlaşdırılır.
Diz Artroskopisi Nədir?
Modern tıpta diz eklemiyle ilgili problemləri diaqnoz etmək və müalicə etmək məqsədilə istifadə olunan minimal invaziv bir cərrahi üsuldir. Bu işlemde artroskop adlanan ince, ışıklı və kameralı bir cihaz kullanılaraq diz eklemi içeriden görüntülenir. Eklemin ətraflı bir şəkildə incelenmesi üçün kiçik bir kesiden girilir. Alınan görüntülər bir monitöre aktarılır. Bu sayede həm diaqnoz koyma prosesi həm də müalicə planlaması daha hassas bir şəkildə həyata keçirilir. Üsul, açıq cərrahiye kıyasla daha az invaziv olmasıyla məlumdur. Pasiyentlərin daha az ağrı yaşaması, qısa bir sağalma prosesi və ağırlaşma riskinin aşağı olması, diz artroskopisini cerrahlar və pasiyentlər üçün seçim edilən bir üsul haline getirmiştir. İşlem zamanı problem tespitinin həmçinin menisküs yırtıkları, bağ hasarları, kıkırdak problemləri kimi bir çox ortopedik narahatlıq müalicə edilə bilər.
Diz artroskopisi adətən lokal, spinal və ya ümumi anestezi altında tətbiq olunur. Istifadə olunan üsul, pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyəti və cərrahi müdahalenin kapsamına bağlı olaraq belirlenir. Cərrahi müdaxilə zamanı diz eklemine açılan bir neçə kiçik kesiden həm artroskop həm də lazım cərrahi aletlər yerleştirilir. Bu, həkimin oynaq üçündeki yapıların durumunu net bir şəkildə görmesini və müdaxilə etmesini təmin edir.
Diz Artroskopisi Səbəb Tətbiq olunur?
Diz eklemi, karmaşık strukturu və intensiv istifadəsi səbəbindən zamanla zədələnmə görə bilər. Idman yaralanmaları, travmalar, yaşlanmağa bağlı dejenerasyonlar və bəzi xəstəliklər dizde ciddi sorunlara səbəb ola bilər. Artroskopi, bu sorunların nedenini birbaşa oynaq üçünde görmə və sürətli bir şəkildə müdaxilə etme imkanı sunar. Məsələn, menisküs yırtıkları, bağ hasarları, kıkırdak zedelenmeləri və ya eklemde serbest dolaşan cisimlərin varlığı kimi vəziyyətlər, diz artroskopisi ilə asanlıkla diaqnoz edilə bilər və müalicə edilə bilər. Əlavə olaraq daha əvvəl tətbiq edilmiş müalicə üsullarinin başarısını değerlendirmək üçün də istifadə edilə bilər. Məsələn, bir fizioterapiya programının ardından davam edən şikayetlərin mənbəyi araştırılırken və ya bir önceki cərrahi müdahalenin sonuçlarını incelemək məqsədilə bu üsul seçim edilə bilər. Dizde maye birikimi kimi hallarda da sıvının kaynağına ulaşmaq və lazımdırse biyopsi almaq üçün də tətbiq olunur. Kıkırdak hasarlarının onarılması menisküs yırtıklarının dikilmesi və ya çıkarılması, bağ rekonstrüksiyonu və oynaq temizliği kimi bəzi xəstəliklərdə isə müalicə zamanı istifadə edilə bilər.
Diz Artroskopisi Hansı Xəstəliklərdə Istifadə olunur?
Xüsusilə mekanik problemlər, idman yaralanmaları, dejeneratif oynaq xəstəlikləri və xroniki ağrılar kimi hallarda seçim olunur. Diz artroskopisi ilə həm diaqnoz koyma prosesi hızlanır həm də eyni prosedur zamanı müalicə sağlana bilər. Diz artroskopisinin tez-tez kullanıldığı xəstəliklər belə sadalana bilər:
Menisküs Yırtığı: Dizde qəfil bir hərəkət və ya travma nəticəsində menisküs toxumasının yırtılması halında diaqnoz və müalicə üçün istifadə olunur. Yırtığın dikilmesi, çıkarılması və ya düzeltilmesi artroskopi ilə həyata keçirilir.
Ön Çapraz Bağ (ACL) və Arka Çapraz Bağ (PCL) Yaralanmaları: Sporcular arasında geniş yayılmış olan bağ yaralanmalarının onarılması və ya yeniden yapılandırılması məqsədilə diz artroskopisi seçim olunur.
Kıkırdak Zedelenmeləri və Dejenerasyonları: Travma, yaşlanma və ya həddindən artıq istifadə nəticəsində kıkırdak səthində yaranan hasarların onarımı və ya temizlenmesi üçün aparılır.
Eklemde Serbest Cisimlər (Loose Bodies): Travma və ya eklemdeki dejeneratif proseslər səbəbindən yaranan serbest sümük və ya kıkırdak parçalarının çıkarılması artroskopi ilə mümkündür.
Diz Kireçlenmesi (Osteoartrit): İləri yaşlarda müşahidə olunan diz kireçlenmesi halında eklemin temizlenmesi, ağrının hafifletilmesi və ya xəstəliyin ilerlemesini yavaşlatmaq üçün tətbiq edilə bilər.
Sinovit: Eklemdeki sinovyal toxumanın iltihaplanması halında diaqnoz koymaq və gerektiğinde sinovyal toxumanın alınması üçün artroskopi istifadə olunur.
Patella (Diz Kapağı) Problemləri: Diz kapağı çıkıkları, aşınmaları və ya düzensizliklerinde diaqnoz və müalicə amaçlı seçim olunur.
Oynaq Infeksiyaları: Diz eklemindeki enfeksiyonların müalicəsində, infeksiyalaşmış sıvının temizlenmesi və eklemin ətraflı incelenmesi məqsədilə tətbiq olunur.
Oynaq Kistaları (Baker Kisti): Baker kisti kimi diz arkasında maye dolu kistaların müalicəsində, kistin içeriğinin temizlenmesi və ya drenajı üçün istifadə edilə bilər.
Diz Travmaları Sonra: Geçirilen travmalar və ya kazalar sonra dizde kalan hasarın incelenmesi və müalicəsi üçün seçim olunur.
Diz Artroskopisi Necə tətbiq olunur?
İşlem, ümumi, spinal və ya lokal anestezi altında tətbiq olunur və pasiyentin vəziyyətinə görə ən uyğun anestezi üsulu seçilir. Artroskopi prosesi, planlı və hassas bir şəkildə bir neçə əsas aşamada həyata keçirilir. Öncelikle cərrahi alandaki infeksiya riskini minimize etmək üçün diz nahiyəsi steril bir şəkildə temizlenir və steril örtülərlə izole olunur. Ardından dizin iç quruluşuna ulaşmaq üçün bir neçə kiçik kesi aparılır. Bu kesilər adətən 1 santimetreyi geçmez və dizin fərqli bölgelerine yerleştirilir. Bu kesilərdən birine artroskop adlanan ince, ışıklı və kameralı bir cihaz yerleştirilir. Artroskop, diz ekleminin iç kısmını böyütülmüş və ayrıntılı bir şəkildə cerraha göstərir. Digər kesilər isə cərrahi aletlərin yerleştirilmesi üçün istifadə olunur.
Artroskopi zamanı diz eklemi, steril bir maye ilə doldurularaq daha net bir görüş sağlanır. Bu maye, eyni zamanda diz üçündeki toxumaları nazikçe yıkayaraq görünürlüğü artırır. Cerrah, monitör vasitəsilə eklemin iç quruluşunı ətraflı bir şəkildə incelər. Menisküs, bağlar, kıkırdak toxumaları və sinovyal zar kimi yapıların vəziyyəti qiymətləndirilir. Əgər bir problem müəyyən etmə edilirse, cerrah uyğun cərrahi aletlər köməyi ilə müalicə işlemini gerçekleştirir. İşlem tamamlandıktan sonra diz eklemi içerisindeki maye boşaltılır və kiçik kesilər kapatılır. Bu kesilər adətən öz-özünə eriyen dikişlərlə və ya steril bantlarla kapatılır. Daha sonra nahiyə, steril bir bandajla sarılaraq korunur. İşlem sonra duruma bağlı olaraq pasiyent eyni gün taburcu edilə bilər və ya qısa bir müddət hastanede gözetim altında tutula bilər.
Diz artroskopisi, aşağı ağırlaşma riski və sürətli sağalma süresiyle avantajlı bir üsuldir. Lakin, prosedur sonra müəyyən bir rehabilitasyon prosesi lazımdır. Bu prosesdə fizioterapiya programları və həkimin öneriləri doğrultusunda hərəkət kısıtlamalarına diqqət edilmelidir. Diz artroskopisinin başarı oranı, cərrahin deneyimi və pasiyentin müalicəyə uyumu ilə birbaşa əlaqəlidir. Bu səbəbdən, prosedur əvvəl və sonra həkim ilə ayrıntılı bir iletişim kurmaq olduqca vacibdir.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/diz-artroskopisi-nedir-diz-artroskopisi-neden-uygulanir
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
MedlinePlus — Sağlamlıq mövzuları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://medlineplus.gov/healthtopics.html
Anadoluda «Ortopediya və travmatologiya» sahəsi üzrə həkimlər
Tez-tez verilən suallar
Diz Artroskopisi Nədir?
Modern tıpta diz eklemiyle ilgili problemləri diaqnoz etmək və müalicə etmək məqsədilə istifadə olunan minimal invaziv bir cərrahi üsuldir. Bu işlemde artroskop adlanan ince, ışıklı və kameralı bir cihaz kullanılaraq diz eklemi içeriden görüntülenir. Eklemin ətraflı bir şəkildə incelenmesi üçün kiçik bir kesiden girilir. Alınan görüntülər bir monitöre aktarılır. Bu sayede həm diaqnoz koyma prosesi həm də müalicə planlaması daha hassas bir şəkildə həyata keçirilir. Üsul, açıq cərrahiye kıyasla daha az invaziv olmasıyla məlumdur. Pasiyentlərin daha az ağrı yaşaması, qısa bir sağalma prosesi və ağırlaşma riskinin aşağı olması, diz artroskopisini cerrahlar və pasiyentlər üçün seçim edilən bir üsul haline getirmiştir. İşlem zamanı problem tespitinin həmçinin menisküs yırtıkları, bağ hasarları, kıkırdak problemləri kimi bir çox ortopedik narahatlıq müalicə edilə bilər.
Diz Artroskopisi Səbəb Tətbiq olunur?
Diz eklemi, karmaşık strukturu və intensiv istifadəsi səbəbindən zamanla zədələnmə görə bilər. Idman yaralanmaları, travmalar, yaşlanmağa bağlı dejenerasyonlar və bəzi xəstəliklər dizde ciddi sorunlara səbəb ola bilər. Artroskopi, bu sorunların nedenini birbaşa oynaq üçünde görmə və sürətli bir şəkildə müdaxilə etme imkanı sunar. Məsələn, menisküs yırtıkları, bağ hasarları, kıkırdak zedelenmeləri və ya eklemde serbest dolaşan cisimlərin varlığı kimi vəziyyətlər, diz artroskopisi ilə asanlıkla diaqnoz edilə bilər və müalicə edilə bilər. Əlavə olaraq daha əvvəl tətbiq edilmiş müalicə üsullarinin başarısını değerlendirmək üçün də istifadə edilə bilər. Məsələn, bir fizioterapiya programının ardından davam edən şikayetlərin mənbəyi araştırılırken və ya bir önceki cərrahi müdahalenin sonuçlarını incelemək məqsədilə bu üsul seçim edilə bilər. Dizde maye birikimi kimi hallarda da sıvının kaynağına ulaşmaq və lazımdırse biyopsi almaq üçün də tətbiq olunur. Kıkırdak hasarlarının onarılması menisküs yırtıklarının dikilmesi və ya çıkarılması, bağ rekonstrüksiyonu və oynaq temizliği kimi bəzi xəstəliklərdə isə müalicə zamanı istifadə edilə bilər.
Diz Artroskopisi Hansı Xəstəliklərdə Istifadə olunur?
Xüsusilə mekanik problemlər, idman yaralanmaları, dejeneratif oynaq xəstəlikləri və xroniki ağrılar kimi hallarda seçim olunur. Diz artroskopisi ilə həm diaqnoz koyma prosesi hızlanır həm də eyni prosedur zamanı müalicə sağlana bilər. Diz artroskopisinin tez-tez kullanıldığı xəstəliklər belə sadalana bilər:
Diz Artroskopisi Necə tətbiq olunur?
İşlem, ümumi, spinal və ya lokal anestezi altında tətbiq olunur və pasiyentin vəziyyətinə görə ən uyğun anestezi üsulu seçilir. Artroskopi prosesi, planlı və hassas bir şəkildə bir neçə əsas aşamada həyata keçirilir. Öncelikle cərrahi alandaki infeksiya riskini minimize etmək üçün diz nahiyəsi steril bir şəkildə temizlenir və steril örtülərlə izole olunur. Ardından dizin iç quruluşuna ulaşmaq üçün bir neçə kiçik kesi aparılır. Bu kesilər adətən 1 santimetreyi geçmez və dizin fərqli bölgelerine yerleştirilir. Bu kesilərdən birine artroskop adlanan ince, ışıklı və kameralı bir cihaz yerleştirilir. Artroskop, diz ekleminin iç kısmını böyütülmüş və ayrıntılı bir şəkildə cerraha göstərir. Digər kesilər isə cərrahi aletlərin yerleştirilmesi üçün istifadə olunur.
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.