Qan uyğunsuzluğu, adətən hamiləlik döneminde ana və fetüsün qan gruplarının birbirine uyumsuz olması nəticəsində yaranan bir vəziyyətdir. Bu uyuşmazlık, ana ilə körpənin kanındaki Rh faktorlarinin fərqli olmasından qaynaqlanır. Immun sisteminin tepki vermesiyle sonuçlana bilər. Ana Rh negatif, körpə isə Rh pozitif olduqda ananın immun sistemi körpənin kanındaki Rh pozitif hüceyrələri "yabancı" olaraq algılar.
Qan Uyğunsuzluğu Nədir?
Adətən hamiləlik döneminde ana və körpənin qan gruplarının fərqli olması səbəbindən yaranan bir immun sistemi problemidir. Ən tez-tez müşahidə olunan formu, Rh uyuşmazlığıdır. Ananın qan grubunun Rh negatif, körpənin qan grubunun isə Rh pozitif olduğu hamiləliklərdə yaranır. Rh uyğunsuzluğu adətən ilk hamiləlikdə bir problem yaratmaz. Çünki ananın immun sistemi bu dönemde anticisim üretməyə yeni başlayır. Lakin bu anticisimlər, sonraki hamiləliklərdə plasenta yolu ilə körpənin qan dövranına gecərək körpənin qırmızı qan hüceyrələrini yok edə bilər. Bu vəziyyət körpənin kanında ciddi sorunlara yol aça bilən hemolitik xəstəlik olaraq məlumdur. Hemolitik xəstəlik, fetüste kansızlık (anemi), orqan zədələnməsi və hatta hamiləlik itkisinə səbəb ola bilər. Nadir də olsa ABO qan grubu uyğunsuzluğu da müşahidə oluna bilər. Bu vəziyyət ananın qan grubu O, körpənin isə A və ya B olduğu hallarda yaranır. ABO uyğunsuzluğu adətən daha yüngül seyirlidir. Doğuş sonra körpənin dərininde sarılık ilə özünü göstərə bilər. Qan uyğunsuzluğu, uyğun diaqnoz və müalicə ilə önlenə bilər bir vəziyyətdir. Ana-körpə sağlamlığını korumaq üçün müntəzəm prenatal nəzarətlər həyati əhəmiyyət daşıyır.
Qan Uyğunsuzluğu Nədən yaranır?
Qan uyğunsuzluğu, adətən ana ilə körpənin qan gruplarının Rh faktörü baxımından fərqlilık göstermesi səbəbindən yaranır. Rh faktörü, qırmızı qan hüceyrələrinin səthində olan bir proteindir. Əgər bu protein varsa kişi Rh pozitif; yoksa Rh negatif olaraq təsnif edilir. Qan uyuşmazlığının ən tez-tez səbəbi Rh uyuşmazlığıdır.
Rh uyğunsuzluğu, ananın qan grubunun Rh negatif, körpənin qan grubunun isə Rh pozitif olduğu hallarda yaranır. Ana və körpənin kanı adətən birbirine karışmaz lakin doğuş zamanı plasenta ayrılması, aşağı, kürtaj, xarici hamiləlik, travma və ya bəzi tibbi müdaxilələr zamanı körpənin Rh pozitif kanı ananın qan dövranıına gecə bilər. Bu durumda ananın immun sistemi, Rh pozitif qan hüceyrələrini "yabancı" olaraq algılar və bunlara qarşı anticisim üretir. Bu anticisimlər, ananın bir sonraki hamiləliklerinde plasenta yolu ilə bebeğe gecərək fetüsün qırmızı qan hüceyrələrinə saldıra bilər.
ABO uyğunsuzluğu isə ananın qan grubunun O, körpənin isə A, B və ya AB olduğu hallarda müşahidə oluna bilər. Ana, körpənin kanındaki A və ya B antijenlerini yabancı olaraq algılaya bilər və buna qarşı anticisim üretə bilər. Lakin ABO uyğunsuzluğu adətən daha yüngül seyreder və ciddi ağırlaşmalara yol açmaz. Digər qan uyğunsuzluğu səbəbləri bu şəkildədir:
Aşağı və ya Kürtaj: Bu vəziyyətlər zamanı ana və körpənin kanı karışa bilər və ana Rh pozitif qan hüceyrələrinə qarşı anticisim üretə bilər.
Xarici Hamiləlik: Plasenta zədələnməsi səbəbindən ananın qan dövranıına körpənin qan hüceyrələrinin geçmesine səbəb ola bilər.
Travma və ya Tibbi Müdaxilələr: Amniyosentez və ya digər girişimsel prosedurlar zamanı ana və körpə kanı karışa bilər.
Qan Transfüzyonu: Yanlış qan grubundan yapılan qan nakilləri, ananın immun sisteminin anticisim üretmesine səbəb ola bilər.
Qan Uyuşmazlığının əlamətləri hansılardır?
Hamiləlik zamanı əlamət vermeyə bilər. Lakin ana ilə körpənin qan gruplarındaki uyumsuzluk nəticəsində immun sistemi tərəfindən istehsal olunan anticisimlər körpənin qırmızı qan hüceyrələrini etkilediğinde əlamətlər yarana bilər. Bu vəziyyət daha çox körpə üzərində ciddi təsir edir yaratır. Yenidoğan hemolitik xəstəliyi adlanan bir tabloya səbəb ola bilər. İşte qan uyuşmazlığının əlamətləri:
Ana adayında müşahidə olunan əlamətlər belə sadalana bilər:
Adətən aydın bir simptom görülmez.
Nadiren, fetüsün ciddi etkilenmesi halında, hamiləlikdə körpə hərəkətlerinde azalma fərq edilə bilər.
Bebekte və yenidoğanda müşahidə olunan əlamətlər isə aşağıdakılardır:
Fetal anemi: Körpənin kanındaki qırmızı qan hüceyrələrinin yıkılması nəticəsində kansızlık inkişaf edir.
Hidrops fetalis: Anemi səbəbindən körpənin vücudunda maye birikimi yaranır. Bu vəziyyət qarın, ağciyər və ya digər toxumalarda şişkinlik olaraq yaranır.
Körpə hərəkətlerinde azalma: Kansızlık və maye birikimi səbəbindən körpə hərəkətləri zəiflaya bilər.
Şiddətli sarılık: Yenidoğanın dərininde və göz aklarında sararma. Bu vəziyyət, bilirubin səviyyələrinin yükselmesi nəticəsində yaranır.
Anemi: Körpənin kifayət qədər qırmızı qan hüceyrəsine malik olmaması səbəbindən halsızlıq, solgunluk və sürətli nəfəs alma müşahidə oluna bilər.
Qaraciyər və dalakta böyümə: Körpənin orqanizmi, qırmızı qan hüceyrəsi istehsalını artırmağa çalışırken bu orqanlar böyüyə bilər.
Nevroloji əlamətlər: Şiddətli sarılık müalicə edilməzsə, yüksək bilirubin səviyyələri beyin zədələnməsinə (kernikterus) səbəb ola bilər.
Sürətli çəki itkisi və ya qidalanma güçlüğü: Körpə kifayət qədər enerjiye malik olmadığı üçün emme refleksinde zəiflık müşahidə oluna bilər.
Qan Uyğunsuzluğu Necə Diaqnoz Olunur?
Hamiləlik prosesində yapılan qan testleriyle asanca diaqnoz olunur. İlk prenatal muayenede ana adayının qan grubu və Rh vəziyyəti belirlenir. Əgər ana Rh negatifse, ata adayının Rh vəziyyəti da nəzarət olunur. Rh uyğunsuzluğu müəyyən etmə edilirse ananın kanında Rh antikorlarının varlığını və miktarını ölçmək üçün indirekt Coombs testi aparılır. Bu test, ananın immun sisteminin körpənin kanına qarşı anticisim üretip üretmediğini ortaya koyar. Lazımdırse, körpənin etkilenme derecesini değerlendirmək üçün ultrason və ya dopplar müayinələri aparılır.
Qan Uyuşmazlığının Müalicəsi Necə tətbiq olunur?
Qan uyğunsuzluğu müalicəsi, ananın anticisim istehsalını qarşısını almaq və bebeği korumağa yöneliktir. Hamiləlik zamanı Rh uyğunsuzluğu müəyyən etmə edildikdə, ananın immun sistemini baskılamaq üçün Rh immün globulin (RhIg) enjeksiyonu aparılır. Əgər fetüs etkilenmişse həkim fetüsün sağlamlıq durumunu davamlı olaraq izlər. Şiddətli hallarda doğuşdan əvvəl fetüse qan nakli lazım ola bilər. Doğuş sonra dönemde yenidoğan, anemi və sarılık kimi ağırlaşmaların müalicəsi üçün yakın takibe alınır.
Qan Uyğunsuzluğu İğnesi Nə Vaxt Aparılır?
Qan uyğunsuzluğu iğnesi, Rh negatif olan ana adaylarının Rh pozitif qan hüceyrələrinə qarşı anticisim geliştirmesini qarşısını almaq məqsədilə tətbiq olunur. Bu iğne Rh immünoglobulin (RhoGAM) ehtiva edir. Immun sisteminin Rh pozitif qan hüceyrələrini yok etmesini təmin edir. Qan uyğunsuzluğu iğnesi bu zamanlarda aparılır:
Hamiləlikdə ilk enjeksiyon adətən hamiləliyin 28. Haftasında tətbiq olunur. Bu, ananın immun sisteminin fetüse qarşı anticisim üretmesini önlemeyi amaçlar.
doğuşdan sonra körpənin Rh pozitif olduğu doğrulanırsa ananın immun sisteminin tepki vermemesi üçün doğuşdan sonraki 72 saat üçünde ikinci bir enjeksiyon aparılır.
Aşağı, kürtaj və ya xarici hamiləlik durumlarında, amniyosentez, koryon villus örneklemesi və ya kordon kanı alma kimi girişimsel prosedurlar sonra, qarın travmaları və ya plasenta dekolmanı kimi qan karışımı riski taşıyan olaylarda.
Qan uyğunsuzluğu iğnesi, ananın immun sisteminin gelecek hamiləliklərdə Rh pozitif qan hüceyrələrinə qarşı reaksiyon göstermesini engellər. Həm mevcut hamiləlik həm də gelecekteki hamiləliklər üçün həyati öneme malikdir.
Qan Uyuşmazlığının Olası Mənfi Təsirləri Hansılardır?
Qan uyğunsuzluğu müalicə edilmədikdə, fetüs və yenidoğan üzərində ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Fetal anemi (kansızlık), hidrops fetalis (həddindən artıq maye birikimi), ana karnında körpə itkisi kimi durumlara sebebiyet verə bilər. Əlavə olaraq doğuş sonra bebekte şiddətli sarılık, beyin zədələnməsi (kernikterus) və uzun müddətli nevroloji sorunlara səbəb ola bilər. Erkən diaqnoz və müalicə ilə bu ağırlaşmaların əksəriyyəti önlenə bilər.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/kan-uyusmazligi-nedir-kan-uyusmazligi-nedenleri-ve-tedavisi
NHS — Pregnancy (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/pregnancy/
NICE — Pregnancy and maternity guidance (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance/conditions-and-diseases/fertility--pregnancy-and-childbirth
RCOG — Patient information (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.rcog.org.uk/for-the-public/
Anadoluda «Hematologiya» sahəsi üzrə həkimlər
Tez-tez verilən suallar
Qan Uyğunsuzluğu Nədir?
Adətən hamiləlik döneminde ana və körpənin qan gruplarının fərqli olması səbəbindən yaranan bir immun sistemi problemidir. Ən tez-tez müşahidə olunan formu, Rh uyuşmazlığıdır. Ananın qan grubunun Rh negatif, körpənin qan grubunun isə Rh pozitif olduğu hamiləliklərdə yaranır. Rh uyğunsuzluğu adətən ilk hamiləlikdə bir problem yaratmaz. Çünki ananın immun sistemi bu dönemde anticisim üretməyə yeni başlayır. Lakin bu anticisimlər, sonraki hamiləliklərdə plasenta yolu ilə körpənin qan dövranına gecərək körpənin qırmızı qan hüceyrələrini yok edə bilər. Bu vəziyyət körpənin kanında ciddi sorunlara yol aça bilən hemolitik xəstəlik olaraq məlumdur. Hemolitik xəstəlik, fetüste kansızlık (anemi), orqan zədələnməsi və hatta hamiləlik itkisinə səbəb ola bilər. Nadir də olsa ABO qan grubu uyğunsuzluğu da müşahidə oluna bilər. Bu vəziyyət ananın qan grubu O, körpənin isə A və ya B olduğu hallarda yaranır. ABO uyğunsuzluğu adətən daha yüngül seyirlidir. Doğuş sonra körpənin dərininde sarılık ilə özünü göstərə bilər. Qan uyğunsuzluğu, uyğun diaqnoz və müalicə ilə önlenə bilər bir vəziyyətdir. Ana-körpə sağlamlığını korumaq üçün müntəzəm prenatal nəzarətlər həyati əhəmiyyət daşıyır.
Qan Uyğunsuzluğu Nədən yaranır?
Qan uyğunsuzluğu, adətən ana ilə körpənin qan gruplarının Rh faktörü baxımından fərqlilık göstermesi səbəbindən yaranır. Rh faktörü, qırmızı qan hüceyrələrinin səthində olan bir proteindir. Əgər bu protein varsa kişi Rh pozitif; yoksa Rh negatif olaraq təsnif edilir. Qan uyuşmazlığının ən tez-tez səbəbi Rh uyuşmazlığıdır.
Qan Uyuşmazlığının əlamətləri hansılardır?
Hamiləlik zamanı əlamət vermeyə bilər. Lakin ana ilə körpənin qan gruplarındaki uyumsuzluk nəticəsində immun sistemi tərəfindən istehsal olunan anticisimlər körpənin qırmızı qan hüceyrələrini etkilediğinde əlamətlər yarana bilər. Bu vəziyyət daha çox körpə üzərində ciddi təsir edir yaratır. Yenidoğan hemolitik xəstəliyi adlanan bir tabloya səbəb ola bilər. İşte qan uyuşmazlığının əlamətləri:
Qan Uyğunsuzluğu Necə Diaqnoz Olunur?
Hamiləlik prosesində yapılan qan testleriyle asanca diaqnoz olunur. İlk prenatal muayenede ana adayının qan grubu və Rh vəziyyəti belirlenir. Əgər ana Rh negatifse, ata adayının Rh vəziyyəti da nəzarət olunur. Rh uyğunsuzluğu müəyyən etmə edilirse ananın kanında Rh antikorlarının varlığını və miktarını ölçmək üçün indirekt Coombs testi aparılır. Bu test, ananın immun sisteminin körpənin kanına qarşı anticisim üretip üretmediğini ortaya koyar. Lazımdırse, körpənin etkilenme derecesini değerlendirmək üçün ultrason və ya dopplar müayinələri aparılır.
Qan Uyuşmazlığının Müalicəsi Necə tətbiq olunur?
Qan uyğunsuzluğu müalicəsi, ananın anticisim istehsalını qarşısını almaq və bebeği korumağa yöneliktir. Hamiləlik zamanı Rh uyğunsuzluğu müəyyən etmə edildikdə, ananın immun sistemini baskılamaq üçün Rh immün globulin (RhIg) enjeksiyonu aparılır. Əgər fetüs etkilenmişse həkim fetüsün sağlamlıq durumunu davamlı olaraq izlər. Şiddətli hallarda doğuşdan əvvəl fetüse qan nakli lazım ola bilər. Doğuş sonra dönemde yenidoğan, anemi və sarılık kimi ağırlaşmaların müalicəsi üçün yakın takibe alınır.
Qan Uyğunsuzluğu İğnesi Nə Vaxt Aparılır?
Qan uyğunsuzluğu iğnesi, Rh negatif olan ana adaylarının Rh pozitif qan hüceyrələrinə qarşı anticisim geliştirmesini qarşısını almaq məqsədilə tətbiq olunur. Bu iğne Rh immünoglobulin (RhoGAM) ehtiva edir. Immun sisteminin Rh pozitif qan hüceyrələrini yok etmesini təmin edir. Qan uyğunsuzluğu iğnesi bu zamanlarda aparılır:
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.