Tibbi adı hiperhidroz olan həddindən artıq tərləmə orqanizmin ısı düzenleme mekanizmasının normalden çox çalışması nəticəsində yaranan bir vəziyyətdir. Tərləmə, orqanizm istilığını dengelemək və toksinləri dışarı atmaq üçün lazım bir fizyolojik süreçtir. Lakin hiperhidroz pasiyentlərində ter bezləri həddindən artıq aktif hale gəlir və ortam istilığın fiziki aktiviteye və ya duygusal duruma bağlı olmaksızın həddindən artıq tərləmə yaranır.
Həddindən artıq Tərləmə (Hiperhidroz) Nədir?
Orqanizmin normalden çox ter üretmesiyle karakterize edilən bir vəziyyətdir. Tərləmə, orqanizm istilığını düzenleyen təbii bir süreçtir. Lakin hiperhidroz pasiyentlərində ter bezləri gereğinden çox aktif hale gəlir. Ortam istilığı, fiziki aktivite və ya stress faktorlarinden bağımsız olaraq həddindən artıq tərləmə yaranır. Bu vəziyyət avuç içləri, ayaq tabanları, koltuk altları, üz və baş nahiyəsi kimi müəyyən sahələrda yoğunlaşa bilər. Bəzi pasiyentlərdə tüm orqanizmdə müşahidə oluna bilər. Hiperhidroz, gündəlik aktiviteləri çətinlaştıra bilər və sosial yaşamı mənfi təsir edə bilər. Davamlı nemli əllər, terli ayaqlar və ya giysilərdə aydın ter lekeləri hiperhidrozun geniş yayılmış əlamətləri arasındadır. Hiperhidroz, primer (birincil) və sekonder (ikincil) hiperhidroz olaraq iki ana gruba ayrılır:
Primer (Birincil) Hiperhidroz: Səbəbi tam olaraq bilinmemekle birlikdə genetik geçiş göstərir. uşaqluk və ya ergenlik döneminde başlayan primer hiperhidroz hayat boyu davam edə bilər. Əllərdə, ayaqlarda, üz nahiyəsində və koltuk altlarında müşahidə olunan həddindən artıq tərləmə yaygındır. Orqanizmin iki tarafında simetrik olaraq yaranır. Gece tərləmələri adətən görülmez.
Sekonder (İkincil) Hiperhidroz: Xəstəlik və ya dərman istifadəsi səbəbindən yaranır. Gece tərləmələri geniş yayılmış olaraq müşahidə olunur. Tüm orqanizmdə və ya müəyyən bir nahiyədə yoğunlaşa bilər. Hiperhidrozun aniden başlaması və ya irəliləyən yaşlarda ortaya çıkması adətən sekonder hiperhidrozun işaretidir.
Fiziki bir sağlamlıq problemi olmanın həmçinin hiperhidroz, pasiyentlər üçün psixoloji və sosial kaygılara da səbəb ola bilər. Müalicə edilmədikdə pasiyentin özgüvenini, iş hayatını və gündəlik aktivitelerini mənfi təsir edə bilər.
Həddindən artıq Tərləmə (Hiperhidroz) Nədən yaranır?
Primer hiperhidroz, genetik meyillilik səbəbindən yaranır və xüsusilə avuç içləri, ayaq tabanları, koltuk altları və üz nahiyəsində müşahidə olunur. uşaqluk və ya ergenlik döneminde başlayır və həyat boyu davam edə bilər. Səbəbi tam olaraq bilinmez. Lakin sinir sistemi ilə ter bezləri arasındaki iletişimin həddindən artıq aktif olduğu düşünülməkdədir. Sekonder hiperhidroz isə astalığın və ya dışsal faktorların etkisiyle yaranır. Menopoz, tiroid xəstəlikləri, diabet kimi hormonal dəyişikliklər, nevroloji xəstəliklər (Parkinson, felç), obezite, infeksiyalar və bəzi dərmanlar sekonder hiperhidroza səbəb ola bilər. Intensiv stress, həddindən artıq baharatlı yiyecek istehlakı və həddindən artıq kafein alımı da tərləməyi tətikləyən faktorlar arasındadır. Bəzi pasiyentlərdə həddindən artıq tərləmə, psixoloji faktorlar (anksiyete və stress) səbəbindən də tetiklenə bilər. Xüsusilə stresli hallarda əl, üz və koltuk altlarında həddindən artıq tərləmə müşahidə oluna bilər. Hiperhidrozun aniden başlaması və ya gece tərləməleriyle birlikdə müşahidə olunması bir xəstəliyin əlaməti ola bilər. Bu sebeple değerlendirme gerektirir.
Həddindən artıq Tərləmə (Hiperhidroz) əlamətləri hansılardır?
Hiperhidrozun ən aydın əlaməti, ortam istilığına, fiziki aktiviteye və ya stress düzeyine bağlı olmaksızın həddindən artıq tərləmə yaşanmasıdır. Primer hiperhidroz adətən hər iki elin eyni anda tərləməsi kimi simetrik olaraq yaranır. Sekonder hiperhidroz isə orqanizmin geniş sahələrinı təsir edə bilər və adətən gece tərləmələri ilə birlikdə müşahidə olunur. Həddindən artıq tərləmə sosial kaygıya, iş və xüsusi hayatın mənfi etkilenmesine səbəb ola bilər. Həddindən artıq tərləmə əlamətləri bu şəkildədir:
Əllərdə, ayaqlarda, koltuk altlarında və yüzde həddindən artıq tərləmə.
Əllərin davamlı nemli olması və əl sıxılma zamanı rahatsız edici bir his yaratması.
Koltuk altlarında ter lekelerinin aydın olması, giysilərin tez-tez tez-tez ıslanması.
ayaqlarda həddindən artıq tərləmə səbəbindən çorapların davamlı ıslak kalması və koku törəməu.
Yaz-kış fərq etmeksizin gün üçünde aydın tərləmə ataklarının yaşanması.
Gündəlik aktiviteləri çətinlaştıran tərləmə (məsələn, yazı yazarken kâğıdın ıslanması, telefon ekranının kayganlaşması).
Gece tərləməleriyle uyanma (xüsusilə sekonder hiperhidrozda müşahidə olunur).
Davamlı ıslak kalan nahiyələrdə dəri tahrişi, mantar və bakterial enfeksiyonların inkişafı.
Sosial ortamlarda həddindən artıq tərləmə səbəbindən özgüven itkisi və kaygı pozğunluğu.
Həddindən artıq Tərləmə (Hiperhidroz) Diaqnozu Necə aparılır?
Həkim, tərləmənin hansı yaşta başladığını, hansı nahiyələrdə görüldüğünü, günün hansı saatlerinde yoğunlaştığını və stress, istilık kimi faktorlardan etkilenip etkilenmediğini analiz edir. Dəqiq diaqnoz koymaq üçün fiziki müayinə və bəzi testlər tətbiq edilə bilər. Nişasta-iyot testi, terleyen nahiyələrə iyot solüsyonu sürülərək yapılan bir testtir. Tərləmə arttıkça nahiyə tünd renge çevrilir. Gravimetrik testte, xüsusi kağıt kullanılaraq müəyyən bir müddət boyu orqanizm tərəfindən istehsal olunan ter miktarı ölçülür. Qan testləri, tiroid funksiya testləri və şəkər xəstəliyi testləri sekonder hiperhidroz şüphesi olan pasiyentlərdə aparılır. Geceləri həddindən artıq tərləmə və ya qəfil başlayan hiperhidroz durumlarında xəstəliklərin araştırılması üçün irəli tetkiklər lazım ola bilər.
Həddindən artıq Tərləmə (Hiperhidroz) Müalicəsi Necə aparılır?
Tərləmənin şiddetine, nedenine və pasiyentin həyat keyfiyyətine olan etkisine görə belirlenir. Müalicənin amacı, ter bezlerinin həddindən artıq aktivitesini nəzarət altına almaq və semptomları hafifletmektir. Yüngül və orta dereceli hiperhidroz vakalarında həkim tərəfindən tövsiyə olunan tərləmə önleyici kremlər ilk müalicə seçeneği olaraq tövsiyə olunur. Daha şiddətli hallarda botoks (Botulinum toksini) enjeksiyonu və dərmanlar istifadə edilə bilər. Botoks enjeksiyonları, sinir sinyallerini bloke edərək ter bezlerinin həddindən artıq çalışmasını engellər. Xüsusilə avuç daxili, ayaq dabanı və koltuk altlarında etkilidir. İyonoforez müalicəsi, əl və ayakları aşağı voltajlı elektrik akımına məruz bırakaraq tərləməyi azaldır.
Terleməyə Nə kömək edir?
Həddindən artıq tərləməyi nəzarət altına almaq üçün bəzi təbii və həyat tərzi dəyişiklikləri effektiv ola bilər. Qidalanma vərdişlərindən stress yönetimine, giysi seçiminden dəri bakımına qədər müxtəlif tədbirlərlə tərləməyi azaltmaq mümkündür. Gündəlik hayatınızda uygulayabileceğiniz bəzi önerilər şunlardır:
Gevşeme Teknikləri Kullanın: Yoga, meditasyon və nəfəs egzersizləri, stress mənşəli tərləməyi azaltmada olduqca etkilidir.
Bol Su Üçün: Orqanizmin susuz kalması ter bezlerini daha çox çalıştıra bilər. Günde ən az 2-2,5 litre su tüketmək ter bezlerinin həddindən artıq aktivitesini dengeleməyə kömək edə bilər.
Təbii Kumaşlardan Üretilmiş Giysilər Seçim Edin: Pamuk, keten və bambu kimi nəfəs ala bilən kumaşlar tərləməyi azaldırken, sintetik kumaşlar terin orqanizmdə kalmasına səbəb ola bilər.
Baharatlı və Kafeinli Gıdalardan Kaçının: Acı biber, sarımsak, soğan və həddindən artıq baharatlı yiyeceklər tərləməyi tetikleyə bilər. Eyni şəkildə kahve və çay kimi kafein ehtiva edən içkilər sinir sistemini uyararaq tərləmə miktarını artıra bilər.
Soyuq Duş Alın: gündəlik soyuq və ya ılık duş almaq, orqanizm istilığını düşürərək tərləməyi nəzarət altına almağa kömək edə bilər.
Əl və Ayaklarınızı Quru Tutun: Əl və ayaq tərləməsi üçün təbii emici özellikteki karbonat və ya talk pudrası istifadə edilə bilər.
Aloe Vera Kullanın: Aloe vera jeli, dəri üzərində serinletici bir etki yaparaq tərləməyi hafifletə bilər.
Elma Sirkesi ilə Cildi Temizleyin: Elma sirkesi, dərinin pH dengesini düzenleyərək həddindən artıq tərləməyi azalda bilər. Koltuk altı və ayaklara pamuk köməyi ilə tətbiq edilə bilər.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/asiri-terleme-hiperhidroz-neden-olur-terlemeye-ne-iyi-gelir
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
MedlinePlus — Sağlamlıq mövzuları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://medlineplus.gov/healthtopics.html
Anadoluda «Dermatologiya» sahəsi üzrə həkimlər
Tez-tez verilən suallar
Həddindən artıq Tərləmə (Hiperhidroz) Nədir?
Orqanizmin normalden çox ter üretmesiyle karakterize edilən bir vəziyyətdir. Tərləmə, orqanizm istilığını düzenleyen təbii bir süreçtir. Lakin hiperhidroz pasiyentlərində ter bezləri gereğinden çox aktif hale gəlir. Ortam istilığı, fiziki aktivite və ya stress faktorlarinden bağımsız olaraq həddindən artıq tərləmə yaranır. Bu vəziyyət avuç içləri, ayaq tabanları, koltuk altları, üz və baş nahiyəsi kimi müəyyən sahələrda yoğunlaşa bilər. Bəzi pasiyentlərdə tüm orqanizmdə müşahidə oluna bilər. Hiperhidroz, gündəlik aktiviteləri çətinlaştıra bilər və sosial yaşamı mənfi təsir edə bilər. Davamlı nemli əllər, terli ayaqlar və ya giysilərdə aydın ter lekeləri hiperhidrozun geniş yayılmış əlamətləri arasındadır. Hiperhidroz, primer (birincil) və sekonder (ikincil) hiperhidroz olaraq iki ana gruba ayrılır:
Həddindən artıq Tərləmə (Hiperhidroz) Nədən yaranır?
Primer hiperhidroz, genetik meyillilik səbəbindən yaranır və xüsusilə avuç içləri, ayaq tabanları, koltuk altları və üz nahiyəsində müşahidə olunur. uşaqluk və ya ergenlik döneminde başlayır və həyat boyu davam edə bilər. Səbəbi tam olaraq bilinmez. Lakin sinir sistemi ilə ter bezləri arasındaki iletişimin həddindən artıq aktif olduğu düşünülməkdədir. Sekonder hiperhidroz isə astalığın və ya dışsal faktorların etkisiyle yaranır. Menopoz, tiroid xəstəlikləri, diabet kimi hormonal dəyişikliklər, nevroloji xəstəliklər (Parkinson, felç), obezite, infeksiyalar və bəzi dərmanlar sekonder hiperhidroza səbəb ola bilər. Intensiv stress, həddindən artıq baharatlı yiyecek istehlakı və həddindən artıq kafein alımı da tərləməyi tətikləyən faktorlar arasındadır. Bəzi pasiyentlərdə həddindən artıq tərləmə, psixoloji faktorlar (anksiyete və stress) səbəbindən də tetiklenə bilər. Xüsusilə stresli hallarda əl, üz və koltuk altlarında həddindən artıq tərləmə müşahidə oluna bilər. Hiperhidrozun aniden başlaması və ya gece tərləməleriyle birlikdə müşahidə olunması bir xəstəliyin əlaməti ola bilər. Bu sebeple değerlendirme gerektirir.
Həddindən artıq Tərləmə (Hiperhidroz) əlamətləri hansılardır?
Hiperhidrozun ən aydın əlaməti, ortam istilığına, fiziki aktiviteye və ya stress düzeyine bağlı olmaksızın həddindən artıq tərləmə yaşanmasıdır. Primer hiperhidroz adətən hər iki elin eyni anda tərləməsi kimi simetrik olaraq yaranır. Sekonder hiperhidroz isə orqanizmin geniş sahələrinı təsir edə bilər və adətən gece tərləmələri ilə birlikdə müşahidə olunur. Həddindən artıq tərləmə sosial kaygıya, iş və xüsusi hayatın mənfi etkilenmesine səbəb ola bilər. Həddindən artıq tərləmə əlamətləri bu şəkildədir:
Həddindən artıq Tərləmə (Hiperhidroz) Diaqnozu Necə aparılır?
Həkim, tərləmənin hansı yaşta başladığını, hansı nahiyələrdə görüldüğünü, günün hansı saatlerinde yoğunlaştığını və stress, istilık kimi faktorlardan etkilenip etkilenmediğini analiz edir. Dəqiq diaqnoz koymaq üçün fiziki müayinə və bəzi testlər tətbiq edilə bilər. Nişasta-iyot testi, terleyen nahiyələrə iyot solüsyonu sürülərək yapılan bir testtir. Tərləmə arttıkça nahiyə tünd renge çevrilir. Gravimetrik testte, xüsusi kağıt kullanılaraq müəyyən bir müddət boyu orqanizm tərəfindən istehsal olunan ter miktarı ölçülür. Qan testləri, tiroid funksiya testləri və şəkər xəstəliyi testləri sekonder hiperhidroz şüphesi olan pasiyentlərdə aparılır. Geceləri həddindən artıq tərləmə və ya qəfil başlayan hiperhidroz durumlarında xəstəliklərin araştırılması üçün irəli tetkiklər lazım ola bilər.
Həddindən artıq Tərləmə (Hiperhidroz) Müalicəsi Necə aparılır?
Tərləmənin şiddetine, nedenine və pasiyentin həyat keyfiyyətine olan etkisine görə belirlenir. Müalicənin amacı, ter bezlerinin həddindən artıq aktivitesini nəzarət altına almaq və semptomları hafifletmektir. Yüngül və orta dereceli hiperhidroz vakalarında həkim tərəfindən tövsiyə olunan tərləmə önleyici kremlər ilk müalicə seçeneği olaraq tövsiyə olunur. Daha şiddətli hallarda botoks (Botulinum toksini) enjeksiyonu və dərmanlar istifadə edilə bilər. Botoks enjeksiyonları, sinir sinyallerini bloke edərək ter bezlerinin həddindən artıq çalışmasını engellər. Xüsusilə avuç daxili, ayaq dabanı və koltuk altlarında etkilidir. İyonoforez müalicəsi, əl və ayakları aşağı voltajlı elektrik akımına məruz bırakaraq tərləməyi azaldır.
Terleməyə Nə kömək edir?
Həddindən artıq tərləməyi nəzarət altına almaq üçün bəzi təbii və həyat tərzi dəyişiklikləri effektiv ola bilər. Qidalanma vərdişlərindən stress yönetimine, giysi seçiminden dəri bakımına qədər müxtəlif tədbirlərlə tərləməyi azaltmaq mümkündür. Gündəlik hayatınızda uygulayabileceğiniz bəzi önerilər şunlardır:
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.