HELLP sindromu, hamiləlik zamanı ortaya çıka bilən və həm ana həm də körpə üçün ciddi risklər taşıyan nadir lakin həyati öneme malik bir ağırlaşmadur. Adını hemoliz, yüksək qaraciyər enzimləri və aşağı trombosit sayısı kimi üç əsas tibbi bulgudan sahə bu sendrom, əsasən preeklampsi ilə əlaqəlidir lakin tek başına da inkişaf edə bilər.
HELLP Sindromu Nədir?
HELLP sindromu, hamiləlikdə yaranan və acil tibbi müdaxilə gerektiren ciddi bir ağırlaşmadur. Adını İngilizce “Hemolysis” (qırmızı qan hüceyrələrinin yıkımı), “Elevated Liver Enzymes” (qaraciyər enzimlerinde yükselme) və “Low Platelet Count” (aşağı trombosit sayısı) ifadelerinin baş harflerinden alır. Əsasən preeklampsi (hamiləlik zehirlenmesi) ilə birlikdə müşahidə olunur, lakin bəzi hallarda tek başına da inkişaf edə bilər. Hamiləliyin ikinci yarısında, xüsusilə 27. haftadan sonra və ya doğuşdan dərhal əvvəl yarana bilər. Həm ana həm də körpə üçün ciddi risklər taşıdığından, erkən diaqnoz və sürətli müalicə həyati əhəmiyyət daşıyır.
Tüm hamiləliklərin yaklaşık %0,5–0,9’unda müşahidə olunur. Preeklampsili qadınların isə %10-20’sinde inkişaf edə bilər. Bu nisbət, vəziyyəti nadir kimi gösterse də, sürətli irəliləyən doğası səbəbindən ana-körpə sağlamlığı baxımından böyük bir risk oluşturur. Xüsusilə ilk hamiləliklərdə, çoğul hamiləliklərdə və irəli yaş hamiləliklərdə daha tez-tez müşahidə olunur. dünyada edilən çalışmalara görə, HELLP sendromunun geliştiği hamiləliklərdə ana ölümləri %1-3, körpə ölümləri isə %10-30 oranında ola bilər. Bu səbəbdən hamiləlik prosesində fərqındalık və erkən diaqnoz həyati önemdedir.
HELLP Sendromunun Əlamətləri və Səbəbləri Nədir?
HELLP sindromu əlamətləri adətən aniden yaranır və preeklampsi əlamətlərinə benzerlik göstərə bilər. Şikayetlər əsasən qarın üst bölümünde ağrı, baş ağrısı, ürəkbulanma və qusma şəklində başlayır. Vəziyyət irəlilədikcə görmə problemləri, ödem, həddindən artıq yorğunluq və nəfəs darlığı kimi əlamətlər də eklenə bilər.
HELLP sindromu əlamətləri belə sadalana bilər:
Şiddətli baş ağrısı
Qarın üst nahiyəsində (sağ üst kadran) şiddətli ağrı
Ürəkbulanma və qusma
Görmə bulanıklığı, ışığa həssaslıq
Əllərdə, ayaqlarda və yüzde şişkinlik
Yorğunluq və halsızlıq
Burun və ya diş əti qanaxmaları
Morarma eğilimi (aşağı trombosit sayısına bağlı)
Xəstəliyin dəqiq səbəbi bilinmez. bəzi hallarda HELLP sendromunun əlamətləri çox sürətli irəliləyir və ana adayı bir neçə saat üçünde ciddi sağlamlıq sorunlarıyla qarşılaşa bilər. Bu səbəbdən rutin hamiləlik nəzarətləri zamanı edilən qan analizləri və sidik testləri, xəstəliyin əlamət vermeden əvvəl aşkar edilməsinde vacib rol oynayır. HELLP sendromunun səbəbləri konusunda net bir məlumat olmamakla birlikdə, tədqiqatlar immun sistemi düzensizlikləri, damar daxili basınç dəyişiklikləri, genetik meyillilik və plasentadaki qan akış bozukluklarının birləşməsi ilə ortaya çıkabileceğini gösterməkdədir.
Xəstəliyin preeklampsi ilə əlaqəli olduğu düşünülməkdədir. Ana adayının immun sistemindeki anormalliklər, damarlarda yaranan zədələnmə və qaraciyərdeki hüceyrə yıkımı sürecin gelişiminde rol oynayır.
HELLP sendromunun olası səbəbləri bu şəkildədir:
Preeklampsi və ya eklampsi öyküsü
Damar daxili pıhtılaşma pozğunluqları
Immun sistemi ilə ilgili problemlər
Qaraciyər xəstəlikləri
Genetik meyillilik
HELLP Sindromu Diaqnozu Necə Konur?
HELLP sendromunun diaqnozu, klinik əlamətlər ilə laboratoriya testlerinin birlikdə değerlendirilmesi ilə konur. Həkim, şüpheli hallarda acilen qan analizləri yaparaq hemoliz, qaraciyər enzim səviyyələri və trombosit sayısını ölçer. Qan tahlillerinde LDH, AST və ALT değerlerinin yüksək, trombosit sayısının aşağı olması tanıda vacibdir. İdrar tahlili ilə proteinüri (idrarda protein varlığı) qiymətləndirilir. Əlavə olaraq ultrason, körpənin vəziyyəti və plasentanın qan akışı hakkında məlumat verir.
HELLP sindromu tanısında, qan testlerinde LDH səviyyəsinin adətən 600 IU/L üzərində olması, AST və ya ALT qaraciyər enzimlerinin normalin ən az iki katı yüksək bulunması və trombosit sayısının 100.000/mm³’ün altında olması vacib göstergelerdir. Əlavə olaraq hemoliz bulgusu olaraq periferik yaymada parçalanmış qırmızı qan hüceyrələri müşahidə oluna bilər. Klinik tapıntılar və laboratoriya sonuçlarının birlikdə değerlendirilmesi, yanlış diaqnoz riskini ən aza indirir. çünki akut qaraciyər çatışmazlığı, öd kisəsi xəstəlikləri və ya bəzi viral infeksiyalar HELLP sendromuna benzer simptomlar göstərə bilər.
HELLP Sindromu Müalicə Üsulları Hansılardır?
HELLP sindromu, ana və körpə sağlamlığı baxımından acil müalicə gerektirir. Müalicənin ana hedefi, ananın durumunu stabilize etmək və hamiləlik haftasına görə ən uyğun doğuş zamanını belirlemektir.
HELLP sindromu müalicə üsulları bu şəkildədir:
Erkən doğuş: 34. hafta və sonra adətən doğuş həyata keçirilir.
Dərman müalicəsi: Qan təzyiqinı nəzarət altına sahə antihipertansif dərmanlar, pıhtılaşmayı düzenleyen müalicələr və kortikosteroidlər istifadə edilə bilər.
Qan və trombosit transfüzyonu: Trombosit sayısı çox düşükse tətbiq olunur.
Magnezyum sülfat: Eklampsi nöbetlerini qarşısını almaq üçün verilir.
Intensiv bakım desteği: Vəziyyəti ağır olan pasiyentlərdə lazım ola bilər.
Müalicə planı, hamiləliyin haftasına, ananın ümumi sağlamlıq vəziyyətinə və körpənin gelişimine görə müəyyən edilir. 34. haftadan sonra adətən doğuş həyata keçirilir çünki bu aşamada körpənin yaşama şansı yüksəkdir. lakin daha erkən haftalarda da ananın vəziyyəti kritikse erkən doğuş aparıla bilər. Körpənin ağciyər inkişafını hızlandırmaq üçün doğuş əvvəl kortikosteroid müalicəsi tətbiq edilə bilər. Trombosit səviyyəsi çox aşağı olan analara doğuş öncesi və ya zamanı trombosit transfüzyonu edilməsi, qanaxma riskini azaldır.
HELLP Sindromu Sonra sağalma Prosesi Necə Olur?
Erkən diaqnoz konulup müalicəyə başlanması halında adətən bir neçə gün üçünde laboratoriya göstəriciləri düzelməyə başlayır. lakin bəzi analarda qaraciyər zədələnməsi, böyrək funksiya pozğunluğu və ya pıhtılaşma problemləri kimi ağırlaşmalar davamlı ola bilər. Doğuş sonra dönemde müntəzəm qan analizləri və orqan funksiya testləri ilə takip lazımdır.
sağalma, adətən doğuşdan sonraki ilk hafta üçünde başlayır lakin qaraciyər fonksiyonlarının və qan değerlerinin normale dönmesi bir neçə haftayı bula bilər. bəzi analarda böyrək fonksiyonlarının toparlanması daha uzun sürə bilər. doğuşdan sonraki ilk 48 saat, ağırlaşmaların qarşısının alınması baxımından ən kritik dönemdir. Bu müddət zarfında intensiv bakım takibi lazım ola bilər. Əlavə olaraq HELLP sindromu geçiren qadınların bir sonraki hamiləliklerinde təkrar eyni vəziyyəti yaşama riski %5-25 arasındadır, bu səbəbdən sonraki hamiləliklərdə yakın takip şarttır.
Hamiləlikdə HELLP Sindromu
Adətən hamiləliyin son trimesterinde yaranır, lakin nadir olaraq doğuşdan dərhal sonra da inkişaf edə bilər. Hamiləlik prosesində müntəzəm həkim nəzarətləri, qan təzyiqi ölçümləri və sidik analizləri, sendromun erkən aşkar edilməsini təmin edir. Risk faktorları taşıyan gebelər (önceki hamiləlikdə preeklampsi öyküsü, hipertansiyon, irəli yaş hamiləlik) daha tez-tez takip edilmelidir.
HELLP Sindromu Hamiləlikdə Nələrə Sebebiyet Verir?
HELLP sindromu həm ana həm də körpə üçün ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Erkən diaqnoz və müalicə bu riskləri azaldır. Sendrom nəticəsində yaşanabilecek ağırlaşmalar bu şəkildə sadalana bilər:
Erkən doğuş
Plasenta dekolmanı (plasentanın erkən ayrılması)
Aşağı doğuş ağırlığı
Körpənin gelişim geriliği
Ananın qaraciyərinde yırtılma və ya qanaxma
Böyrək çatışmazlığı
Pıhtılaşma pozğunluqları
HELLP sindromu, plasenta dekolmanı riskini 10 kat artıra bilər. Bu vəziyyət, həm ananın həm də körpənin hayatını tehdit edən ciddi bir ağırlaşmadur. Əlavə olaraq körpənin ana karnında gelişim geriliği yaşaması, aşağı doğuş ağırlığı və oksijen yetersizliği kimi risklər də artar. Erkən doğan körpələrdə tənəffüs sıkıntısı sindromu (RDS), beyin qanaxması və qidalanma çətinlukları kimi prematüriteye bağlı problemlər müşahidə oluna bilər.
HELLP Sendromunda Erkən Doğuş Yapmaq Körpə üçün Zərərli mıdır?
Erkən doğuş, körpənin prematüre doğmasına səbəb ola bilər. Bu vəziyyət, körpənin ağciyər, beyin və həzm sistemi inkişafını mənfi təsir edə bilər. lakin ananın vəziyyəti kritik olduqda erkən doğuş, həm ana həm də körpə üçün ən təhlükəsiz seçenek ola bilər. Prematüre doğan körpələr, yenidoğan intensiv bakım ünitesinde xüsusi dəstək alaraq həyat şansını artıra bilər.
HELLP sindromu, erkən diaqnoz və sürətli müalicə ilə nəzarət altına alına bilən lakin ihmal edildikdə ölümcül sonuçlara yol aça bilən bir hamiləlik ağırlaşmaudur. Müntəzəm doğuş öncesi nəzarətlər, qan təzyiqi və laboratoriya takipləri, risk faktorlarınin erkən saptanmasını sağlayaraq olası ağırlaşmaların önüne gecə bilər. Müalicədə adətən doğuş, ananın hayatını kurtarmaq üçün ən vacib adımdır; bu səbəbdən hamiləliyin hər döneminde şüpheli əlamətlər göz ardı edilmemelidir. Ananın və körpənin sağlamlığını korumaq üçün multidisipliner bir yanaşma, doğuş sonra dönemde də müntəzəm takip və bakım, sağalma prosesini dəstəkləyir. Unutulmamalıdır ki, HELLP sindromu hakkında məlumat sahibi olmaq və əlamətləri diaqnozmaq, hayat kurtarabilecek qədər vacibdir.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/hellp-sendromu-nedir-hellp-sendromu-belirtileri-nelerdir
NHS — Pregnancy (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/pregnancy/
NICE — Pregnancy and maternity guidance (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance/conditions-and-diseases/fertility--pregnancy-and-childbirth
RCOG — Patient information (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.rcog.org.uk/for-the-public/
Anadoluda «Mama-ginekologiya» sahəsi üzrə həkimlər
Tez-tez verilən suallar
HELLP Sindromu Nədir?
HELLP sindromu, hamiləlikdə yaranan və acil tibbi müdaxilə gerektiren ciddi bir ağırlaşmadur. Adını İngilizce “Hemolysis” (qırmızı qan hüceyrələrinin yıkımı), “Elevated Liver Enzymes” (qaraciyər enzimlerinde yükselme) və “Low Platelet Count” (aşağı trombosit sayısı) ifadelerinin baş harflerinden alır. Əsasən preeklampsi (hamiləlik zehirlenmesi) ilə birlikdə müşahidə olunur, lakin bəzi hallarda tek başına da inkişaf edə bilər. Hamiləliyin ikinci yarısında, xüsusilə 27. haftadan sonra və ya doğuşdan dərhal əvvəl yarana bilər. Həm ana həm də körpə üçün ciddi risklər taşıdığından, erkən diaqnoz və sürətli müalicə həyati əhəmiyyət daşıyır.
HELLP Sendromunun Əlamətləri və Səbəbləri Nədir?
HELLP sindromu əlamətləri adətən aniden yaranır və preeklampsi əlamətlərinə benzerlik göstərə bilər. Şikayetlər əsasən qarın üst bölümünde ağrı, baş ağrısı, ürəkbulanma və qusma şəklində başlayır. Vəziyyət irəlilədikcə görmə problemləri, ödem, həddindən artıq yorğunluq və nəfəs darlığı kimi əlamətlər də eklenə bilər.
HELLP Sindromu Diaqnozu Necə Konur?
HELLP sendromunun diaqnozu, klinik əlamətlər ilə laboratoriya testlerinin birlikdə değerlendirilmesi ilə konur. Həkim, şüpheli hallarda acilen qan analizləri yaparaq hemoliz, qaraciyər enzim səviyyələri və trombosit sayısını ölçer. Qan tahlillerinde LDH, AST və ALT değerlerinin yüksək, trombosit sayısının aşağı olması tanıda vacibdir. İdrar tahlili ilə proteinüri (idrarda protein varlığı) qiymətləndirilir. Əlavə olaraq ultrason, körpənin vəziyyəti və plasentanın qan akışı hakkında məlumat verir.
HELLP Sindromu Müalicə Üsulları Hansılardır?
HELLP sindromu, ana və körpə sağlamlığı baxımından acil müalicə gerektirir. Müalicənin ana hedefi, ananın durumunu stabilize etmək və hamiləlik haftasına görə ən uyğun doğuş zamanını belirlemektir.
HELLP Sindromu Sonra sağalma Prosesi Necə Olur?
Erkən diaqnoz konulup müalicəyə başlanması halında adətən bir neçə gün üçünde laboratoriya göstəriciləri düzelməyə başlayır. lakin bəzi analarda qaraciyər zədələnməsi, böyrək funksiya pozğunluğu və ya pıhtılaşma problemləri kimi ağırlaşmalar davamlı ola bilər. Doğuş sonra dönemde müntəzəm qan analizləri və orqan funksiya testləri ilə takip lazımdır.
HELLP Sindromu Hamiləlikdə Nələrə Sebebiyet Verir?
HELLP sindromu həm ana həm də körpə üçün ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Erkən diaqnoz və müalicə bu riskləri azaldır. Sendrom nəticəsində yaşanabilecek ağırlaşmalar bu şəkildə sadalana bilər:
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.