Tibbi adıyla miliaria, ter bezlerinin tıkanması nəticəsində terin dəri altında toplanmasıyle yaranan, adətən yaz aylarında və ya isti iklimlərdə müşahidə olunan geniş yayılmış bir dəri rahatsızlığıdır. Bu vəziyyət xüsusilə körpələrdə və kiçik uşaqlarda yaygındır. lakin intensiv tərləmə yaşayan yetkinlərdə də müşahidə oluna bilər.
İsilik Nədir?
İsilik, ter bezlerinin və ya ter kanallarının tıkanması nəticəsində terin dəri altında hapis olmasıyla yaranan bir dəri sorunudur. Bu tıxanıqlıq, dərinin üst tabakalarında maye toplanmasıne və dolayısıyla kabarcık və ya kiçik qızartıların yaranmasına səbəb olur. Xüsusilə isti, nemli ortamlarda və ya həddindən artıq tərləmə durumlarında daha tez-tez müşahidə olunur. İsilik adətən bu üç formda təsnif edilir:
Miliaria crystallina: Ən yüngül formdur. Dərinin yüzeyine yakın yerlərdə ter toplanması nəticəsində renksiz və ya ağ, daxili su dolu kiçik kabarcıklar yaranır. Ağrısızdır, qaşınma yapmaz.
Miliaria rubra: Halk arasında ən tez-tez müşahidə olunan formudur. Qızartı, batma və qaşınma hiss ilə özünü göstərir. Islak, isti dəri nahiyələrində daha tez-tez müşahidə olunur.
Miliaria profunda: Nadir və daha ciddi bir formdur. Ter dərinin daha dərin katmanlarında birikir. Sərt, dərin dəri altı nodülləri yaranır və dəri quru görünür.
Adətən üz, boyun, göğüs, sırt, koltuk altı və qasıq nahiyələrində yaranır. Isti ortamlarda tərləmə arttıkça risk yükselir. Körpələrdə isə bez nahiyəsi, ense və sırt kimi terleməyə meyilli sahələr daha tez-tez etkilenir.
İsilik Əlamətləri
Dərinin quruluşuna və tıkanıklığın derinliğine görə fərqli şekillərdə özünü göstərə bilər. Yüngül hallarda yalnızca kiçik kabarcıklar oluşurken daha şiddətli hallarda qaşınma, batma hiss və iltihaplanma da müşahidə oluna bilər. İsiliğin əlamətləri adətən temperatur arttıkça kötüleşir və tərləmə sona erdiğinde və ya dəri serinletildiğinde azalır. İsilik əlamətləri bu şəkildə sadalana bilər:
Dəridə kiçik, daxili maye dolu kabarcıklar: Miliaria crystallina’da şeffaf və ağrısızken, miliaria rubra’da kızarık və qaşınmalı ola bilər.
Qızartı: Xüsusilə boyun, göğüs, sırt və kıvrım nahiyələrində yüngül və ya geniş yayılmış qızartılar oluşa bilər.
Qaşınma və batma hiss: Xüsusilə miliaria rubra formunda belirgindir.
Yanma və dəri həssaslığı: Sürtünme və ya tərləmə ilə arta bilər.
Dəridə qıcıqlanma və ya soyulma: Şiddətli və ya davamlı kaşımağa bağlı olaraq inkişaf edə bilər.
Əlamətlər xüsusilə uşaqlarda və körpələrdə huzursuzluk, yuxusuzluq və ağlama kimi ikincil davranışsal sorunlara da səbəb ola bilər. Bu səbəbdən əlamətlər aşkar edildikdə erkən müdaxilə vacibdir.
İsilik Nədən yaranır?
Ter bezlerinin çıkış kanallarının tıkanması nəticəsində yaranır. Tıxanıqlıq səbəbindən ter dəri altına sızar və burada iltihaplanma və ya kabarcıklara səbəb olur. Bu vəziyyət əsasən isti, nemli havalarda və ya orqanizmin uzun müddət ısıya və neme məruz qaldığı koşullarda yaranır. Yeni doğan körpələrdə ter bezləri henüz tam gelişmediğinden isilik daha tez-tez müşahidə olunur. İsiliğin ən geniş yayılmış səbəbləri aşağıdakılardır:
Həddindən artıq isti və nemli hava: tərləməyi artırıraq ter kanallarının dolmasına və tıkanmasına yol açar.
Sıkı və hava geçirmeyen kıyafetlər: Terin buharlaşmasını engellər, dərinin nəfəs almasını kısıtlar.
Uzun müddət yatakta kalma: Xüsusilə hastanede yatan və ya hərəkət edemeyen şəxslərdə, sırt və bel nahiyələrində isilik oluşa bilər.
Qalın giysilər və ya sintetik kumaşlar: Havanın qan dövranıını engellər, terin dəri yüzeyinden uzaklaşmasını çətinlaştırır.
Intensiv fiziki aktivite: Orqanizm ısısını artırıraq ter istehsalını hızlandırır.
Körpələrdə həddindən artıq giydirme və yetersiz havalandırma: Yeni doğanların orqanizm ısılarını dengeleme becerisi zəif olduğundan asanca terleyip isilik ola bilərler.
İsilik Necə keçir?
Adətən bir neçə gün üçünde öz-özünə gecə bilən bir dəri sorunudur. lakin düzgün bakım və bəzi basit tədbirlərlə bu proses hızlandırıla bilər, əlamətlər hafifletilə bilər. Ən əsas müalicə yanaşması dərinin serin, quru və temiz tutulmasıdır. Həddindən artıq isti, tərləmə və dəri sürtünmesi isiliği artırabileceği üçün bu faktorlardan kaçınmaq sağalma prosesinin temelini oluşturur. İsiliği geçirmək üçün tətbiq olunabilecek əsas adımlar aşağıdakılardır:
Serin ortamda kalmaq: Odanın iyi havalandırılması, vantilatör və ya klima istifadəsi isiliği hafifletir.
Cildi quru tutmaq: Terli nahiyələr temiz, yumuşak bir bezle silinmeli və quru bırakılmalıdır.
İnce və pamuklu giysilər seçim etmək: Nəfəs sahə kumaşlar dərinin hava almasını təmin edir, terin buharlaşmasına kömək edir.
Duş almaq: ilıq su ilə edilən qısa duşlar ciltteki teri temizlər və gözenekləri açaraq rahatlama təmin edir.
Dəridə tahrişe səbəb olacak ürünlərdən kaçınmaq: Parfümlü sabunlar, losyonlar və intensiv yağlı kremlər ter kanallarını tıkaya bilər.
Kaşımamaq: Kaşıma cildi qıcıqlanma edir və infeksiya riskini artırır. Qaşınma varsa soyuq kompres tətbiq edilə bilər.
İsiliğe Nə kömək edir?
İsiliği hafifletmək və sağalma prosesini desteklemək üçün evde tətbiq olunabilecek təbii və medikal bəzi üsullar mövcuddur. Bu üsullar ciltteki tahrişi azaldır, ter kanallarının açılmasına kömək edir və isiliğin səbəb olduğu narahatlıq hissini hafifletir. İsiliğe iyi gələn üsullar şunlardır:
Soyuq kompres: Temiz bir vəzi soyuq su ilə ıslataraq isilikli nahiyəyə uygulamaq qaşınma və batma hissini azaldır.
Yulaf banyosu: ilıq suya ezilmiş yulaf ekleyərək edilən banyo, cildi yatıştırır və kızarıklığı hafifletir.
Aloe vera jeli: Təbii aloe vera, anti-enflamatuar etkisiyle həm ferahlık təmin edir həm də kızarıklığı azaldır.
Talk pudrası və ya körpə pudrası: Ciltteki nemi emer, sürtünmeyi azaldır və terleməyə qarşı bariyer oluşturur.
Nişasta banyosu: Pirinç nişastası eklenmiş su ilə banyo, teri emer və cildi kurutur.
Körpələrdə İsilik Nədən yaranır?
Körpələrdə isilik, ter bezlerinin henüz tam gelişmemiş olması səbəbindən olduqca tez-tez müşahidə olunan bir vəziyyətdir. Xüsusilə yeni doğanlarda və ilk 6 ay üçündeki körpələrdə dərinin hassas strukturu və orqanizm ısılarını düzenleyememe yeteneklerinin zəif olması, isilik yaranmasını asanlaştırır. Adətən yaz aylarında, bez nahiyəsində, boyun ətrafında, sırt və göğüs kimi terleməyə eğilimli sahələrda yaranır. İsilik körpələrdə geniş yayılmış olsa da adətən zararsızdır. lakin qaşınma və huzursuzluk yaratabileceği üçün uyğun bakım edilməsi vacibdir.
Körpələrdə İsilik Necə keçir?
Ən vacib üsul, körpənin cildini quru və serin tutmaktır. İsiliğe səbəb olan ən əsas faktor tərləmə olduğu üçün körpənin orqanizm ısısını yükseltecek hər türlü etken ortadan kaldırılmalıdır. Bunun üçün öncelikle körpənin bulunduğu ortamın temperaturu düşürülmeli, oda serin və iyi havalandırılmış hale getirilmelidir. Ardından aşağıdakı üsullar tətbiq edilə bilər:
Giydirilen kıyafetlərin sayısı azaltılmalı, hava ala bilən, pamuklu və bol giysilər seçim edilmelidir.
Xüsusilə isti havalarda körpə gereğinden çox kat kat giydirilmemeli, başına qalın şapkalar və ya örtülər tündlmamalıdır.
Körpənin cildi tez-tez tez-tez nəzarət edilmeli və terlediğinde dərhal yumuşak bir bezle silinərək kurulanmalıdır.
Bez nahiyəsində yaranan isiliklərdə, alt değiştirme tezliyi artırılmalı, körpə uzun müddət nemli bezle bırakılmamalıdır.
Hər alt dəyişiklikinden sonra nahiyə iyice kurulanmalı və tercihen çinko oksit ehtiva edən pişik önleyici kremlər sürülmelidir.
Bebeği yıkarken suyun ilıq olmasına diqqət edilmelidir. Isti su cildi daha da qıcıqlanma edə bilər.
Banyoda parfümsüz, katkı maddesi içermeyen körpə sabunları seçim edilmeli, banyodan sonra dəri kurulanmalı və losyon kimi tərləməyi artırabilecek ürünlərdən kaçınılmalıdır.
Bəzi analar, həkim önerisiyle aloe vera jeli və ya papatya kimi yatıştırıcı təsiri olan bitkisel özləri kullana bilər. lakin hər təbii məhsul körpə cildine uyğun olmayabileceği üçün bu növ uygulamalarda mutlaka doktora danışmaq lazımdır.
İsilik adətən bir neçə gün üçünde öz-özünə keçir. lakin əlamətlər şiddetliyse, dəridə iltihab, sarı qabıqlanma və ya ifrazat oluşmuşsa və ya körpənin ateşi varsa mutlaka bir həkimə müraciət edilməlidir. çünki bu növ vəziyyətlər bakterial enfeksiyonun habercisi ola bilər. Əlavə olaraq isilik tez-tez tez-tez tekrarlıyorsa körpənin ortam koşulları, giyim şekli və dəri qulluğu vərdişləri gözden geçirilmelidir.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/isilik-nedir-isilik-nasil-gecer
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
MedlinePlus — Sağlamlıq mövzuları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://medlineplus.gov/healthtopics.html
Anadoluda «Dermatologiya» sahəsi üzrə həkimlər
Tez-tez verilən suallar
İsilik Nədir?
İsilik, ter bezlerinin və ya ter kanallarının tıkanması nəticəsində terin dəri altında hapis olmasıyla yaranan bir dəri sorunudur. Bu tıxanıqlıq, dərinin üst tabakalarında maye toplanmasıne və dolayısıyla kabarcık və ya kiçik qızartıların yaranmasına səbəb olur. Xüsusilə isti, nemli ortamlarda və ya həddindən artıq tərləmə durumlarında daha tez-tez müşahidə olunur. İsilik adətən bu üç formda təsnif edilir:
İsilik Nədən yaranır?
Ter bezlerinin çıkış kanallarının tıkanması nəticəsində yaranır. Tıxanıqlıq səbəbindən ter dəri altına sızar və burada iltihaplanma və ya kabarcıklara səbəb olur. Bu vəziyyət əsasən isti, nemli havalarda və ya orqanizmin uzun müddət ısıya və neme məruz qaldığı koşullarda yaranır. Yeni doğan körpələrdə ter bezləri henüz tam gelişmediğinden isilik daha tez-tez müşahidə olunur. İsiliğin ən geniş yayılmış səbəbləri aşağıdakılardır:
İsilik Necə keçir?
Adətən bir neçə gün üçünde öz-özünə gecə bilən bir dəri sorunudur. lakin düzgün bakım və bəzi basit tədbirlərlə bu proses hızlandırıla bilər, əlamətlər hafifletilə bilər. Ən əsas müalicə yanaşması dərinin serin, quru və temiz tutulmasıdır. Həddindən artıq isti, tərləmə və dəri sürtünmesi isiliği artırabileceği üçün bu faktorlardan kaçınmaq sağalma prosesinin temelini oluşturur. İsiliği geçirmək üçün tətbiq olunabilecek əsas adımlar aşağıdakılardır:
İsiliğe Nə kömək edir?
İsiliği hafifletmək və sağalma prosesini desteklemək üçün evde tətbiq olunabilecek təbii və medikal bəzi üsullar mövcuddur. Bu üsullar ciltteki tahrişi azaldır, ter kanallarının açılmasına kömək edir və isiliğin səbəb olduğu narahatlıq hissini hafifletir. İsiliğe iyi gələn üsullar şunlardır:
Körpələrdə İsilik Nədən yaranır?
Körpələrdə isilik, ter bezlerinin henüz tam gelişmemiş olması səbəbindən olduqca tez-tez müşahidə olunan bir vəziyyətdir. Xüsusilə yeni doğanlarda və ilk 6 ay üçündeki körpələrdə dərinin hassas strukturu və orqanizm ısılarını düzenleyememe yeteneklerinin zəif olması, isilik yaranmasını asanlaştırır. Adətən yaz aylarında, bez nahiyəsində, boyun ətrafında, sırt və göğüs kimi terleməyə eğilimli sahələrda yaranır. İsilik körpələrdə geniş yayılmış olsa da adətən zararsızdır. lakin qaşınma və huzursuzluk yaratabileceği üçün uyğun bakım edilməsi vacibdir.
Körpələrdə İsilik Necə keçir?
Ən vacib üsul, körpənin cildini quru və serin tutmaktır. İsiliğe səbəb olan ən əsas faktor tərləmə olduğu üçün körpənin orqanizm ısısını yükseltecek hər türlü etken ortadan kaldırılmalıdır. Bunun üçün öncelikle körpənin bulunduğu ortamın temperaturu düşürülmeli, oda serin və iyi havalandırılmış hale getirilmelidir. Ardından aşağıdakı üsullar tətbiq edilə bilər:
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.