Keloid dərinin sağalma prosesində həddindən artıq yara toxuması törəməu nəticəsində yaranan anormal bir vəziyyətdir. Kiçik bir kəsik, yanık, akne izi, cərrahi dikiş və ya piercing sonra bile gelişə bilən keloidlər, zamanla böyüyərək normal dəri toxumasının dışına taşan sərt, kabarık və parlaq görünüşlü yara izləri oluşturur.
Keloid Nədir?
Dəridə yaranan bir zədələnmə və ya qıcıqlanma sonra anormal şəkildə böyüyen və zamanla sertleşen bir yara toxumasudur. Normal yara sağalma prosesində dəri özünü onarır. Keloid törəməunda həddindən artıq kollajen istehsalı yaranır. Yara sınırlarını aşan, kabarık, sərt və bəzən qaşınmalı bir toxuma inkişaf edir. Keloidlər adətən zararsızdır. Lakin estetik açıdan rahatsız edici ola bilər və bəzi hallarda yüngül ağrıya və ya həssaslıqe səbəb ola bilər. Bu növ anormal yara sağalması orqanizmin hər hansı bir yerinde müşahidə oluna bilər. Lakin xüsusilə göğüs, omuz, sırt, qulaqlar və çənə hattı kimi nahiyələrdə daha yaygındır. Keloidlər zamanla böyüyüp yayılabilse də kendi kendine küçülme eğilimi göstermez. Bu vəziyyət dəri tipi, genetik faktorlar və yara sağalma prosesinin necə işlediğiyle birbaşa əlaqəlidir.
Keloid gelişimi hər hansı bir dəri travması nəticəsində tetiklenə bilər. Piercing, cərrahi kəsiklər, yanıklar, dövmelər, akne izləri və hatta kiçik kəsiklər bile keloid yaranmasına səbəb ola bilər. Bəzi insanlarda genetik meyillilik səbəbindən bu yara izləri daha böyük və aydın hale gəlir. Müalicə edilməsi çətin ola bilən bu vəziyyət xüsusilə kozmetik kaygılar səbəbindən pasiyentlər üçün rahatsız edici ola bilər.
Keloid Nədən yaranır?
Dərinin sağalma prosesində həddindən artıq kollajen istehsalı səbəbindən yaranan anormal yara izleridir. Normal yara sağalma prosesində orqanizm, yaralanan toxumayu onarmaq üçün kollajen üretir. Lakin bəzi insanlarda bu proses nəzarətsiz şəkildə irəliləyir. Çox kollajen birikimi nəticəsində, yara sınırlarını aşan kabarık və sərt bir toxuma yaranır. Keloid gelişiminin dəqiq səbəbi tam olaraq bilinmese də genetik meyillilik və ətraf mühitlə bağlı faktorların vacib rol oynadığı düşünülməkdədir. Adətən cərrahi kəsiklər, yanıklar, akne izləri, piercing, dövme, kəsiklər, böcek ısırıkları və ya aşılama sonra izlər kimi dəri yaralanmalarının ardından yaranır. Dəri nə qədər uzun müddət iyileşməyə çalışırsa keloid oluşma riski də o qədər artar. Dərin və geniş yaralar, xüsusilə infeksiya geliştiğinde keloid riskini artıra bilər. Əlavə olaraq hormonal dəyişikliklər və immun sisteminin həddindən artıq yanıtı keloid gelişiminde effektiv ola bilər. Ergenlik və hamiləlik dönemləri kimi hormonal dalgalanmaların intensiv olduğu dönemlərdə keloid oluşma riski daha yüksək ola bilər. Keloidlər adətən kararma və ya qızartı ilə başlayır. Zamanla böyüyərək davamlı hale gəlir. Müalicə edilməzsə bəzi keloidlər daha da genişleyərək ətraf toxumalara yayıla bilər.
Keloid Kimlərdə Müşahidə olunur?
Genetik meyillilik, keloid gelişiminde vacib bir faktördür və ailesinde keloid geçmişi olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir. Xüsusilə tünd ten rengine malik olanlarda keloid görülme olasılığı daha fazladır. Ergenlik dönemi və hamiləlik kimi hormonal dəyişikliklərin intensiv olduğu dönemlərdə də daha tez-tez yarana bilər. Əlavə olaraq tez-tez tez-tez piercing və ya dövme yaptıranlar və dəri yaralanmalarına daha çox məruz ksahələr, keloid geliştirme baxımından daha yüksək risk altındadır. Dəri ameliyatı geçiren şəxslər, xüsusilə estetik operasyonlar və ya travmatik kazalar sonra dikiş atılanlar da risk grubundadır. Keloid oluşma riski xroniki dəri xəstəlikləri olanlarda da arta bilər. Akne izləri, su çiçeği sonra lezyonlar və yanıklar kimi uzun müddət sağalmayan dəri qıcıqlanmaları keloid inkişafını tetikleyə bilər. Xüsusilə yara sağalması prosesində çox gerilen və ya davamlı tahrişe məruz kalan dəri nahiyələrində keloid inkişaf olasılığı daha yüksəkdir.
Keloid əlamətləri hansılardır?
Adətən yara sağalma prosesinin anormal bir nəticəsində olaraq yaranır. Başlanğıcda kiçik bir qızartı və ya sərtləşmə ilə özünü göstərir. Zamanla, yara izinin bulunduğu nahiyədə normal sınırlarını aşan, sərt, kabarık və parlaq bir toxuma inkişaf edir. Keloid böyüdükçe dəridə gerginlik hissine, qaşınmaya və nadiren ağrıya səbəb ola bilər. Keloid toxuması adətən pembe, qırmızı və ya tünd kahverengi tonlarında ola bilər. Günəş işığına məruz qaldığında daha aydın hale gelə bilər. Digər yara izlerinden fərqli olaraq keloid, zamanla küçülmək əvəzinə böyümə eğilimindedir və müalicə edilmədikdə davamlı hale gəlir. Keloid əlamətləri şunlardır:
Zədələnmə nahiyəsində həddindən artıq toxuma böyüməsi və sərtləşmə
Kabarık, pürüzsüz və parlaq görünüşlü yara izi
Yara izinin ətrafındakı dəri toxumasundan fərqli renkte olması (pembe, qırmızı, kahverengi və ya morumsu tonlar)
Qaşınma və yüngül yanma hiss
Bölgedeki dərinin gerginleşmesi və ya sərtləşməsi
Bəzən yüngül ağrı və həssaslıq hiss
Zamanla genişleyen və aydın hale gələn yara toxuması
Güneşe məruz qaldığında tündlaşma və daha çox aşkar edilir hale gelme
Keloid Yaranmasını Önlemenin Yolları Hansılardır?
Yaranmasını tamamilə engellemək hər vaxt mümkün olmasa da bəzi tədbirlər alınaraq risk ən aza indirilə bilər. Öncelikle yara bakımına diqqət etmək və dəri yaralanmalarını sağalma prosesində korumaq böyük əhəmiyyət daşıyır. Yara izinin gelişim prosesində uyğun bir şəkildə nemlendirilmesi və qıcıqlanma edici faktorlardan uzaq tutulması, keloid yaranmasını azalda bilər. Yara sağalırken silikon tabaka və ya bası müalicəsi istifadə etmək, yara toxumasının həddindən artıq böyümesini engelleyə bilər. Xüsusilə daha əvvəl keloid geliştirme geçmişi olanların yeni yara törəməunda bu üsulları kullanması tövsiyə olunur. Günəş ışınlarından korunmaq da keloidin tündlaşmasını və aydın hale gelmesini önleyə bilər. Yara bölgesine müntəzəm olaraq günəş qoruyucu sürmək, dəri renginin eşit kalmasına kömək edir.
Piercing, dövme və ya estetik cərrahi kimi dəri travmalarına yatkın şəxslər üçün proaktif tədbirlər almaq keloid yaranmasını engelleyə bilər. Allergik reaksiyonlara sebep ola biləcək ürünlərdən kaçınılmalı və dəri yaraları infeksiyalaşmış olmadan temiz tutulmalıdır. Əgər keloid geliştirme riski taşıyorsanız, cərrahi prosedurlar və ya estetik girişimlər əvvəl doktorunuza danışaraq yara sağalmasını dəstəkləyici tədbirlər alabilirsiniz.
Keloid Müalicəsi Necə Olur? Necə keçir?
Keloid tamamilə ortadan kaldırılmasa da görünüşünü azaltmaq, qaşınma və ya ağrı kimi şikayetləri hafifletmək üçün müxtəlif müalicə üsulları tətbiq edilə bilər. Müalicənin başarısı, keloidin böyüklüğüne, yerləşdiyi nahiyəyə, pasiyentin dəri quruluşuna və önceki müalicə öyküsüne bağlı olaraq dəyişə bilər. Öncelikle cərrahi müdaxilə bəzi hallarda tətbiq edilə bilər lakin tek başına kifayət qədər deyil. Çünki keloidin çıkarılması, yeni bir yara toxuması oluşturduğu üçün çıkarılan nahiyə təkrar keloid geliştirə bilər. Bu yüzden cərrahi operasyonlar adətən ek üsullarla desteklenir. Tüm müalicə üsulları şəxsə xüsusi olaraq belirlenmelidir. Keloid müalicəsi uzun vadeli bir proses gerektirdiği üçün sabırlı olmaq və həkim kontrolünde ilerlemək vacibdir. Müalicə tamamlandıktan sonra bile keloidin təkrar böyümə riski olabileceği üçün müntəzəm takip və önleyici tədbirlər alınmalıdır. Xüsusilə yara bakımına diqqət etmək, keloid yaranmasını engellemək baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/keloid-nedir-keloid-əlamətləri-ve-tedavisi
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
MedlinePlus — Sağlamlıq mövzuları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://medlineplus.gov/healthtopics.html
Anadoluda «Dermatologiya» sahəsi üzrə həkimlər
Tez-tez verilən suallar
Keloid Nədir?
Dəridə yaranan bir zədələnmə və ya qıcıqlanma sonra anormal şəkildə böyüyen və zamanla sertleşen bir yara toxumasudur. Normal yara sağalma prosesində dəri özünü onarır. Keloid törəməunda həddindən artıq kollajen istehsalı yaranır. Yara sınırlarını aşan, kabarık, sərt və bəzən qaşınmalı bir toxuma inkişaf edir. Keloidlər adətən zararsızdır. Lakin estetik açıdan rahatsız edici ola bilər və bəzi hallarda yüngül ağrıya və ya həssaslıqe səbəb ola bilər. Bu növ anormal yara sağalması orqanizmin hər hansı bir yerinde müşahidə oluna bilər. Lakin xüsusilə göğüs, omuz, sırt, qulaqlar və çənə hattı kimi nahiyələrdə daha yaygındır. Keloidlər zamanla böyüyüp yayılabilse də kendi kendine küçülme eğilimi göstermez. Bu vəziyyət dəri tipi, genetik faktorlar və yara sağalma prosesinin necə işlediğiyle birbaşa əlaqəlidir.
Keloid Nədən yaranır?
Dərinin sağalma prosesində həddindən artıq kollajen istehsalı səbəbindən yaranan anormal yara izleridir. Normal yara sağalma prosesində orqanizm, yaralanan toxumayu onarmaq üçün kollajen üretir. Lakin bəzi insanlarda bu proses nəzarətsiz şəkildə irəliləyir. Çox kollajen birikimi nəticəsində, yara sınırlarını aşan kabarık və sərt bir toxuma yaranır. Keloid gelişiminin dəqiq səbəbi tam olaraq bilinmese də genetik meyillilik və ətraf mühitlə bağlı faktorların vacib rol oynadığı düşünülməkdədir. Adətən cərrahi kəsiklər, yanıklar, akne izləri, piercing, dövme, kəsiklər, böcek ısırıkları və ya aşılama sonra izlər kimi dəri yaralanmalarının ardından yaranır. Dəri nə qədər uzun müddət iyileşməyə çalışırsa keloid oluşma riski də o qədər artar. Dərin və geniş yaralar, xüsusilə infeksiya geliştiğinde keloid riskini artıra bilər. Əlavə olaraq hormonal dəyişikliklər və immun sisteminin həddindən artıq yanıtı keloid gelişiminde effektiv ola bilər. Ergenlik və hamiləlik dönemləri kimi hormonal dalgalanmaların intensiv olduğu dönemlərdə keloid oluşma riski daha yüksək ola bilər. Keloidlər adətən kararma və ya qızartı ilə başlayır. Zamanla böyüyərək davamlı hale gəlir. Müalicə edilməzsə bəzi keloidlər daha da genişleyərək ətraf toxumalara yayıla bilər.
Keloid Kimlərdə Müşahidə olunur?
Genetik meyillilik, keloid gelişiminde vacib bir faktördür və ailesinde keloid geçmişi olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir. Xüsusilə tünd ten rengine malik olanlarda keloid görülme olasılığı daha fazladır. Ergenlik dönemi və hamiləlik kimi hormonal dəyişikliklərin intensiv olduğu dönemlərdə də daha tez-tez yarana bilər. Əlavə olaraq tez-tez tez-tez piercing və ya dövme yaptıranlar və dəri yaralanmalarına daha çox məruz ksahələr, keloid geliştirme baxımından daha yüksək risk altındadır. Dəri ameliyatı geçiren şəxslər, xüsusilə estetik operasyonlar və ya travmatik kazalar sonra dikiş atılanlar da risk grubundadır. Keloid oluşma riski xroniki dəri xəstəlikləri olanlarda da arta bilər. Akne izləri, su çiçeği sonra lezyonlar və yanıklar kimi uzun müddət sağalmayan dəri qıcıqlanmaları keloid inkişafını tetikleyə bilər. Xüsusilə yara sağalması prosesində çox gerilen və ya davamlı tahrişe məruz kalan dəri nahiyələrində keloid inkişaf olasılığı daha yüksəkdir.
Keloid əlamətləri hansılardır?
Adətən yara sağalma prosesinin anormal bir nəticəsində olaraq yaranır. Başlanğıcda kiçik bir qızartı və ya sərtləşmə ilə özünü göstərir. Zamanla, yara izinin bulunduğu nahiyədə normal sınırlarını aşan, sərt, kabarık və parlaq bir toxuma inkişaf edir. Keloid böyüdükçe dəridə gerginlik hissine, qaşınmaya və nadiren ağrıya səbəb ola bilər. Keloid toxuması adətən pembe, qırmızı və ya tünd kahverengi tonlarında ola bilər. Günəş işığına məruz qaldığında daha aydın hale gelə bilər. Digər yara izlerinden fərqli olaraq keloid, zamanla küçülmək əvəzinə böyümə eğilimindedir və müalicə edilmədikdə davamlı hale gəlir. Keloid əlamətləri şunlardır:
Keloid Yaranmasını Önlemenin Yolları Hansılardır?
Yaranmasını tamamilə engellemək hər vaxt mümkün olmasa da bəzi tədbirlər alınaraq risk ən aza indirilə bilər. Öncelikle yara bakımına diqqət etmək və dəri yaralanmalarını sağalma prosesində korumaq böyük əhəmiyyət daşıyır. Yara izinin gelişim prosesində uyğun bir şəkildə nemlendirilmesi və qıcıqlanma edici faktorlardan uzaq tutulması, keloid yaranmasını azalda bilər. Yara sağalırken silikon tabaka və ya bası müalicəsi istifadə etmək, yara toxumasının həddindən artıq böyümesini engelleyə bilər. Xüsusilə daha əvvəl keloid geliştirme geçmişi olanların yeni yara törəməunda bu üsulları kullanması tövsiyə olunur. Günəş ışınlarından korunmaq da keloidin tündlaşmasını və aydın hale gelmesini önleyə bilər. Yara bölgesine müntəzəm olaraq günəş qoruyucu sürmək, dəri renginin eşit kalmasına kömək edir.
Keloid Müalicəsi Necə Olur? Necə keçir?
Keloid tamamilə ortadan kaldırılmasa da görünüşünü azaltmaq, qaşınma və ya ağrı kimi şikayetləri hafifletmək üçün müxtəlif müalicə üsulları tətbiq edilə bilər. Müalicənin başarısı, keloidin böyüklüğüne, yerləşdiyi nahiyəyə, pasiyentin dəri quruluşuna və önceki müalicə öyküsüne bağlı olaraq dəyişə bilər. Öncelikle cərrahi müdaxilə bəzi hallarda tətbiq edilə bilər lakin tek başına kifayət qədər deyil. Çünki keloidin çıkarılması, yeni bir yara toxuması oluşturduğu üçün çıkarılan nahiyə təkrar keloid geliştirə bilər. Bu yüzden cərrahi operasyonlar adətən ek üsullarla desteklenir. Tüm müalicə üsulları şəxsə xüsusi olaraq belirlenmelidir. Keloid müalicəsi uzun vadeli bir proses gerektirdiği üçün sabırlı olmaq və həkim kontrolünde ilerlemək vacibdir. Müalicə tamamlandıktan sonra bile keloidin təkrar böyümə riski olabileceği üçün müntəzəm takip və önleyici tədbirlər alınmalıdır. Xüsusilə yara bakımına diqqət etmək, keloid yaranmasını engellemək baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.