Akut Koroner Sendrom (AKS), kalbi besleyen koroner arterlərdə qəfil və ciddi qan akışı azalması və ya tamamilə tıkanması nəticəsində inkişaf edən, acil müdaxilə gerektiren klinik tablolardır. Bu sendrom, ürək kasının yeterince oksijen alamamasına yol açaraq miyokard zədələnməsi və ölüm riski yaratır.
Akut Koroner Sendrom Nədir?
Akut Koroner Sendrom, kalbin oksijen ihtiyacını qarşılayan koroner arterlərdə qəfil qan akışı kesilmesi və ya ciddi azalması ilə yaranan acil kardiyolojik tablodur. Bu vəziyyət, adətən koroner arterlərdə aterosklerotik plakların yırtılması, çatlaması və ya üzerinin laxta ilə tıkanması nəticəsində yaranır. Qan akışının pozulması, ürək kasının oksijensiz kalmasına və dakikalar üçünde zədələnmə görmesine yol açar. AKS; ST elevasyonlu miyokard enfərqtüsü (STEMI), ST elevasyonsuz miyokard enfərqtüsü (NSTEMI) və unstabil anjina olmaq üzere üç ana formda müşahidə oluna bilər. hər üç form da acil diaqnoz və müalicə gerektirir.
Akut Koroner Sendrom Nədən yaranır?
AKS’nin əsas səbəbi, koroner arterlerdeki qan akışını kısıtlayan və ya tamamilə kesen bir olaydır. Bu səbəbdənr əsasən aterosklerotik plak yırtılması və laxta törəməudur. lakin fərqli mekanizmalar da tabloya səbəb ola bilər:
Ateroskleroz: Damar divarında kolesterol birikimi nəticəsində plak törəməu və plak yırtılması.
Trombüs (laxta) törəməu: Plak yırtıldıktan sonra pıhtının damarı tıkaması.
Koroner arter spazmı: Damarın qəfil və müvəqqəti olaraq daralması (xüsusilə stress, soyuq hava təsiri).
Endotel disfonksiyonu: Damar iç yüzeyinin görevini yapamaması nəticəsində qan akışının pozulması.
Nadir səbəblər: Damar iltihapları (vaskülit), travma, kokain istifadəsi, doğuşsal koroner anomalilər.
Akut Koroner Sendrom əlamətləri hansılardır?
AKS əlamətləri, ürək kasının oksijensiz kalmasıyla yaranır və tez-tez qəfil başlanğıc göstərir. Simptomlar, tabloya və pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə değişmekle birlikdə, xüsusilə göğüs nahiyəsində təzyiq, yanma və ya sıxılma hiss ilə karakterizedir. Əlamətlər əksəriyyəti vaxt fiziki efor, intensiv stress və ya dinlenme zamanı bile başlaya bilər.
Sinə ağrısı: Adətən 20 dakikadan uzun süren, sıkıştırıcı, yanıcı və ya təzyiq tərzinda; göğüs ortasında başlayır, kola, boyuna, çeneye, sırta yayıla bilər.
Nəfəs darlığı: Ürək kasının pompalama gücü azalınca akciğerde maye birikir.
Soyuq tərləmə və halsızlıq: Qəfil qan təzyiqi düşmesiyle yaranır.
Ürəkbulanma-qusma: Xüsusilə alt duvar enfərqtüslerinde tez-tez müşahidə olunur.
Başgicəllənmə, bayılma: Beyne giden qan akışının azalmasına bağlıdır.
Anksiyete və ölüm korkusu: Orqanizmin akut stress cevabı.
Atipik əlamətlər: Xüsusilə yaşlı, diyabetli və qadın pasiyentlərdə sadece yorğunluq, mədə yanması və ya sırt ağrısı ilə seyredə bilər.
Akut Koroner Sendrom Növləri Hansılardır?
Akut Koroner Sendrom, klinik tablo və EKG bulgularına görə üç ana formda təsnif edilir. hər biri fərqli aciliyet derecesine və müalicə yaklaşımına malikdir:
ST Elevasyonlu Miyokard Enfərqtüsü (STEMI): Ürək kasını besleyen koroner arterin qəfil və tam tıkanmasıyla inkişaf edir. EKG’də ST segmentinde aydın yükselme saptanır. Acil olaraq pıhtının eritilmesi və ya mekanik olaraq çıkarılması lazımdır.
ST Elevasyonsuz Miyokard Enfərqtüsü (NSTEMI): Koroner arterde kısmi tıkanma var, ST segmenti normal və ya yüngül depressiya göstərir. Ürək kasında zədələnmə belirgindir və qan testlerinde troponin yüksəkliyi ilə anlaşılır.
Unstabil Anjina: Dinlenme zamanı və ya gidərək artan eforla yaranan sinə ağrısıdır. Troponin göstəriciləri normaldir, lakin damar tıxanıqlığı irəliləmə eğilimindedir və STEMI’ye çevrilə bilər.
Akut Koroner Sendrom Risk faktorları Hansılardır
AKS gelişiminde həm değiştirilə bilər həm də değiştirilemez risk faktorları rol oynayır. Xəstəlik risk faktorları aşağıda listelenmiştir:
Yüksək kolesterol
Hipertansiyon
Diabet
Obezite və fiziki hareketsizlik
qeyri-sabit qidalanma, həddindən artıq duz və doymuş yağ istehlakı
Stress və depressiya
İləri yaş
Cinsiyet
Ailede erkən yaşta ürək xəstəliyi öyküsü
Genetik meyillilik
Akut Koroner Sendrom Kaça Ayrılır?
Pratikte AKS üç ana alt tipe ayrılır. Bu ayrım, EKG bulguları və troponin səviyyələri ilə aparılır. Xəstəliyin müalicə yanaşması alt tiplərə görə dəyişiklik göstərir:
STEMI: Tam damar tıxanıqlığı, acil müdaxilə gerektirir.
NSTEMI: Kısmi tıxanıqlıq və miyokard zədələnməsi mövcuddur.
Unstabil Anjina: Miyokard zədələnməsi yoxdur lakin risk yüksəkdir.
Akut Koroner Sendrom Diaqnozu Necə Konur?
Tanıda klinik öykü, fizik müayinə, laboratoriya testləri və görüntüləmə üsulları birlikdə qiymətləndirilir. Tanıda istifadə olunan üsullar bu şəkildədir:
Elektrokardiyografi (EKG): ST segment dəyişiklikləri, Q dalgası varlığı.
Qan testləri: Troponin və CK-MB kimi ürək kası enzimlerinin ölçümü.
Ekokardiyografi: Kalbin pompa gücü və duvar hərəkət bozukluklarının incelenmesi.
Koroner anjiyografi: Tıkalı damarın yerini və derecesini göstərir.
Göğüs röntgeni: Eşlik edən ürək çatışmazlığı və ya digər göğüs patolojilerini değerlendirmək üçün istifadə olunur.
Akut Koroner Sendrom Müalicəsi
Müalicə, tıkanıklığın açılması və ürək kasına yeniden qan akışının sağlanması üzerine odaklanır. Oksijen satürasyonu düşükse oksijen desteği tətbiq olunur. Ağrı kontrolü müalicəsi aparılır. Bununla birlikdə aşağıdakı üsullar də müalicə üçün seçim edilə bilər:
Primer perkütan koroner girişim (anjiyoplasti + stent): STEMI’də ilk tercihtir.
Trombolitik müalicə: Anjiyografi imkânı yoksa laxta eritici dərmanlar verilir.
Akut Koroner Sendrom, ürək damar xəstəliklərının ən acil və həyati əhəmiyyət taşıyan tablolarından biridir. Erkən diaqnoz və sürətli müdaxilə, ürək kası zədələnməsini ən aza indirərək həm həyat süresini həm də həyat keyfiyyətini aydın şəkildə artırır. Sinə ağrısı, nəfəs darlığı, soyuq tərləmə və ya qəfil yorğunluq kimi uyarıcı əlamətlər ortaya çıktığında vaxt kaybetmeden acil sağlamlıq hizmetine başvurmaq, ölümcül sonuçların önüne geçmenin ən effektiv yoludur. Risk faktorlarınin fərqında olmaq, müntəzəm kardiyolojik nəzarət yaptırmaq, sağlam qidalanma və aktif həyat tərzi benimsemək həm bu sendromun həm də digər kardiyovaskülər xəstəliklərin qarşısının alınmasınde kritik rol oynayır.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/akut-koroner-sendrom-nedir-belirtisi-ve-tedavisi
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
British Heart Foundation — Conditions (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.bhf.org.uk/informationsupport/conditions
NHS — Heart and circulation conditions (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
Anadoluda «Ürək-damar cərrahiyyəsi» sahəsi üzrə həkimlər
Tez-tez verilən suallar
Akut Koroner Sendrom Nədir?
Akut Koroner Sendrom, kalbin oksijen ihtiyacını qarşılayan koroner arterlərdə qəfil qan akışı kesilmesi və ya ciddi azalması ilə yaranan acil kardiyolojik tablodur. Bu vəziyyət, adətən koroner arterlərdə aterosklerotik plakların yırtılması, çatlaması və ya üzerinin laxta ilə tıkanması nəticəsində yaranır. Qan akışının pozulması, ürək kasının oksijensiz kalmasına və dakikalar üçünde zədələnmə görmesine yol açar. AKS; ST elevasyonlu miyokard enfərqtüsü (STEMI), ST elevasyonsuz miyokard enfərqtüsü (NSTEMI) və unstabil anjina olmaq üzere üç ana formda müşahidə oluna bilər. hər üç form da acil diaqnoz və müalicə gerektirir.
Akut Koroner Sendrom Nədən yaranır?
AKS’nin əsas səbəbi, koroner arterlerdeki qan akışını kısıtlayan və ya tamamilə kesen bir olaydır. Bu səbəbdənr əsasən aterosklerotik plak yırtılması və laxta törəməudur. lakin fərqli mekanizmalar da tabloya səbəb ola bilər:
Akut Koroner Sendrom əlamətləri hansılardır?
AKS əlamətləri, ürək kasının oksijensiz kalmasıyla yaranır və tez-tez qəfil başlanğıc göstərir. Simptomlar, tabloya və pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə değişmekle birlikdə, xüsusilə göğüs nahiyəsində təzyiq, yanma və ya sıxılma hiss ilə karakterizedir. Əlamətlər əksəriyyəti vaxt fiziki efor, intensiv stress və ya dinlenme zamanı bile başlaya bilər.
Akut Koroner Sendrom Növləri Hansılardır?
Akut Koroner Sendrom, klinik tablo və EKG bulgularına görə üç ana formda təsnif edilir. hər biri fərqli aciliyet derecesine və müalicə yaklaşımına malikdir:
Akut Koroner Sendrom Kaça Ayrılır?
Pratikte AKS üç ana alt tipe ayrılır. Bu ayrım, EKG bulguları və troponin səviyyələri ilə aparılır. Xəstəliyin müalicə yanaşması alt tiplərə görə dəyişiklik göstərir:
Akut Koroner Sendrom Diaqnozu Necə Konur?
Tanıda klinik öykü, fizik müayinə, laboratoriya testləri və görüntüləmə üsulları birlikdə qiymətləndirilir. Tanıda istifadə olunan üsullar bu şəkildədir:
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.