Körpələrdə allergiya, immun sisteminin normalde zararsız olan maddələrə həddindən artıq tepki vermesi nəticəsində yaranır Immun sistemi müəyyən qidalar, polenlər, ev tozu akarları, hayvan tüyləri və ya dərmanlar kimi maddələri tehdit olaraq algılayaraq həddindən artıq reaksiyon göstərə bilər. Bu tepki dəri, tənəffüs yolları, həzm sistemi və ya ümumi orqanizm sağlamlığı üzərində fərqli şekillərdə əlamət verə bilər.
Körpələrdə Allergiya Əlamətləri
Məruz kalınan alerjenin türüne bağlı olaraq fərqlilık göstərə bilər. Bəzi körpələrdə dəri reaksiyonları ön planda olur. Bazıları tənəffüs və ya həzm sistemi əlamətləri göstərə bilər. Əlamətlər bəzən dərhal yaranırken bəzən günlər və ya haftalar sonra inkişaf edə bilər. Alerjinin tipi və şiddeti değişken olabileceğinden ebeveynlərin körpənin vücudundaki dəyişiklikləri dikkatle takip etmesi və əlamətləri fərq ettiğinde doktora başvurması vacibdir. Allergik reaksiyonun geniş yayılmış əlamətləri arasında dəridə qızartı, döküntü, qaşınma, burun akıntısı, hırıltılı tənəffüs, gözlərdə sulanma, mədə problemləri və huzursuzluk kimi əlamətlər yer alır. Ciddi hallarda nəfəs darlığı, şiddətli qusma və ya üz və dodaqlarda şişme kimi acil müdaxilə gerektiren əlamətlər müşahidə oluna bilər. Körpələrdə allergiya əlamətləri aşağıdakılardır:
Dəridə qızartı və döküntü
Egzama və ya kuruluk
Qaşınma və qıcıqlanma
Kurdeşen (ürtiker) törəməu
Burun akıntısı və tıxanıqlıq
Davamlı hapşırma
Hırıltılı tənəffüs və nəfəs darlığı
Öskürək və balgamlı tənəffüs
Gözlərdə sulanma və qaşınma
Mədə ürəkbulanması və qusma
Qarın ağrısı və gaz problemi
İshal və ya qəbizlik
Ağız üçünde şişkinlik və ya qızartı
Huzursuzluk və yuxu problemləri
İştahta azalma
Yorğunluq və halsızlıq
Aniden inkişaf edən üz, dodaq və ya göz kapağı şişmesi
Körpələrdə Ən Tez-tez Rastlanan Allergiya Növləri
Qida alerjiləri körpələrdə ən geniş yayılmış müşahidə olunan allergiya türlerinden biridir. İnek sütü, yumurta, fındık, buğday və soya kimi qidalar allergik reaksiyonlara səbəb ola bilər. Tənəffüs yolu alerjiləri isə polen, ev tozu akarları və hayvan tüyləri kimi hava yolu ilə taşınan alerjenlər səbəbindən yaranır. Burun tıxanıqlığı, öskürək və hırıltılı tənəffüs kimi əlamətlərlə özünü göstərir. Körpələrdə tez-tez müşahidə olunan bir digər allergiya türü isə dəri alerjileridir. Egzama, kurdeşen (ürtiker) və atopik dermatit kimi narahatlıqlar, adətən körpələrin hassas dərininin ətraf mühitlə bağlı faktorlara həddindən artıq tepki vermesiyle yaranır. Temas alerjiləri, deterjanlar, sabunlar və parfümlər kimi kimyəvi maddələrlə temas nəticəsində dəridə qızartı və qaşınma şeklinde özünü göstərə bilər. Bəzən alerjiye səbəb olan maddeyi belirlemək çətin ola bilər. Bu yüzden bebekte allergik reaksiyonlar gözlemlendiğinde allergiya testləri yapılması və hansı maddələrin tetikleyici olduğu belirlenmelidir. Körpələr ən tez-tez rastlanan allergiya növləri bu şəkildədir:
İnek sütü proteini allergiyası: Körpələrdə ən tez-tez müşahidə olunan qida alerjilerinden biridir. Qusma, ishal, qarın ağrısı və dəri döküntülerine səbəb ola bilər.
Yumurta allergiyası: Əsasən dəridə qaşınma və egzama ilə özünü göstərir.
Fındık və yer fıstığı allergiyası: Şiddətli reaksiyonlara (anafilaksi) səbəb ola bilər.
Buğday və gluten allergiyası: Həzm sistemi narahatlıqları və dəri problemlərinə sebep ola bilər.
Soya və deniz ürünləri allergiyası: Immun sistemi həddindən artıq tepki verərək mədə-bağırsaq problemləri yarata bilər.
Polen allergiyası (allergik rinit): Burun akıntısı, hapşırma və gözlərdə sulanmağa səbəb olur.
Ev tozu akarları: Körpələrdə burun tıxanıqlığı, öskürək və nəfəs darlığı yapa bilər.
Hayvan tüyü allergiyası: Evcil hayvanlarla temas sonra qaşınma, hapşırma və gözlərdə sulanma müşahidə oluna bilər.
Egzama (atopik dermatit): Dəridə kuruluk, qızartı və qaşınmaya səbəb olur.
Kurdeşen (ürtiker): Dəridə kabarık, qaşınmalı qırmızı lekelərlə özünü göstərir.
Böcek ısırığı allergiyası: Dəridə həddindən artıq şişme, qızartı və qaşınmaya səbəb ola bilər.
Deterjan, sabun və parfümlər: Dəridə tahrişe və kızarıklığa sebep ola bilər.
Lateks allergiyası: bəzi körpələrdə eldiven və ya balon kimi lateks ehtiva edən maddələrlə temas sonra dəri reaksiyonları inkişaf edə bilər.
Metal və takı alerjiləri: Xüsusilə nikel kimi metallarla temas sonra döküntülər oluşa bilər.
Körpələrdə Alerjiye Səbəb Olan Faktorlar
Körpələrdə allergiya immun sisteminin müəyyən maddələrə həddindən artıq tepki vermesiyle yaranır. Genetik meyillilik, ətraf mühitlə bağlı etkenlər, qidalanma vərdişləri və immun sisteminin gelişim prosesi alerjinin ortaya çıkmasında vacib rol oynayır. Ailesinde allergik xəstəlik (astım, egzama, saman nezlesi) öyküsü olan körpələrdə allergiya riski daha yüksəkdir. Körpələrin immunitet sistemləri henüz tam olaraq gelişmediğinden, ətraf mühitlə bağlı faktorlara qarşı daha duyarlıdırlar. Polen, ev tozu akarları, hayvan tüyləri və küf mantarları kimi tənəffüs yolu alerjenləri, körpələrdə burun akıntısı, öskürək və nəfəs darlığı kimi əlamətlərlə özünü göstərə bilər.
Körpə beslenmesi də allergiya gelişiminde vacib bir etkendir. İnek sütü proteini, yumurta, fındık, soya və buğday kimi qidalar, hassas körpələrdə allergik reaksiyonlara səbəb ola bilər. Ek gıdaya erkən başlanması və ya alerjen ehtiva edən qidaların çox istehlakı, immun sisteminin yanlış tepki vermesine səbəb ola bilər. Əlavə olaraq ananın hamilelik və emzirme döneminde tükettiği qidalar də körpənin allergiya riskini təsir edə bilər. Ətraf mühitlə bağlı faktorlar də allergiya gelişiminde böyük rol oynayır.
Körpələrdə Allergiya Diaqnozu
Həkim öncelikle körpənin ailesinde allergiya öyküsü olub olmadığını, əlamətlərin hansı tezlikdə və nə vaxt ortaya çıktığını değerlendirir. Allergiya əlamətləri bəzən digər xəstəliklərlə karıştırılabileceği üçün düzgün diaqnoz koymaq adına müxtəlif testlər tətbiq edilə bilər. Qida alerjilerinden şüphelenildiğinde körpələrin tükettiği qidalar gözlemlenir və olası tetikleyiciləri belirlemək üçün bir eliminasyon pəhrizi tətbiq edilə bilər. Qan testləri, IgE anticisim səviyyələrini ölçərək orqanizmin alerjenlərə qarşı necə tepki verdiğini belirleyə bilər. Dəri prick (delme) testi, körpələrin müəyyən maddələrə qarşı allergik olub olmadığını anlamaq üçün istifadə olunur. Lakin adətən 2 yaş yuxarı uşaqlarda tətbiq olunur. Körpələrdə daha təhlükəsiz bir üsul olan spesifik IgE testləri, qan örneği alınaraq aparılır və alerjiye səbəb olan maddələrin müəyyən etmə edilmesine kömək edir.
Əgər tənəffüs yolu alerjilerinden şüpheleniliyorsa həkim bebekteki burun akıntısı, öskürək və nəfəs darlığı kimi əlamətləri değerlendirir. Bəzi hallarda ağciyər funksiya testləri və ya radyolojik görüntüləmə üsulları də istifadə edilə bilər. Dəri alerjilerinin teşhisinde isə dəri muayenesi yapılaraq egzama, kurdeşen və ya qıcıqlanma kimi reaksiyonların allergiya mənşəli olub olmadığı belirlenir. Allergiya diaqnozu, körpənin həyat keyfiyyətini artırmaq və düzgün müalicə üsulini belirlemək üçün olduqca vacibdir.
Körpələrdə Allergiya Müalicə Üsulları
Körpələrdə allergiya müalicəsi, öncelikle alerjiyi tətikləyən faktorların belirlenmesi və bunlardan kaçınılması ilə başlayır. Ebeveynlərin körpənin hansı maddələrə qarşı həssaslıq gösterdiğini müəyyən etmə etmesi və bu maddələri körpənin gündəlik yaşamından uzaklaştırması vacibdir. Qida allergiyası olan körpələrdə alerjen ehtiva edən qidaların diyetten çıkarılması və ek gıdaya geçiş prosesində dikkatli olunması lazımdır. Tənəffüs yolu alerjiləri üçün ortamın temiz tutulması, toz və polen məruz qalmanin azaltılması faydalıdır. Dəri alerjilerinde körpələrin hassas dərinine uyğun təbii və kimyəvi içermeyen ürünlər kullanılmalıdır.
Körpələrdə Alerjiden Qorunma Üsulları
Xüsusilə genetik yatkınlığı olan körpələrdə allergik reaksiyonları qarşısını almaq üçün ətraf mühitlə bağlı faktorlar dikkatle nəzarət edilmelidir. Qida alerjilerinden kaçınmaq üçün ek gıdaya geçiş aşamasında dikkatli olunmalı, yeni qidalar tek tek və kiçik miktarlarda denenmelidir. Ev ortamı müntəzəm olaraq havalandırılmalı və toz, polen kimi alerjenləri azaltacak tədbirlər alınmalıdır. Kimyəvi içerikli deterjan, parfüm və sabunlar əvəzinə körpələr üçün xüsusi olaraq üretilmiş təbii ürünlər seçim edilmelidir. Körpələrdə alerjiden qorunma üsullarinden bazıları aşağıdakılardır:
Ek gıdaya geçiş prosesində dikkatli olunmalı, yeni qidalar tek tek denenmelidir.
Evde toz, ev akarları və polenlərin toplanmasıni qarşısını almaq üçün müntəzəm temizlik yapılmalıdır.
Körpə kıyafetləri və nevresimləri hipoalerjenik deterjanlarla yıkanmalıdır.
Körpələrin immun sistemini güçlendirmək üçün balanslı qidalanmasine özen gösterilmelidir.
Ebeveynlər, bebeklerinin allergik reaksiyonlarını gözlemleyərək alerjiye səbəb olan faktorları belirlemelidir.
Evcil hayvan tüylerine qarşı həssaslığı olan körpələr üçün hayvanlarla teması sınırlandırılmalıdır.
Körpələrin dəri sağlamlığı üçün kimyəvi içermeyen, hipoalerjenik bakım ürünləri kullanılmalıdır.
Allergiya əlamətləri uzun müddət davam ediyorsa, həkim kontrolünde testlər yaptırılmalı və önleyici tədbirlər alınmalıdır.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/bebeklerde-alerji-əlamətləri-ve-tedavisi
NHS — Children's health (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/baby/
NICE — Children and young people guidance (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
WHO — Child health (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.who.int/health-topics/child-health
Anadoluda «Pediatriya» sahəsi üzrə həkimlər
Tez-tez verilən suallar
Bu mövzuda nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?
Əlamətlər davam edərsə, güclənərsə və ya gündəlik həyatı pozarsa, tibbi qiymətləndirmə məqsədəuyğundur.
Diaqnoz necə qoyulur?
Diaqnoz anamnez, fiziki müayinə və klinik vəziyyətə uyğun laborator və ya görüntüləmə müayinələri ilə dəqiqləşdirilir.
Müalicə necə planlaşdırılır?
Müalicə əsas səbəbə, əlamətlərin ağırlığına və şəxsin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə uyğun fərdi planlaşdırılır.
Özbaşına müalicə etmək olarmı?
Dərman və prosedurların uyğunluğu fərdi olduğundan, xüsusilə davamlı və ağır əlamətlərdə həkim məsləhəti vacibdir.
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.