Kabakulak, tüpürcək bezlerini təsir edən bulaşıcı bir viral enfeksiyondur. Paramyxovirus ailesine ait olan kabakulak virüsü, xüsusilə uşaqlarda və genç yetkinlərdə geniş yayılmış olaraq müşahidə olunur. Infeksiya adətən yanakların şişmesine, çənə altında ağrıya və ateşe səbəb olur. Tüpürcək bezlerinin iltihaplanması nəticəsində yüzde aydın bir şişkinlik yaranır.
Kabakulak Nədir?
Tüpürcək bezlerinin iltihaplanmasıyla yaranan bir infeksiya hastalığıdır. Virüs, tənəffüs yolu ilə vücuda girərək tüpürcək bezlerinde çoğalmağa başlayır. Infeksiyalaşmış olan kişi, xəstəliyin ilk 7 gününden itibaren bulaşıcı hale gəlir. Semptomların ortaya çıkmasıyla birlikdə virüsü yayma riski daha da artar. Enfeksiyonun ən geniş yayılmış əlaməti, qulaq altındakı parotis bezlerinin şişmesidir. Bu şişkinlik, adətən ağrılıdır. Yemək yemə, nitq kimi hərəkətləri çətinlaştıra bilər. Kabakulak, immun sisteminin zəiflədiyi hallarda daha ağır seyredə bilər və sinir sistemine yayılma riski taşıya bilər. Xəstəlik adətən 7 ila 10 gün üçünde öz-özünə sağalır. Lakin bəzi hallarda ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Kabakulak, MMR aşısı ilə önlenə bilər. Aşı, uşaqluk döneminde tətbiq olunur və xəstəliyə qarşı yüksək düzeyde immunitet təmin edir. Lakin aşı olmayanlar üçün kabakulak, ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola biləcək bir infeksiya olaraq kabul olunur.
Kabakulak əlamətləri hansılardır?
Adətən virüsün vücuda girmesinden 16-18 gün sonra yaranır. İlk aşamada yüngül grip benzeri simptomlar gözlemlenir. Halsızlıq, iştahasızlıq və yüngül qızdırma kimi əlamətlər, xəstəliyin başlangıcını işaret edə bilər. Daha sonra xəstəliyin ən aydın özelliği olan tüpürcək bezlerinin şişmesi yaranır. Çənə altında, qulaq arkasında və yanak nahiyəsində aydın bir şişkinlik yaranır. Şişkinlik adətən tek taraflı başlayır, lakin bir neçə gün üçünde hər iki tarafı da təsir edə bilər. Tüpürcək bezlerinin iltihaplanması səbəbindən çiğneme, yutkunma və nitq zamanı ağrı hiss olunur. Bəzi pasiyentlərdə kabakulak baş ağrısı, əzələ ağrıları və yüksək qızdırma kimi ümumi infeksiya əlamətləriyle də özünü göstərə bilər. Nadir hallarda virüs beyin zarına və ya testislərə yayıla bilər və ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Bu səbəbdən uzun süren qızdırma, şiddətli baş ağrısı, bilinç bulanıklığı və qarın ağrısı kimi ek əlamətlər görüldüğünde bir sağlamlıq uzmanına müraciət edilməlidir. Kabakulak əlamətləri bu şəkildədir:
Tüpürcək bezlerinde şişkinlik və həssaslıq: Çənə altında və yanaklarda şişkinlik, qulaq arkasına qədər uzanan ağrılı bir ödem törəməu
Qızdırma: 38-40°C arasında değişə bilən yüksək orqanizm ısısı
Baş ağrısı: Adətən yüngül başlayan lakin irəliləyən hallarda şiddətli hale gələn ağrı
Əzələ ağrıları və halsızlıq: Orqanizmdə geniş yayılmış əzələ ağrıları, yorğunluq və enerji itkisi
İştahsızlık: Yemək yemə zamanı ağrı səbəbindən yaranan iştaha itkisi
Çiğneme və yutkunma güçlüğü: Tüpürcək bezlerinin şişmesi səbəbindən yiyecekləri tüketmede çətinlanma
Qulaq ağrısı və işitme problemləri: Orta qulaq basıncında dəyişikliklərə bağlı olaraq yüngül işitme itkisi
Ağız kuruluğu: Tüpürcək üretiminin azalmasına bağlı olaraq ağızda kuruluk hiss
Mədə ürəkbulanması və qusma: bəzi pasiyentlərdə mədə narahatlıqları və həzm problemləri
Kişilərdə testis ağrısı: Kabakulak virüsünün testislərə yayılması halında şişkinlik və ağrı (orkit) oluşa bilər.
Bəzi pasiyentlərdə kabakulak virüsü sinir sistemine yayıla bilər və menenjit kimi ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Əlavə olaraq kişilərdə testis iltihabı (orkit), qadınlarda yumurtalık iltihabı (ooforit) müşahidə oluna bilər. Nadir hallarda işitme itkisinə və ya pankreatite səbəb ola bilər. Əgər pasiyent davamlı yüksək qızdırma, ense sertliği və ya bilinç bulanıklığı kimi əlamətlər yaşıyorsa acilen həkimə müraciət edilməlidir.
Kabakulak Necə keçir?
1-2 hafta üçünde öz-özünə iyileşen viral bir enfeksiyondur. Xəstəliyin spesifik bir müalicəsi bulunmadığından, əlamətləri hafifletməyə yönəlmiş dəstəkləyici müalicələr tətbiq olunur. Bol maye tüketmək, dinlenmək və immun sistemini güçlendiren qidalar tüketmək sağalma prosesini hızlandıra bilər. Qızdırma və ağrı kimi semptomları hafifletmək üçün həkim önerisiyle ağrı kesici və qızdırma düşürücülər istifadə edilə bilər. Şişen tüpürcək bezlerini rahatlatmaq üçün isti və ya soyuq kompres tətbiq edilə bilər. Yutkunma zamanı ağrı hissini azaltmaq üçün yumuşak və asan çiğnenə bilər qidalar seçim edilmelidir. Xəstəliyin bulaşıcı olduğu göz önünde bulundurularaq, pasiyentin dinlenmesi və toplumdan izole edilməsi tövsiyə olunur. Xüsusilə uşaqlar və bağışıklığı zəif şəxslər üçün gigiyena kurallarına diqqət edilməsi, xəstəliyin yayılmasını qarşısını almaq baxımından vacibdir.
Pasiyentlərin bulunduğu ortamın nemli və havadar olması sağalma prosesinə katkı sağlaya bilər. Xəstəlik zamanı həddindən artıq fiziki aktivitelərdən kaçınılmalı və orqanizm tam olaraq dinlendirilmelidir. Çənə altındakı şişliği azaltmaq üçün ılık suyla gargara yapmaq rahatlama sağlaya bilər. Yuxu rejiminə diqqət edilməsi və immun sistemini destekleyecek şəkildə beslenilmesi sağalma prosesini hızlandıra bilər.
Kabakulak Necə Bulaşır?
Virüs, infeksiyalaşmış bir şəxsin öksürmesi, hapşırması və ya konuşması zamanı havaya yayılan damlacıklar yolu ilə bulaşa bilər. Əlavə olaraq pasiyent şəxsin ağız salgıları ilə temas edən yiyecek, içki və ya eşyalar vasitəsilə da başkalarına gecə bilər. Infeksiyalaşmış şəxslər xəstəliyin əlamətləri ortaya çıkmadan 2 gün əvvəl və əlamətlərin başlamasından sonraki 5 gün boyu virüsü yaya bilər.
Kabakulak Necə Olur?
Paramyxovirus adlı virüsün tüpürcək bezlerine yerleşərək iltihab oluşturmasıyla yaranır. Virüs vücuda tənəffüs yolu və ya temas yolu ilə girdikten sonra qan dövranına karışır. Xüsusilə qulaq altı tüpürcək bezlerine yerleşərək burada çoxalır. Virüsün vücuda girdikten sonra xəstəlik əlamətlərinin ortaya çıkması adətən 14-25 gün süren bir kuluçka dönemi gerektirir. İlk əlamətlər adətən halsızlıq, yüngül qızdırma və baş ağrısıdır. Ardından çənə altında, qulaq ətrafında və yanaklarda şişkinlik yaranır. Tüpürcək bezlerinin iltihaplanması səbəbindən ağrılı yutkunma, çiğneme çətinluğu və ağız kuruluğu kimi əlamətlər müşahidə oluna bilər. Immun sistemi güclü olanlarda xəstəlik daha yüngül seyreder. Uşaqlarda və bağışıklığı zəif şəxslərdə ağırlaşma riski daha yüksək ola bilər.
Kabakulak Müalicəsi
Viral bir infeksiya olduğu üçün birbaşa bir müalicəsi yoxdur. Xəstəlik adətən immun sisteminin mücadelesiyle öz-özünə sağalır. Müalicə prosesində pasiyentin bol maye tüketmesi, yatak istirahati yapması və orqanizm direncini artıracak qidalar tüketmesi vacibdir. Tüpürcək bezlerindeki şişliği və ağrıyı hafifletmək üçün isti və ya soyuq kompreslər tətbiq edilə bilər. Xəstəlik prosesində dinlenme böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki fiziki yorğunluq orqanizmin sağalma prosesini geciktirə bilər. Əlavə olaraq pasiyentin beslenmesine diqqət etmesi, həddindən artıq asitli və sərt gıdalardan kaçınaraq daha yumuşak və maye ağırlıklı qidalar tüketmesi tövsiyə olunur.
Kabakulağa Nə kömək edir?
sağalma prosesini hızlandırmaq üçün bəzi təbii və dəstəkləyici üsullar tətbiq edilə bilər. Immun sistemini güçlendirmək məqsədilə bol vitamin və mineral ehtiva edən qidalar tüketilmelidir. Xüsusilə C vitamini baxımından zəngin meyvələr (portakal, kivi, çilek) və antioksidan ehtiva edən tərəvəzlər immun sisteminin daha sürətli tepki vermesine kömək edə bilər. Yumuşak və maye ağırlıklı qidalar tüketmək, ağrıyı azaldırken pasiyentin rahat beslenmesini təmin edir. Kabakulak zamanı susuz kalmamaq üçün bol su içmək və bitki çayları (ıhlamur, adaçayı) tüketmək faydalıdır. Tüpürcək salgısını artırıraq rahatlatan təbii üsullar arasında şekersiz sakız çiğnemək və ya limonlu su içmək yer ala bilər. Lakin bu üsul yalnızca ağrıyı tetiklemiyorsa seçim edilmelidir. Enfeksiyonun yayılmasını qarşısını almaq üçün pasiyentin kişisel eşyaları başkalarıyla paylaşmaması və qapalı sahələrda uzun müddət kalmaktan kaçınması tövsiyə olunur.
Pasiyentlərin tüpürcək istehsalını artırmaq və rahat bir şəkildə beslenmelerini sağlamaq üçün yumuşak, yüngül ılık çorbalar və püre haline getirilmiş qidalar tövsiyə olunur. Yoğurt kimi probiyotik ehtiva edən qidalar bağırsaq sağlamlığını destekleyərək immun sistemini güçlendirə bilər. Əlavə olaraq, anti-inflamatuar xüsusiləre malik zencefil və zerdeçal kimi təbii bileşenlər ehtiva edən bitki çayları tüketilə bilər. Kabakulak prosesində yatak istirahati qədər psixoloji rahatlama da vacibdir, bu səbəbdən pasiyent şəxslərin stress və kaygıdan uzaq kalması tövsiyə olunur.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/kabakulak-nedir-kabakulak-əlamətləri-nelerdir
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
UK Health Security Agency — Health protection (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.gov.uk/government/organisations/uk-health-security-agency
WHO — Sağlamlıq mövzuları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.who.int/health-topics/
Anadoluda «Qastroenterologiya» sahəsi üzrə həkimlər
Tez-tez verilən suallar
Kabakulak Nədir?
Tüpürcək bezlerinin iltihaplanmasıyla yaranan bir infeksiya hastalığıdır. Virüs, tənəffüs yolu ilə vücuda girərək tüpürcək bezlerinde çoğalmağa başlayır. Infeksiyalaşmış olan kişi, xəstəliyin ilk 7 gününden itibaren bulaşıcı hale gəlir. Semptomların ortaya çıkmasıyla birlikdə virüsü yayma riski daha da artar. Enfeksiyonun ən geniş yayılmış əlaməti, qulaq altındakı parotis bezlerinin şişmesidir. Bu şişkinlik, adətən ağrılıdır. Yemək yemə, nitq kimi hərəkətləri çətinlaştıra bilər. Kabakulak, immun sisteminin zəiflədiyi hallarda daha ağır seyredə bilər və sinir sistemine yayılma riski taşıya bilər. Xəstəlik adətən 7 ila 10 gün üçünde öz-özünə sağalır. Lakin bəzi hallarda ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Kabakulak, MMR aşısı ilə önlenə bilər. Aşı, uşaqluk döneminde tətbiq olunur və xəstəliyə qarşı yüksək düzeyde immunitet təmin edir. Lakin aşı olmayanlar üçün kabakulak, ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola biləcək bir infeksiya olaraq kabul olunur.
Kabakulak əlamətləri hansılardır?
Adətən virüsün vücuda girmesinden 16-18 gün sonra yaranır. İlk aşamada yüngül grip benzeri simptomlar gözlemlenir. Halsızlıq, iştahasızlıq və yüngül qızdırma kimi əlamətlər, xəstəliyin başlangıcını işaret edə bilər. Daha sonra xəstəliyin ən aydın özelliği olan tüpürcək bezlerinin şişmesi yaranır. Çənə altında, qulaq arkasında və yanak nahiyəsində aydın bir şişkinlik yaranır. Şişkinlik adətən tek taraflı başlayır, lakin bir neçə gün üçünde hər iki tarafı da təsir edə bilər. Tüpürcək bezlerinin iltihaplanması səbəbindən çiğneme, yutkunma və nitq zamanı ağrı hiss olunur. Bəzi pasiyentlərdə kabakulak baş ağrısı, əzələ ağrıları və yüksək qızdırma kimi ümumi infeksiya əlamətləriyle də özünü göstərə bilər. Nadir hallarda virüs beyin zarına və ya testislərə yayıla bilər və ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Bu səbəbdən uzun süren qızdırma, şiddətli baş ağrısı, bilinç bulanıklığı və qarın ağrısı kimi ek əlamətlər görüldüğünde bir sağlamlıq uzmanına müraciət edilməlidir. Kabakulak əlamətləri bu şəkildədir:
Kabakulak Necə keçir?
1-2 hafta üçünde öz-özünə iyileşen viral bir enfeksiyondur. Xəstəliyin spesifik bir müalicəsi bulunmadığından, əlamətləri hafifletməyə yönəlmiş dəstəkləyici müalicələr tətbiq olunur. Bol maye tüketmək, dinlenmək və immun sistemini güçlendiren qidalar tüketmək sağalma prosesini hızlandıra bilər. Qızdırma və ağrı kimi semptomları hafifletmək üçün həkim önerisiyle ağrı kesici və qızdırma düşürücülər istifadə edilə bilər. Şişen tüpürcək bezlerini rahatlatmaq üçün isti və ya soyuq kompres tətbiq edilə bilər. Yutkunma zamanı ağrı hissini azaltmaq üçün yumuşak və asan çiğnenə bilər qidalar seçim edilmelidir. Xəstəliyin bulaşıcı olduğu göz önünde bulundurularaq, pasiyentin dinlenmesi və toplumdan izole edilməsi tövsiyə olunur. Xüsusilə uşaqlar və bağışıklığı zəif şəxslər üçün gigiyena kurallarına diqqət edilməsi, xəstəliyin yayılmasını qarşısını almaq baxımından vacibdir.
Kabakulak Necə Bulaşır?
Virüs, infeksiyalaşmış bir şəxsin öksürmesi, hapşırması və ya konuşması zamanı havaya yayılan damlacıklar yolu ilə bulaşa bilər. Əlavə olaraq pasiyent şəxsin ağız salgıları ilə temas edən yiyecek, içki və ya eşyalar vasitəsilə da başkalarına gecə bilər. Infeksiyalaşmış şəxslər xəstəliyin əlamətləri ortaya çıkmadan 2 gün əvvəl və əlamətlərin başlamasından sonraki 5 gün boyu virüsü yaya bilər.
Kabakulak Necə Olur?
Paramyxovirus adlı virüsün tüpürcək bezlerine yerleşərək iltihab oluşturmasıyla yaranır. Virüs vücuda tənəffüs yolu və ya temas yolu ilə girdikten sonra qan dövranına karışır. Xüsusilə qulaq altı tüpürcək bezlerine yerleşərək burada çoxalır. Virüsün vücuda girdikten sonra xəstəlik əlamətlərinin ortaya çıkması adətən 14-25 gün süren bir kuluçka dönemi gerektirir. İlk əlamətlər adətən halsızlıq, yüngül qızdırma və baş ağrısıdır. Ardından çənə altında, qulaq ətrafında və yanaklarda şişkinlik yaranır. Tüpürcək bezlerinin iltihaplanması səbəbindən ağrılı yutkunma, çiğneme çətinluğu və ağız kuruluğu kimi əlamətlər müşahidə oluna bilər. Immun sistemi güclü olanlarda xəstəlik daha yüngül seyreder. Uşaqlarda və bağışıklığı zəif şəxslərdə ağırlaşma riski daha yüksək ola bilər.
Kabakulağa Nə kömək edir?
sağalma prosesini hızlandırmaq üçün bəzi təbii və dəstəkləyici üsullar tətbiq edilə bilər. Immun sistemini güçlendirmək məqsədilə bol vitamin və mineral ehtiva edən qidalar tüketilmelidir. Xüsusilə C vitamini baxımından zəngin meyvələr (portakal, kivi, çilek) və antioksidan ehtiva edən tərəvəzlər immun sisteminin daha sürətli tepki vermesine kömək edə bilər. Yumuşak və maye ağırlıklı qidalar tüketmək, ağrıyı azaldırken pasiyentin rahat beslenmesini təmin edir. Kabakulak zamanı susuz kalmamaq üçün bol su içmək və bitki çayları (ıhlamur, adaçayı) tüketmək faydalıdır. Tüpürcək salgısını artırıraq rahatlatan təbii üsullar arasında şekersiz sakız çiğnemək və ya limonlu su içmək yer ala bilər. Lakin bu üsul yalnızca ağrıyı tetiklemiyorsa seçim edilmelidir. Enfeksiyonun yayılmasını qarşısını almaq üçün pasiyentin kişisel eşyaları başkalarıyla paylaşmaması və qapalı sahələrda uzun müddət kalmaktan kaçınması tövsiyə olunur.
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.