Qalın bağırsağın son hissəsi olan anüs nahiyəsində inkişaf edən bədxassəli (malign) şişlərlə karakterize nadir bir xərçəng növüdür. Həzm sisteminin son hissəsində yer sahə anüs, dışkının vücuttan atılmasını sağlayan bir yapıdır. Anal kanal hüceyrələrində nəzarətsiz çoğalan xərçəngli hüceyrələr, toxumalara yayıla bilər və ciddi sağlamlıq problemlerine səbəb ola bilər.
Anus (Anal) Xərçəng Nədir?
Anal kanalın iç yüzeyini kaplayan hüceyrələrin nəzarətsiz şəkildə çoxalması ilə yaranan bir xərçəng növüdür. Normalde orqanizm hüceyrələri müəyyən bir rejim üçünde bölünərək yenilenir. Lakin bəzi genetik və ətraf mühitlə bağlı faktorlar səbəbindən hüceyrələr anormal bir şəkildə bölünməyə başlayaraq şiş oluştura bilər. Anal xərçəngin əksəriyyəti, skuamöz hüceyrəli karsinom olaraq adlandırılan hüceyrə tipinden qaynaqlanır. Xəstəlik kişilərə oranla qadınlarda daha tez-tez görülse də herkes risk altındadır. Xüsusilə yüksək riskli HPV infeksiyası taşıyanlarda anal xərçəng inkişaf olasılığı artmaqdadır. Müntəzəm həkim nəzarətləri və erkən diaqnoz, bu xəstəliyin ilerlemesini önlemede vacib bir rol oynayır.
Anus (Anal) Xərçəngi Necə Belli Olur?
Adətən erkən mərhələlərdə aydın semptomlara səbəb olmaya bilər. Lakin xəstəlik irəlilədikcə, makatta narahatlıq hiss, dışkılama zamanı çətinlanma və qanaxma kimi əlamətlər yarana bilər. Davamlı qaşınma, makatta ifrazat və ya şişkinlik hiss, xəstəliyin varlığını düşündürə bilər. Bəzi pasiyentlər, anüs ətrafında sərt bir kitle fərq edə bilər və ya dışkılamayla ilgili dəyişikliklər yaşaya bilər. Ağrı, xəstəliyin irəliləyən aşamalarında daha aydın hale gəlir və bəzən oturma zamanı bile narahatlıq hissedilə bilər. Anus xərçəngi basur (hemoroid) və ya anal çat kimi daha geniş yayılmış xəstəliklərlə karıştırıla bilər. Bu səbəbdən uzun müddətli anus rahatsızlığı, keçməyən qanaxma və ya dışkılama vərdişlərində aydın dəyişikliklər aşkar edildikdə həkimə müraciət edilməlidir.
Anus (Anal) Xərçəng əlamətləri hansılardır?
Şişin böyüklüğüne, yayılımına və yerləşdiyi nahiyəyə görə dəyişiklik göstərə bilər. İlk aşamalarda yüngül narahatlıq və ya qaşınma kimi əlamətlərlə başlayabilirken irəliləyən mərhələlərdə qanaxma, ağrı və dışkılama çətinlukları daha aydın hale gəlir. Bəzi pasiyentlərdə makatta sərtləşmə və ya ele gələn kitle fərq edilə bilər. Anus xərçəngi əlamətləri belə sadalana bilər:
Anus nahiyəsində ağrı və ya təzyiq hiss
Dışkılama zamanı və ya sonra qanaxma
Anus ətrafında və ya üçünde sərtləşmə və ya kitle hiss
Xroniki qaşınma və qıcıqlanma
Anüste ifrazat və ya pis kokulu salgılar
Dışkılamada dəyişikliklər (daralmış nəcis, qəbizlik və ya ishal atakları)
Bağırsaq hərəkətlerini tam boşaltamama hiss
İlerlemiş hallarda qasıq və ya anus bölgesindeki lenf bezlerinde şişkinlik
Anus (Anal) Xərçəng Səbəbləri hansılardır?
Genetik meyillilik və ətraf mühitlə bağlı faktorların birləşməsi nəticəsində yaranan bir xəstəlikdir. Xəstəliyin ən vacib nedenlerinden biri insan papilloma virüsü (HPV) enfeksiyonudur. HPV, xüsusilə yüksək riskli tipleriyle anal nahiyə hüceyrələrində anormal böyüməyə və xərçəngleşməyə səbəb ola bilər. Cinsi yolla bulaşan bu virüs, anal xərçəng vakalarının böyük bir kısmıyla əlaqəlidir. Immun sisteminin zəif olması, HIV (AIDS) kimi immunitet çatışmazlığı xəstəlikləri və ya immunitet baskılayıcı dərman istifadəsi kimi vəziyyətlər da anal xərçəng inkişaf riskini artırır. Uzun müddətli xroniki anus tahrişi, anal fistüllər, inflamatuvar bağırsaq xəstəlikləri (məsələn Crohn xəstəliyi və xoraatif kolit) və anal bölgeyi təsir edən xroniki infeksiyalar da xəstəliyin yaranmasını tetikleyə bilər. Yaş irəlilədikcə anal xərçəng riski artar, xüsusilə 50 yaş yuxarı şəxslərdə daha yaygındır.
Qeyri-sabit qidalanma və aşağı lifli qida istehlakı, həzm sisteminin sağlamlığını mənfi etkileyərək bağırsaq xəstəliklərına səbəb ola bilər. Dolaylı olaraq anus xərçəngi riskini artıra bilər. Müntəzəm sağlamlıq nəzarətləri, sağlam həyat vərdişləri və HPV aşısı kimi önleyici tədbirlər, anus xərçəngi riskini azaltmada effektiv ola bilər.
Basur və Xərçəng Necə Ayırt Olunur?
Basur (hemoroid) və anus xərçəngi, benzer əlamətlərə malik olduğu üçün əksəriyyəti vaxt karıştırıla bilər. İki vəziyyət da makatta qanaxma, ağrı və narahatlıq hiss kimi simptomlarla özünü gösterse də, altta yatan səbəblər və müalicə üsulları fərqlidır. Basur, anüs və rektum bölgesindeki damarların genişleyərək şişmesi nəticəsində yaranan bir vəziyyətdir. Xroniki qəbizlik, uzun müddət oturmaq, ağır kaldırmaq və hamilelik kimi faktorlar basurun yaranmasını tetikleyə bilər. Adətən dışkılama zamanı və ya sonra qanaxma müşahidə olunur və ağrı, qaşınma, şişkinlik kimi əlamətlər eşlik edə bilər. Anus xərçəngi isə anal kanal üçündeki hüceyrələrin anormal şəkildə böyümesiyle yaranan ciddi bir xəstəlikdir. Xərçəng irəlilədikcə makatta sərtləşmə, ifrazat, uzun müddətli ağrı və dışkılama zamanı çətinlanma kimi əlamətlər yarana bilər. Basur və anus xərçəngini ayırt etmək üçün ətraflı bir həkim muayenesi, rektal müayinə, anoskopi, biyopsi və görüntüləmə üsulları lazımdır.
Makatta Şiş Ele Gəlir Mi?
İlerleyen mərhələlərdə, anüs ətrafında və ya anal kanal üçünde sərt bir kitle olaraq hissedilə bilər. Lakin tüm şişlər elle hissedilebilecek qədər yüzeyde olmaya bilər. Bəzi pasiyentlər dışkılama zamanı və ya temizlik yaparken anus nahiyəsində bir sərtlik fərq edə bilər. Lakin, iç kısımlarda və ya daha dərin nahiyələrdə olan şişlər, yalnızca həkim muayenesi və ya görüntüləmə testləri ilə müəyyən etmə edilə bilər.
Anus (Anal) Xərçəngi Tehlikeli Midir?
Müalicə edilmədikdə ilerleyərək ətraf toxumalara və digər orqanlara yayıla bilən ciddi bir xəstəlikdir. Xəstəliyin erkən diaqnoz edilməsi, müalicə başarısını artırıraq həyat süresini uzata bilər. İlerlemiş hallarda bağırsaq tıxanıqlığı, yayılma (metastaz) və davamlı bağırsaq zədələnməsi kimi ciddi ağırlaşmalar inkişaf edə bilər. Bu səbəbdən, erkən əlamət gösteren pasiyentlərin vaxt itirmədən bir mütəxəssisə danışması həyati əhəmiyyət daşıyır.
Anus (Anal) Xərçəng Diaqnoz Üsulları
Diaqnoz koymaq üçün istifadə olunan ən geniş yayılmış üsullardan biri anoskopi və ya rektoskopidir. Bu üsullarla həkim anal kanalı birbaşa inceleyərək anormal toxumaların varlığını değerlendirir. Biyopsi isə ən dəqiq diaqnoz üsulidir; şüpheli toxumadan alınan örnek laboratuvarda incelenərək xərçəng hüceyrələrinin varlığı araştırılır. Görüntüləmə üsulları, xərçəngin yayılımını belirlemək üçün istifadə olunur. Kompüter tomoqrafiyası (BT), maqnit-rezonans tomoqrafiya (MR) və pozitron emisyon tomografisi (PET) kimi tekniklər, şişin böyüklüğünü və limfa düyünlərinə və ya digər orqanlara yayılıp yayılmadığını müəyyən etmə etməyə kömək edir. Əgər hastada anormal qanaxma və ya dışkılama vərdişlərində dəyişiklik kimi əlamətlər varsa kolonoskopi tətbiq olunaraq bağırsaqların ümumi vəziyyəti da qiymətləndirilir.
Anus (Anal) Xərçəng Müalicə Üsulları
Anal kanalın iç səthində anormal hüceyrə böyüməsi nəticəsində yaranan bir xərçəng növüdür. Adətən erkən teşhisle müalicə edilə bilər. Müalicə üsulları, xəstəliyin mərhələsinə, şişin böyüklüğüne və yayılım vəziyyətinə görə dəyişiklik göstərir. Radioterapiya, kimyaterapiya və cərrahi müdaxilə ən tez-tez istifadə olunan müalicə üsullaridir. Erkən diaqnoz edilən hallarda, kombine müalicələr kullanılaraq yüksək başarı oranı elde edilə bilər. Pasiyentlər üçün ən uyğun müalicə planı, onkolog və cerrah tərəfindən belirlenir. Anus xərçəng müalicə üsulları bu şəkildədir:
Radioterapiya: Yüksək enerjili ışınlarla şiş hüceyrələrinin yok edilməsi sağlanır.
Kimyaterapiya: Xərçəng hüceyrələrini öldüren dərmanlarla xəstəliyin irəliləməsi durdurulur.
Cərrahi müdaxilə: İləri mərhələ hallarda şişin alınması üçün operasyon aparılır.
Hedefe yönəlmiş müalicələr: Müəyyən genetik mutasyonları hedefleyen dərmanlarla tətbiq edilə bilər.
İmmünoterapi: Immun sistemini güçlendirərək xərçəng hüceyrələriyle savaşmayı amaçlar.
Həyat tərzi dəyişiklikləri: Müalicə prosesində sağlam qidalanma və müntəzəm məşq tövsiyə olunur.
Palyatif bakım: İləri mərhələ pasiyentlərdə semptomları hafifletmək üçün dəstəkləyici müalicələr tətbiq olunur.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/makat-anal-kanseri-nedir-əlamətləri-ve-tedavisi
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
National Cancer Institute — Cancer Types (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.cancer.gov/types
WHO — Cancer fact sheet (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer
Tez-tez verilən suallar
Anus (Anal) Xərçəng Nədir?
Anal kanalın iç yüzeyini kaplayan hüceyrələrin nəzarətsiz şəkildə çoxalması ilə yaranan bir xərçəng növüdür. Normalde orqanizm hüceyrələri müəyyən bir rejim üçünde bölünərək yenilenir. Lakin bəzi genetik və ətraf mühitlə bağlı faktorlar səbəbindən hüceyrələr anormal bir şəkildə bölünməyə başlayaraq şiş oluştura bilər. Anal xərçəngin əksəriyyəti, skuamöz hüceyrəli karsinom olaraq adlandırılan hüceyrə tipinden qaynaqlanır. Xəstəlik kişilərə oranla qadınlarda daha tez-tez görülse də herkes risk altındadır. Xüsusilə yüksək riskli HPV infeksiyası taşıyanlarda anal xərçəng inkişaf olasılığı artmaqdadır. Müntəzəm həkim nəzarətləri və erkən diaqnoz, bu xəstəliyin ilerlemesini önlemede vacib bir rol oynayır.
Anus (Anal) Xərçəngi Necə Belli Olur?
Adətən erkən mərhələlərdə aydın semptomlara səbəb olmaya bilər. Lakin xəstəlik irəlilədikcə, makatta narahatlıq hiss, dışkılama zamanı çətinlanma və qanaxma kimi əlamətlər yarana bilər. Davamlı qaşınma, makatta ifrazat və ya şişkinlik hiss, xəstəliyin varlığını düşündürə bilər. Bəzi pasiyentlər, anüs ətrafında sərt bir kitle fərq edə bilər və ya dışkılamayla ilgili dəyişikliklər yaşaya bilər. Ağrı, xəstəliyin irəliləyən aşamalarında daha aydın hale gəlir və bəzən oturma zamanı bile narahatlıq hissedilə bilər. Anus xərçəngi basur (hemoroid) və ya anal çat kimi daha geniş yayılmış xəstəliklərlə karıştırıla bilər. Bu səbəbdən uzun müddətli anus rahatsızlığı, keçməyən qanaxma və ya dışkılama vərdişlərində aydın dəyişikliklər aşkar edildikdə həkimə müraciət edilməlidir.
Anus (Anal) Xərçəng əlamətləri hansılardır?
Şişin böyüklüğüne, yayılımına və yerləşdiyi nahiyəyə görə dəyişiklik göstərə bilər. İlk aşamalarda yüngül narahatlıq və ya qaşınma kimi əlamətlərlə başlayabilirken irəliləyən mərhələlərdə qanaxma, ağrı və dışkılama çətinlukları daha aydın hale gəlir. Bəzi pasiyentlərdə makatta sərtləşmə və ya ele gələn kitle fərq edilə bilər. Anus xərçəngi əlamətləri belə sadalana bilər:
Anus (Anal) Xərçəng Səbəbləri hansılardır?
Genetik meyillilik və ətraf mühitlə bağlı faktorların birləşməsi nəticəsində yaranan bir xəstəlikdir. Xəstəliyin ən vacib nedenlerinden biri insan papilloma virüsü (HPV) enfeksiyonudur. HPV, xüsusilə yüksək riskli tipleriyle anal nahiyə hüceyrələrində anormal böyüməyə və xərçəngleşməyə səbəb ola bilər. Cinsi yolla bulaşan bu virüs, anal xərçəng vakalarının böyük bir kısmıyla əlaqəlidir. Immun sisteminin zəif olması, HIV (AIDS) kimi immunitet çatışmazlığı xəstəlikləri və ya immunitet baskılayıcı dərman istifadəsi kimi vəziyyətlər da anal xərçəng inkişaf riskini artırır. Uzun müddətli xroniki anus tahrişi, anal fistüllər, inflamatuvar bağırsaq xəstəlikləri (məsələn Crohn xəstəliyi və xoraatif kolit) və anal bölgeyi təsir edən xroniki infeksiyalar da xəstəliyin yaranmasını tetikleyə bilər. Yaş irəlilədikcə anal xərçəng riski artar, xüsusilə 50 yaş yuxarı şəxslərdə daha yaygındır.
Basur və Xərçəng Necə Ayırt Olunur?
Basur (hemoroid) və anus xərçəngi, benzer əlamətlərə malik olduğu üçün əksəriyyəti vaxt karıştırıla bilər. İki vəziyyət da makatta qanaxma, ağrı və narahatlıq hiss kimi simptomlarla özünü gösterse də, altta yatan səbəblər və müalicə üsulları fərqlidır. Basur, anüs və rektum bölgesindeki damarların genişleyərək şişmesi nəticəsində yaranan bir vəziyyətdir. Xroniki qəbizlik, uzun müddət oturmaq, ağır kaldırmaq və hamilelik kimi faktorlar basurun yaranmasını tetikleyə bilər. Adətən dışkılama zamanı və ya sonra qanaxma müşahidə olunur və ağrı, qaşınma, şişkinlik kimi əlamətlər eşlik edə bilər. Anus xərçəngi isə anal kanal üçündeki hüceyrələrin anormal şəkildə böyümesiyle yaranan ciddi bir xəstəlikdir. Xərçəng irəlilədikcə makatta sərtləşmə, ifrazat, uzun müddətli ağrı və dışkılama zamanı çətinlanma kimi əlamətlər yarana bilər. Basur və anus xərçəngini ayırt etmək üçün ətraflı bir həkim muayenesi, rektal müayinə, anoskopi, biyopsi və görüntüləmə üsulları lazımdır.
Makatta Şiş Ele Gəlir Mi?
İlerleyen mərhələlərdə, anüs ətrafında və ya anal kanal üçünde sərt bir kitle olaraq hissedilə bilər. Lakin tüm şişlər elle hissedilebilecek qədər yüzeyde olmaya bilər. Bəzi pasiyentlər dışkılama zamanı və ya temizlik yaparken anus nahiyəsində bir sərtlik fərq edə bilər. Lakin, iç kısımlarda və ya daha dərin nahiyələrdə olan şişlər, yalnızca həkim muayenesi və ya görüntüləmə testləri ilə müəyyən etmə edilə bilər.
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.