Ürək, normalde müəyyən bir ritimle çalışan və vücuda qan pompalayan həyati bir organdır. Lakin bəzi hallarda kalbin elektriksel uyarıları düzensizleşə bilər. Bu vəziyyət ürək ritim pozğunluğu (aritmi) olaraq adlandırılır. Aritmi kalbin çox sürətli (taşikardi), çox yavaş (bradikardi) və ya nizamsız şəkildə atması şeklinde yarana bilər.
Ürək Ritim Pozğunluğu (Aritmi) Nədir?
Kalbin elektriksel aktivitesinde yaranan anormalliklər səbəbindən yaranan nizamsız ürək atışlarını tanımlayan bir vəziyyətdir. Normalde bir insan kalbi dakikada 60-100 kez müntəzəm bir şəkildə atar. Lakin aritmi halında ürək atışları hızlana bilər (taşikardi), yavaşlaya bilər (bradikardi) və ya düzensizleşə bilər (fibrilasyon). Aritmilər, ürək kaslarının düzgün çalışmasını sağlayan elektriksel sinyalların pozulmasıyla yaranır. Sinyalların anormal şəkildə üretilmesi və ya yanlış bir yol üzərindən iletilmesi nəticəsində kalbin pompalama işlevi etkilenə bilər. Bu vəziyyət qan dövranını bozaraq başgicəllənmə, nəfəs darlığı və sinə ağrısı kimi əlamətlərə səbəb ola bilər. Aritmilər müvəqqəti və ya xroniki ola bilər. Ürək xəstəlikləri, yüksək qan təzyiqi, tiroid xəstəlikləri və elektrolit dengesizlikləri kimi bir çox faktor aritmi riskini artıra bilər. Aritmi diaqnozu koymaq üçün adətən EKG (Elektrokardiyografi), Holter monitörü və efor testi kimi üsullar istifadə olunur.
Aritmi müalicəsində, nedenin belirlenmesi lazımdır. Yüngül hallarda həyat tərzi dəyişiklikləri kifayət qədər ola bilər. Bəzi hallarda dərman müalicəsi, elektriksel kardiyoversiyon, kateter ablasyonu və ya ürək pili kimi müdaxilələr lazım ola bilər. Ürək sağlamlığını korumaq üçün müntəzəm məşq yapmaq, sağlam beslenmək və həkim kontrollerini ihmal etmemək lazımdır.
Ürək Ritim Pozğunluğu (Aritmi) Növləri Hansılardır?
Kalbin elektriksel iletim sistemindeki anormalliklərə bağlı olaraq inkişaf edən aritmilər, fərqli növlərdə yarana bilər. Bəzi aritmilər yüngül olub əlamət göstermez. Bazıları ciddi sağlamlıq riskləri oluştura bilər. Xüsusilə taşikardi (sürətli ürək atışı) və bradikardi (yavaş ürək atışı) kimi vəziyyətlər qan dövranını etkileyərək başgicəllənmə, bayılma və ya nəfəs darlığı kimi semptomlara səbəb ola bilər. Aritmi növləri, kaynağına və etkilediği ürək bölgesine görə sınıflandırılmaqdadır. Atriyal fibrilasyon, ən tez-tez müşahidə olunan ritim bozukluklarından biridir. Nizamsız ürək atışları səbəbindən felç riskini artıra bilər. Bu vəziyyət kanın atriyumlarda toplanmasıne və laxta yaranmasına səbəb ola bilər. Ventrikülər fibrilasyon, kalbin qan pompalama yeteneğini tamamilə kaybetmesine səbəb ola biləcək ölümcül bir aritmidir. AV blok (atrioventrikülər blok) isə ürək atışlarını düzenleyen sinyalların iletiminde gecikmelərə və ya tamamilə duraklamalara səbəb ola bilər. Ən geniş yayılmış aritmi növləri aşağıdakılardır:
Taşikardi (Sürətli Ürək Atışı): Ürək hızının dakikada 100 atışın üzerine çıkması durumudur.
Bradikardi (Yavaş Ürək Atışı): Ürək hızının dakikada 60 atışın altına düşmesi durumudur.
Atriyal Fibrilasyon: Kalbin üst odacıklarının (atriyum) nizamsız və sürətli kasılmasıyla karakterizedir.
Atriyal Flutter: Atriyumların sürətli ama müntəzəm kasılması nəticəsində yaranan bir aritmi növüdür.
Ventrikülər Taşikardi: Kalbin alt odacıklarından (ventriküllər) qaynaqlanan tehlikeli derecede sürətli ürək atışlarıdır.
Ventrikülər Fibrilasyon: Həyati tehlike oluşturan, kalbin nizamsız və nəzarətsiz şəkildə kasılmasına səbəb olan bir aritmi növüdür.
Sinus Aritmisi: Adətən uşaqlarda və genç yetkinlərdə müşahidə olunan, sinus düğümünden qaynaqlanan yüngül ritim bozukluğudur.
Prematür Ventrikülər Kasılmalar (PVC): Kalbin alt odacıklarında yaranan ekstra atımlardır və adətən zararsızdır.
AV Blok (Atrioventrikülər Blok): Ürək atışlarını düzenleyen elektrik sinyallerinin iletiminde gecikme və ya blokaj olmasıdır.
Ürək Ritim Pozğunluğu (Aritmi) Nədən yaranır?
Ürək ritim pozğunluğu (aritmi), kalbin elektriksel iletim sistemindeki anormalliklərdən qaynaqlanır. Stress, intensiv kafein istehlakı, yuxu düzensizliği və həddindən artıq fiziki efor aritmiye səbəb ola bilər. Ürək xəstəlikləri, yüksək qan təzyiqi, koroner arter xəstəliyi və ürək çatışmazlığı kimi vəziyyətlər, kalbin elektriksel uyarılarını etkileyərək nizamsız atışlara səbəb ola bilər. Tiroid xəstəlikləri, elektrolit dengesizlikləri (potasyum, magnezyum çatışmazlığı) və diabet kimi sistemik xəstəliklər da ritim bozukluğunu tetikleyə bilər. Bəzi dərmanlar və həddindən artıq məşq də kalbin ritmini boza bilər. Genetik meyillilik da aritmi gelişiminde vacib bir faktördür. Ailesinde aritmi öyküsü bulunanlar kalbin elektriksel sistemi doğuştan daha hassas ola bilər. Elektrolit dengesizlikləri, xüsusilə potasyum və magnezyum eksiklikləri, ürək hüceyrələrinin normal iletişimini bozaraq aritmiye səbəb ola bilər. Həddindən artıq stress və kaygı, sempatik sinir sisteminin həddindən artıq çalışmasına səbəb olaraq ürək atışlarını hızlandıra bilər.
Ürək Ritim Pozğunluğu (Aritmi) Necə Diaqnoz Olunur?
Aritmi diaqnozu üçün öncelikle fizik müayinə və pasiyent öyküsü qiymətləndirilir. Həkim, pasiyentin əlamətlərini, ailesinde ürək xəstəliyi olub olmadığını və gündəlik həyat vərdişlərinı incelər. Elektrokardiyografi (EKG), kalbin elektriksel aktivitesini kaydedərək ritim bozukluğunu belirlemede ən geniş yayılmış istifadə olunan üsuldir. Holter monitörü, pasiyentin ürək ritmini 24 saat boyu takip edərək düzensizlikləri müəyyən etmə edir. Efor testi, ürək hızının fiziki aktivite zamanı necə değiştiğini görmək üçün tətbiq olunur. Ekokardiyografi, kalbin quruluşunı və fonksiyonlarını inceleyərək ritim bozukluğuna yol açabilecek yapısal problemləri belirleyə bilər. Bəzi hallarda elektrofizyolojik tədqiqat (EPS) ilə kalbin elektriksel yolları ayrıntılı olaraq incelenir. Qan testləri, elektrolit dengesizlikləri və ya tiroid xəstəlikləri kimi aritmiye səbəb ola biləcək durumları belirlemək üçün aparıla bilər.
Ürək Ritim Pozğunluğu Müalicəsi Necə aparılır?
Stresin azaltılması, müntəzəm məşq, sağlam qidalanma aritmi riskini azalda bilər. Kafein və duz istehlakınin sınırlandırılması da vacibdir. Yuxu düzeninin sağlanması, orqanizmin ritmini korumasına kömək edir. Yüngül vakalar müntəzəm nəzarətlərlə takip edilirken, ürək atışının nizamsız olduğu hallarda xüsusi cihazlar və ya girişimsel müalicələr lazım ola bilər. Elektriksel kardiyoversiyon da qəfil inkişaf edən bəzi aritmi türlerinde kalbin normal ritmine dönmesini sağlamaq üçün tətbiq olunan bir üsuldir. Kateter ablasyonu, anormal elektriksel sinyalları oluşturan ürək toxumasının müəyyən etmə edilərək yok edilmesini amaçlar. Ürək pili (pacemaker), kalbin yavaş çalıştığı hallarda atış hızını düzenlemək üçün yerleştirilen kiçik bir cihazdır. İmplante edilə bilər kardiyoverter defibrilatör (ICD) isə həyati tehlike oluşturan ritim bozukluklarını qarşısını almaq üçün istifadə olunur.
Müalicə prosesində müntəzəm həkim nəzarətləri böyük əhəmiyyət daşıyır. Aritmiye səbəb olan xəstəliklərin müalicə edilməsi və sağlam bir həyat tərzinın benimsenmesi, ritim bozukluğunun nəzarət altına alınmasına kömək edə bilər.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/kalp-ritim-bozuklugu-aritmi-nedir-əlamətləri-ve-tedavisi
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
British Heart Foundation — Conditions (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.bhf.org.uk/informationsupport/conditions
NHS — Heart and circulation conditions (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
Anadoluda «Kardiologiya» sahəsi üzrə həkimlər
Tez-tez verilən suallar
Ürək Ritim Pozğunluğu (Aritmi) Nədir?
Kalbin elektriksel aktivitesinde yaranan anormalliklər səbəbindən yaranan nizamsız ürək atışlarını tanımlayan bir vəziyyətdir. Normalde bir insan kalbi dakikada 60-100 kez müntəzəm bir şəkildə atar. Lakin aritmi halında ürək atışları hızlana bilər (taşikardi), yavaşlaya bilər (bradikardi) və ya düzensizleşə bilər (fibrilasyon). Aritmilər, ürək kaslarının düzgün çalışmasını sağlayan elektriksel sinyalların pozulmasıyla yaranır. Sinyalların anormal şəkildə üretilmesi və ya yanlış bir yol üzərindən iletilmesi nəticəsində kalbin pompalama işlevi etkilenə bilər. Bu vəziyyət qan dövranını bozaraq başgicəllənmə, nəfəs darlığı və sinə ağrısı kimi əlamətlərə səbəb ola bilər. Aritmilər müvəqqəti və ya xroniki ola bilər. Ürək xəstəlikləri, yüksək qan təzyiqi, tiroid xəstəlikləri və elektrolit dengesizlikləri kimi bir çox faktor aritmi riskini artıra bilər. Aritmi diaqnozu koymaq üçün adətən EKG (Elektrokardiyografi), Holter monitörü və efor testi kimi üsullar istifadə olunur.
Ürək Ritim Pozğunluğu (Aritmi) Növləri Hansılardır?
Kalbin elektriksel iletim sistemindeki anormalliklərə bağlı olaraq inkişaf edən aritmilər, fərqli növlərdə yarana bilər. Bəzi aritmilər yüngül olub əlamət göstermez. Bazıları ciddi sağlamlıq riskləri oluştura bilər. Xüsusilə taşikardi (sürətli ürək atışı) və bradikardi (yavaş ürək atışı) kimi vəziyyətlər qan dövranını etkileyərək başgicəllənmə, bayılma və ya nəfəs darlığı kimi semptomlara səbəb ola bilər. Aritmi növləri, kaynağına və etkilediği ürək bölgesine görə sınıflandırılmaqdadır. Atriyal fibrilasyon, ən tez-tez müşahidə olunan ritim bozukluklarından biridir. Nizamsız ürək atışları səbəbindən felç riskini artıra bilər. Bu vəziyyət kanın atriyumlarda toplanmasıne və laxta yaranmasına səbəb ola bilər. Ventrikülər fibrilasyon, kalbin qan pompalama yeteneğini tamamilə kaybetmesine səbəb ola biləcək ölümcül bir aritmidir. AV blok (atrioventrikülər blok) isə ürək atışlarını düzenleyen sinyalların iletiminde gecikmelərə və ya tamamilə duraklamalara səbəb ola bilər. Ən geniş yayılmış aritmi növləri aşağıdakılardır:
Ürək Ritim Pozğunluğu (Aritmi) Nədən yaranır?
Ürək ritim pozğunluğu (aritmi), kalbin elektriksel iletim sistemindeki anormalliklərdən qaynaqlanır. Stress, intensiv kafein istehlakı, yuxu düzensizliği və həddindən artıq fiziki efor aritmiye səbəb ola bilər. Ürək xəstəlikləri, yüksək qan təzyiqi, koroner arter xəstəliyi və ürək çatışmazlığı kimi vəziyyətlər, kalbin elektriksel uyarılarını etkileyərək nizamsız atışlara səbəb ola bilər. Tiroid xəstəlikləri, elektrolit dengesizlikləri (potasyum, magnezyum çatışmazlığı) və diabet kimi sistemik xəstəliklər da ritim bozukluğunu tetikleyə bilər. Bəzi dərmanlar və həddindən artıq məşq də kalbin ritmini boza bilər. Genetik meyillilik da aritmi gelişiminde vacib bir faktördür. Ailesinde aritmi öyküsü bulunanlar kalbin elektriksel sistemi doğuştan daha hassas ola bilər. Elektrolit dengesizlikləri, xüsusilə potasyum və magnezyum eksiklikləri, ürək hüceyrələrinin normal iletişimini bozaraq aritmiye səbəb ola bilər. Həddindən artıq stress və kaygı, sempatik sinir sisteminin həddindən artıq çalışmasına səbəb olaraq ürək atışlarını hızlandıra bilər.
Ürək Ritim Pozğunluğu (Aritmi) Necə Diaqnoz Olunur?
Aritmi diaqnozu üçün öncelikle fizik müayinə və pasiyent öyküsü qiymətləndirilir. Həkim, pasiyentin əlamətlərini, ailesinde ürək xəstəliyi olub olmadığını və gündəlik həyat vərdişlərinı incelər. Elektrokardiyografi (EKG), kalbin elektriksel aktivitesini kaydedərək ritim bozukluğunu belirlemede ən geniş yayılmış istifadə olunan üsuldir. Holter monitörü, pasiyentin ürək ritmini 24 saat boyu takip edərək düzensizlikləri müəyyən etmə edir. Efor testi, ürək hızının fiziki aktivite zamanı necə değiştiğini görmək üçün tətbiq olunur. Ekokardiyografi, kalbin quruluşunı və fonksiyonlarını inceleyərək ritim bozukluğuna yol açabilecek yapısal problemləri belirleyə bilər. Bəzi hallarda elektrofizyolojik tədqiqat (EPS) ilə kalbin elektriksel yolları ayrıntılı olaraq incelenir. Qan testləri, elektrolit dengesizlikləri və ya tiroid xəstəlikləri kimi aritmiye səbəb ola biləcək durumları belirlemək üçün aparıla bilər.
Ürək Ritim Pozğunluğu Müalicəsi Necə aparılır?
Stresin azaltılması, müntəzəm məşq, sağlam qidalanma aritmi riskini azalda bilər. Kafein və duz istehlakınin sınırlandırılması da vacibdir. Yuxu düzeninin sağlanması, orqanizmin ritmini korumasına kömək edir. Yüngül vakalar müntəzəm nəzarətlərlə takip edilirken, ürək atışının nizamsız olduğu hallarda xüsusi cihazlar və ya girişimsel müalicələr lazım ola bilər. Elektriksel kardiyoversiyon da qəfil inkişaf edən bəzi aritmi türlerinde kalbin normal ritmine dönmesini sağlamaq üçün tətbiq olunan bir üsuldir. Kateter ablasyonu, anormal elektriksel sinyalları oluşturan ürək toxumasının müəyyən etmə edilərək yok edilmesini amaçlar. Ürək pili (pacemaker), kalbin yavaş çalıştığı hallarda atış hızını düzenlemək üçün yerleştirilen kiçik bir cihazdır. İmplante edilə bilər kardiyoverter defibrilatör (ICD) isə həyati tehlike oluşturan ritim bozukluklarını qarşısını almaq üçün istifadə olunur.
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.