Taşikardi, ürək atım hızının normalden çox olması durumudur. Yetkinlərdə normal ürək atım hızı istirahət halda dakikada 60–100 arasında olmalıdır. Kalbin bu sınırın üzerine çıkaraq dakikada 100 atımın üzərində işləməsi, taşikardi olaraq tərif olunur. Taşikardi, fiziki efor, stress və ya qızdırma kimi fizyolojik səbəblərə bağlı olabileceği kimi, ürək ritmini bozan ciddi bir kardiyovaskülər xəstəliyin da əlaməti ola bilər.
Taşikardi Nədir?
Kalbin istirahət halindeyken normalden daha sürətli atması durumudur. Bu vəziyyət kalbin üst odacıklarından (atriyum), alt odacıklarından (ventrikül) və ya elektriksel iletim sisteminden kaynaklana bilər. Taşikardi bir xəstəlik deyil bir bozukluğun əlamətsidir. Ürək, daha sürətli atmağa başladığında vücuda kifayət qədər qan pompalayamaya bilər. Bu da orqanlara yeterince oksijen gitmemesine və müxtəlif semptomlara səbəb ola bilər.
Bəzi taşikardi vakaları tamamilə müvəqqəti və zararsızdır. Məsələn məşq zamanı və ya korku, heyecan kimi hallarda kalbin hızlanması normaldir. lakin istirahət halda və ya aniden başlayan və dakikalarca süren ürək çarpıntıları, ciddi bir problem olduğunun işareti ola bilər. Taşikardi fərqli növlərdə ola bilər, hər türün müalicə yanaşması fərqlidır. Ürək hızının müntəzəm mi yoksa nizamsız mi olduğu, atımların atriyumdan mı ventrikülden mi kaynaklandığı kimi xüsusilər, taşikardinin klinik önemini belirlər.
Taşikardi Növləri Hansılardır?
Hər taşikardi türü, həm səbəbləri həm də risk profili baxımından fərqlidır. Əsas olaraq taşikardilər; supraventrikülər taşikardi (kalbin üst odacıklarından qaynaqlanan), ventrikülər taşikardi (kalbin alt odacıklarından qaynaqlanan) və sinus taşikardisi (normal iletim yolunda artan hız) olaraq təsnif edilir.
Taşikardi türlerinin düzgün şəkildə belirlenmesi tətbiq olunacak müalicə baxımından vacibdir. bəzi taşikardilər zararsız və müvəqqəti iken bazıları həyati risk taşıyan ritim bozukluklarına səbəb ola bilər. Elektrokardiyografi (EKG), taşikardinin türünü saptamada əsas diaqnoz üsulidir. əsas taşikardi növləri bu şəkildədir:
Sinus Taşikardisi: Kalbin təbii pacemaker’ı olan sinus düğümünden qaynaqlanır. Adətən məşq, stress, qızdırma, kansızlık və ya tiroit xəstəliklərına bağlı inkişaf edir. Fizyolojik ola bilər və adətən müalicə gerektirmez.
Supraventrikülər Taşikardi (SVT): Atriyumlardan (kulakçık) qaynaqlanır. Ürək aniden hızlanır və eyni şəkildə aniden normale döner. Ürək atımı adətən dakikada 150–250 arasındadır. Ən tez-tez rastlanan formu atriyoventrikülər nodal reentran taşikardi (AVNRT)’dir.
Atriyal Fibrilasyon (AF): Atriyumlarda nizamsız və çox sürətli elektriksel uyarılar yaranır. Nabız nizamsız və adətən hızlıdır. İnme riskini artıra bilər.
Atriyal Flutter: Atriyumda müntəzəm ama çox sürətli atımlar olur (tipik olaraq dakikada 250–350). Ürək ritmi düzenlidir ama anormal hızdadır. Adətən EKG’də testere dişi görünüşü ilə tanınır.
Ventrikülər Taşikardi (VT): Kalbin alt odacıklarından (ventrikül) qaynaqlanır. Adətən ciddi ürək xəstəlikləri (məsələn ürək krizi sonra) ilə əlaqəlidir. Həyati tehlike taşıya bilər və qəfil ürək durmasına səbəb ola bilər.
Ventrikülər Fibrilasyon (VF): Kalbin ventriküllerinde tamamilə nizamsız və nəzarətsiz elektriksel aktivite müşahidə olunur. Ürək qan pompalayamaz; derhal müdaxilə edilməzsə ölümcüldür. Acil vəziyyətdir, şok (defibrilasyon) gerektirir.
Taşikardi Nədən yaranır?
Kalbin sürətli atmasına yol açan səbəblər, adətən kalbin elektriksel sistemini təsir edən yapısal və ya fonksiyonel bozukluklardan qaynaqlanır. Bunun həmçinin, hormon dengesizlikləri, elektrolit pozğunluqları, infeksiyalar, həddindən artıq stress, dərmanlar və ya toksinlər də taşikardiye səbəb ola bilər.
Taşikardi müvəqqəti bir vəziyyət olabileceği kimi davamlı və ya tekrarlayıcı ataklar halda də yarana bilər. Bu səbəbdən taşikardiye səbəb olan faktorların ayrıntılı şəkildə araştırılması, düzgün müalicəyə ulaşmaq baxımından kritik öneme malikdir. Taşikardinin əsas səbəbləri aşağıdakılardır:
Fizyolojik (zararsız) səbəblər: Məşq, korku, heyecan, stress, intensiv duygusal uyarılar, yüksək qızdırma, həddindən artıq kafein
Ürək xəstəlikləri: Ürək çatışmazlığı, ürək krizi (miyokard enfərqtüsü), ürək kapak xəstəlikləri, doğuştan gələn ürək ritim pozğunluqları (aritmi sendromları)
Elektrolit dengesizlikləri: Aşağı potasyum, magnezyum və ya kalsiyum səviyyələri, həddindən artıq maye itkisi (dehidrasyon)
Hormonal bozukluklar: Hipertiroidi (qalxanabənzər vəznin çox işləməsi), feokromositoma (nadir adrenal şiş)
Tənəffüs və qan dövranı sistemi pozğunluqları: Ağciyər embolisi, anemi (kansızlık), oksijen yetersizliği (hipoksemi)
Psixoloji faktorlar: Panik atak, anksiyete pozğunluqları, hiperventilasyon (sürətli və dərin nəfəs alma)
Taşikardi əlamətləri hansılardır?
Taşikardi, kalbin normalden daha sürətli atması nəticəsində yaranan bir vəziyyət olduğundan, əksəriyyəti vaxt ilk hissedilen əlamət çarpıntıdır. Ürək ritmi aniden hızlandığında şəxs göğsünde güclü, sürətli və bəzən nizamsız atımlar hissedə bilər. Bu çarpıntılar bir neçə saniye sürebileceği kimi dakikalarca da davam edə bilər. bəzi taşikardi türlerinde ürək atışı müntəzəm olsa bile hızlanma səbəbindən vücuda kifayət qədər qan pompalanamaya bilər; bu da müxtəlif organların etkilenmesine yol açar.
Sürətli ürək atımı orqanizmin oksijen dengesini bozaraq başgicəllənmə, sinə ağrısı, nəfəs darlığı, yorğunluq, hatta bayılma kimi semptomlara səbəb ola bilər. Kimi vaxt taşikardi, şəxsin sadece ürək atışında hızlanma hissiyle sınırlı kalırken; kimi vaxt ciddi bir ritim bozukluğuna işaret edərək qəfil ürək durmasına qədər gidebilecek tehlikeli bir tabloya çevrilə bilər. Xüsusilə istirahət halda inkişaf edən, açıklanamayan çarpıntılar dikkatle değerlendirilmelidir.
Taşikardi Necə Diaqnoz Olunur?
Taşikardinin diaqnozu, öncelikle pasiyentin şikayetlerinin ayrıntılı sorgulanması və fizik müayinə ilə başlayır. Çarpıntının nə vaxt başladığı, nə qədər sürdüğü, egzersizle və ya dinlenme zamanı mı ortaya çıktığı kimi məlumatlar hekime vacib ipuçları təmin edir. lakin taşikardiyi tanımlamaq üçün ən əsas diaqnoz aracı elektrokardiyografi (EKG)’dir. EKG, kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder və hansı tip taşikardinin mevcut olduğunu belirlemede istifadə olunur.
Əgər çarpıntılar anlık olaraq geçiyorsa, klasik EKG’də saptanamaya bilər. Bu durumda pasiyentə 24–48 saatlik Holter monitörü takılır. Bu cihaz sayəsində ürək atışları gün boyu izlenir və ritim pozğunluğu ortaya çıktığında kaydedilir. Əlavə olaraq bəzi hallarda efor testi, ekokardiyografi (ürək ultrasonu) və elektrofizyolojik tədqiqatlar (EPS) kimi irəli tetkiklər lazım ola bilər.
Bunlara ek olaraq, taşikardiye səbəb ola biləcək elektrolit pozğunluqları, tiroid xəstəlikləri və ya anemi kimi sistemik durumları yaranırmaq üçün qan testləri də aparılır. Diaqnoz prosesində amaç yalnızca ürək hızını deyil, bu hızlanmanın səbəbini və təsirini anlamaktır. çünki taşikardi bəzən kalbin yapısal bir hastalığının, bəzən də sistemik bir problemin əlaməti ola bilər.
Taşikardi Müalicəsi Necə aparılır?
İlk aşamada taşikardi atağı geçiren pasiyentə, vagal manevralar adlanan nəfəs tutma, ıkınma, yüzü soyuq su ilə yıkama kimi tekniklərlə ürək hızının yavaşlatılması tövsiyə edilə bilər. Bu manevralar xüsusilə supraventrikülər taşikardi (SVT) kimi bəzi ritim bozukluklarında effektiv ola bilər. Əgər bu tekniklər işe yaramazsa, acil durumda damar yolu ilə verilən dərmanlar istifadə olunur.
Daha davamlı müalicə yaklaşımlarında düzenleyici dərmanlar istifadə olunur. Atriyal fibrilasyon kimi bəzi hallarda qan sulandırıcı dərmanlar ilə laxta törəməu engellenir. İlaçla nəzarət edilemeyen və ya yaşamı tehdit edən taşikardilərdə, kateter ablasyon adlanan girişimsel müalicə tətbiq edilə bilər. Bu üsulde kalbin üçündeki sorunlu nahiyə müəyyən etmə olunur və radyofrekans enerjisiyle bu sahə devre dışı bırakılır.
Həyati tehlike taşıyan ventrikülər taşikardi və ya qəfil ürək durması riski olan pasiyentlərdə implantabl kardiyoverter defibrilatör (ICD) adlanan ürək pili benzeri cihazlar takılır. Bu cihazlar anormal hızdaki ürək ritmini otomatik olaraq tanır və gerektiğinde elektrik şoku verərək ritmi normale çevirir. bəzi hallarda ürək cərrahiyyəsi lazım ola bilər, xüsusilə yapısal ürək hastalığına bağlı taşikardilərdə bu seçenek qiymətləndirilir.
Taşikardi Necə Önlenir?
Öncelikle sağlam bir qidalanma rejimi, müntəzəm məşq və stresin nəzarət altına alınması taşikardiye qarşı qoruyucu rol oynayır. Qalxanabənzər vəz xəstəlikləri, anemi, elektrolit pozğunluqları kimi sistemik xəstəliklərin müalicəsi və kontrolü də taşikardi ataklarını önlemede vacibdir. Yuxu çatışmazlığı və xroniki stress, taşikardiyi tetikleyebilecek faktorlardır. Bu səbəbdən kifayət qədər yuxu və gevşeme tekniklerinin tətbiqi da tövsiyə olunur. Panik atak və ya anksiyeteye bağlı inkişaf edən taşikardilərdə psixoloji dəstək və ya gerekiyorsa medikal müalicə planlanmalıdır.
Taşikardi riski taşıyanların müntəzəm olaraq kardiyolojik kontrollerini yaptırması və çarpıntı, nəfəs darlığı, sinə ağrısı kimi əlamətləri ciddiye alaraq hekime başvurması lazımdır. Risk grubunda yer sahə pasiyentlər (ürək xəstəliyi öyküsü olanlar, ailede qəfil ölüm öyküsü bulunanlar) gerektiğinde taşıdığı riski azaltmaq üçün qoruyucu müalicələrə yönlendirilmelidir.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/tasikardi-nedir-belirtileri-ve-tedavisi
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
British Heart Foundation — Conditions (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.bhf.org.uk/informationsupport/conditions
NHS — Heart and circulation conditions (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
Anadoluda «Kardiologiya» sahəsi üzrə həkimlər
Tez-tez verilən suallar
Taşikardi Nədir?
Kalbin istirahət halindeyken normalden daha sürətli atması durumudur. Bu vəziyyət kalbin üst odacıklarından (atriyum), alt odacıklarından (ventrikül) və ya elektriksel iletim sisteminden kaynaklana bilər. Taşikardi bir xəstəlik deyil bir bozukluğun əlamətsidir. Ürək, daha sürətli atmağa başladığında vücuda kifayət qədər qan pompalayamaya bilər. Bu da orqanlara yeterince oksijen gitmemesine və müxtəlif semptomlara səbəb ola bilər.
Taşikardi Növləri Hansılardır?
Hər taşikardi türü, həm səbəbləri həm də risk profili baxımından fərqlidır. Əsas olaraq taşikardilər; supraventrikülər taşikardi (kalbin üst odacıklarından qaynaqlanan), ventrikülər taşikardi (kalbin alt odacıklarından qaynaqlanan) və sinus taşikardisi (normal iletim yolunda artan hız) olaraq təsnif edilir.
Taşikardi Nədən yaranır?
Kalbin sürətli atmasına yol açan səbəblər, adətən kalbin elektriksel sistemini təsir edən yapısal və ya fonksiyonel bozukluklardan qaynaqlanır. Bunun həmçinin, hormon dengesizlikləri, elektrolit pozğunluqları, infeksiyalar, həddindən artıq stress, dərmanlar və ya toksinlər də taşikardiye səbəb ola bilər.
Taşikardi əlamətləri hansılardır?
Taşikardi, kalbin normalden daha sürətli atması nəticəsində yaranan bir vəziyyət olduğundan, əksəriyyəti vaxt ilk hissedilen əlamət çarpıntıdır. Ürək ritmi aniden hızlandığında şəxs göğsünde güclü, sürətli və bəzən nizamsız atımlar hissedə bilər. Bu çarpıntılar bir neçə saniye sürebileceği kimi dakikalarca da davam edə bilər. bəzi taşikardi türlerinde ürək atışı müntəzəm olsa bile hızlanma səbəbindən vücuda kifayət qədər qan pompalanamaya bilər; bu da müxtəlif organların etkilenmesine yol açar.
Taşikardi Necə Diaqnoz Olunur?
Taşikardinin diaqnozu, öncelikle pasiyentin şikayetlerinin ayrıntılı sorgulanması və fizik müayinə ilə başlayır. Çarpıntının nə vaxt başladığı, nə qədər sürdüğü, egzersizle və ya dinlenme zamanı mı ortaya çıktığı kimi məlumatlar hekime vacib ipuçları təmin edir. lakin taşikardiyi tanımlamaq üçün ən əsas diaqnoz aracı elektrokardiyografi (EKG)’dir. EKG, kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder və hansı tip taşikardinin mevcut olduğunu belirlemede istifadə olunur.
Taşikardi Müalicəsi Necə aparılır?
İlk aşamada taşikardi atağı geçiren pasiyentə, vagal manevralar adlanan nəfəs tutma, ıkınma, yüzü soyuq su ilə yıkama kimi tekniklərlə ürək hızının yavaşlatılması tövsiyə edilə bilər. Bu manevralar xüsusilə supraventrikülər taşikardi (SVT) kimi bəzi ritim bozukluklarında effektiv ola bilər. Əgər bu tekniklər işe yaramazsa, acil durumda damar yolu ilə verilən dərmanlar istifadə olunur.
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.