Bademciklər (tonsillər), boğazın hər iki yanında olan və immun sisteminin bir parçası olaraq vəzifə yapan lenfoid toxumalardır. Orqanizmi infeksiyalara və zərərli mikroorganizmalara qarşı qorunma görevi üstlenen bademciklər, bəzi hallarda xərçəng hüceyrələrinin geliştiği bir nahiyə haline gelə bilər. Badamcıq xərçəngi, baş və boyun xərçəngləri grubuna giren bir xəstəlikdir.
Badamcıq (Tonsil) Xərçəngi Nədir?
Bademciklərdə (anormal hüceyrələrin nəzarətsiz böyümesiyle yaranan bir xərçəng növüdür. Bu xəstəlik, baş və boyun nahiyəsində ən tez-tez müşahidə olunan xərçənglərdən biridir. Adətən boğazın arka hissəsində, bademciklərin səthində və ya dərin toxumalarında inkişaf edir. Əksəriyyəti vakada skuamöz hüceyrəli karsinom olaraq yaranır və zamanla ətraf toxumalara yayıla bilər. Badamcıq xərçəngi erkən mərhələlərdə aydın simptomlar göstermeyə bilər. Bu yüzden pasiyentlər adətən irəli mərhələdə diaqnoz alır. Ən geniş yayılmış əlamətlər arasında yutkunma güçlüğü, xroniki boğaz ağrısı, tek taraflı badamcıq böyüməsi və boyunda ele gələn şişkinliklər yer alır. Xəstəlik irəlilədikcə, səs dəyişiklikləri, qulaq ağrısı və ağız üçünde sağalmayan yaralar kimi simptomlar da yarana bilər.
HPV (İnsan Papilloma Virüsü) infeksiyaları son yıllarda bu xərçəng türüyle ilişkilendirilmiştir. Badamcıq xərçəngi, erkən mərhələdə diaqnoz qoyulduqda cərrahi müdaxilə və ya radioterapiya ilə müalicə edilə bilər. İləri mərhələlərdə kimyaterapiya və immünoterapi kimi ek müalicələrə ihtiyaç duyula bilər.
Badamcıq (Tonsil) Xərçəngi əlamətləri hansılardır?
Badamcıq xərçəngi, erkən mərhələlərdə əlamət vermeyə bilər və ya soyuq algınlığı, boğaz infeksiyaları kimi geniş yayılmış xəstəliklərlə karıştırıla bilər. Lakin xəstəlik irəlilədikcə yutkunma güçlüğü, boğaz ağrısı və boyunda şişkinlik kimi aydın simptomlar ortaya çıkmağa başlayır. Tek taraflı, keçməyən badamcıq böyüməsi və ya sağalmayan yaralar, badamcıq xərçənginin vacib işaretlerinden biri ola bilər. Xəstəlik irəlilədikcə nitq güçlüğü, qanlı balgam və qulaq ağrısı kimi ek əlamətlər inkişaf edə bilər. Badamcıq xərçəngi əlamətləri aşağıdakılardır:
Uzun süren və keçməyən boğaz ağrısı: Xüsusilə bir tarafta daha şiddətli ola bilər.
Yutkunma güçlüğü (disfaji): Katı və maye qidaların yutulmasında çətinluk yaşana bilər.
Boyunda şişkinlik və ya ele gələn kitle: Limfa düyünlərinin böyüməsinə bağlı olaraq yaranır.
Bademciklərdə aydın və tek taraflı böyümə: Normal badamcıq böyümesinden fərqli olaraq ağrılı və asimetrik ola bilər.
Səs dəyişiklikləri və konuşmada bozukluk: Xüsusilə irəliləyən mərhələlərdə yarana bilər.
Qulaq ağrısı (otalji): Boğazdaki sinirlərin etkilenmesine bağlı olaraq kulağa vuran ağrılar müşahidə oluna bilər.
Ağızda və ya bademciklərdə sağalmayan yaralar: qanaxmalı və ağ plaklarla kaplı ola bilər.
Pis ağız kokusu: Infeksiya və ya şiş səbəbindən ağız kokusu inkişaf edə bilər.
Açıklanamayan çəki itkisi və iştahasızlıq: İləri mərhələlərdə geniş yayılmış müşahidə olunan əlamətlərdendir.
Qanlı balgam və ya ağızdan gələn qanaxmalar: İlerleyen xərçəng vakalarında gözlemlenə bilər.
Bu əlamətlər uzun müddət davam ediyorsa və ya gidərək kötüleşiyorsa, pasiyentin bir qulaq burun boğaz (KBB) uzmanına başvurması lazımdır. Erkən diaqnoz, müalicə başarısını artıra bilər və xəstəliyin ilerlemesini önleyə bilər.
Badamcıq (Tonsil) Xərçəngi Səbəbləri
Badamcıq xərçəngi, genetik və ətraf mühitlə bağlı faktorların bir kombinasyonu nəticəsində inkişaf edə bilər. Xərçəng gelişiminde effektiv olaraq müşahidə olunan səbəblər bu şəkildə detaylandırıla bilər:
HPV infeksiyası: HPV 16 və 18 kimi yüksək riskli növlər badamcıq xərçəngiyle əlaqəlidir.
Pis ağız hijyeni və diş sağlamlığı problemləri: Ağız daxili infeksiyalar və bakterial dengesizliklər riski artıra bilər.
Immun sisteminin zəiflaması: HIV/AIDS pasiyentlərı və orqan nakli sonra immunitet baskılanan şəxslərdə daha geniş yayılmış müşahidə olunur.
Genetik meyillilik: Ailede baş-boyun xərçəngi öyküsü olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.
Qeyri-sabit qidalanma və vitamin eksiklikləri: Yetersiz tərəvəz və meyvə istehlakı immun sistemini zəiflata bilər.
Uzun müddətli ətraf mühitlə bağlı toksinlərə məruz qalma: kimyəvilar, hava kirliliği və zərərli gazlar xəstəliyin gelişiminde rol oynaya bilər.
Yaş və cinsiyet: 50 yaş yuxarı kişilərdə daha geniş yayılmış görülse də, HPV’ye bağlı vakalar genç yetkinlərdə də yarana bilər.
Badamcıq xərçənginden korunmaq üçün HPV aşısı yaptırmaq, müntəzəm diş və ağız hijyenine diqqət etmək və immun sistemini güçlendiren qidalanma vərdişləri edinmək böyük əhəmiyyət daşıyır.
Badamcıq (Tonsil) Xərçəngi Necə Diaqnoz Olunur?
Öncelikle həkim pasiyentin şikayetlerini dinleyərək boğaz, bademciklər və limfa düyünlərini incelər. Anormal bir böyümə, rəng dəyişikliyi və ya sağalmayan yara müəyyən etmə edilirse ətraflı testlər istenir. Endoskopik müayinə, şişin yerini və yayılımını değerlendirmək üçün istifadə olunur. Biyopsi, şüpheli toxumadan örnek alınaraq xərçəng hüceyrələrinin varlığını belirlemək üçün yapılan ən dəqiq diaqnoz üsulidir. Əlavə olaraq, xəstəliyin yayılım derecesini görmək üçün MRI (Maqnit-rezonans tomoqrafiya), BT (Kompüter tomoqrafiyası) və PET skrininqi kimi görüntüləmə tekniklerinden yararlanılır. HPV əlaqəli badamcıq xərçəngləri üçün HPV testi və genetik müayinələr aparıla bilər. Xəstəliyin mərhələsini və yayılımını anlamaq üçün qan testləri və limfa düyünləri değerlendirilərək uyğun müalicə planı oluşturulur.
Badamcıq (Tonsil) Xərçənginin Mərhələləri Nədir?
Şişin böyüklüğü və yayılımına bağlı olaraq mərhələ 0'dan mərhələ 4'e qədər təsnif edilir. Erkən mərhələlərdə xəstəlik yalnızca bademciklərlə sınırlıyken irəli mərhələlərdə limfa düyünlərinə və digər orqanlara yayıla bilər. Badamcıq xərçənginin mərhələləri aşağıdakılardır:
Mərhələ 0: Xərçəng hüceyrələri henüz yüzeyde və yayılmamış haldedir. Erkən diaqnoz edilirse tamamilə müalicə edilə bilər.
Mərhələ 1: Şiş 2 cm’den küçüktür və badamcıq toxuması üçünde kalmıştır. Limfa düyünlərinə və ya digər nahiyələrə yayılmamıştır.
Mərhələ 2: Şiş 2-4 cm arasındadır lakin hala badamcıq nahiyəsi ilə sınırlıdır. Yakındaki toxumalara yayılmamıştır.
Mərhələ 3: Şiş 4 cm’den böyük ola bilər və ya yakındaki limfa düyünlərinə yayılmıştır. Limfa düyünlərindeki şişlər 3 cm’den küçüktür.
Mərhələ 4A: Xərçəng ağız dabanı, dil kökü və ya yakındaki əzələ toxumalarına yayılmıştır. Limfa düyünlərindeki şişlər 6 cm’ye qədər ola bilər.
Mərhələ 4B: Xərçəng daha dərin toxumalara və boyundaki böyük qan damarlarına yayılmıştır. Müalicə daha çətin ola bilər.
Mərhələ 4C: Xərçəng ağciyərlər, sümüklər və ya uzaq orqanlara metastaz yapmıştır. İləri seviyede və müalicə seçenekləri sınırlıdır.
Xəstəliyin mərhələsi belirlendikten sonra cərrahi, radioterapiya, kimyaterapiya və ya immünoterapi kimi uyğun müalicə üsulları belirlenərək pasiyentə ən iyi müalicə planı oluşturulur. Erkən diaqnoz, xəstəliyin nəzarət altına alınmasını və müalicə başarısını böyük ölçüde artırır.
Badamcıq (Tonsil) Xərçəngi Necə müalicə olunur?
Xəstəliyin mərhələsinə, şişin böyüklüğüne, yayılım vəziyyətinə bağlı olaraq badamcıq xərçənginin müalicəsi planlanır. Erkən mərhələlərdə, şiş sadece badamcıq bölgesiyle sınırlıysa cərrahi müdaxilə ilə xərçəngli toxumalar çıkarıla bilər. Orta və irəli mərhələlərdə cərrahiye ek olaraq radioterapiya və kimyaterapiya tətbiq olunur. Radioterapiya, xərçəngli hüceyrələri yok etmək və şişin küçülmesini sağlamaq üçün istifadə olunur. Kimyaterapiya adətən irəli mərhələlərdə və ya metastaz durumlarında tətbiq olunur. HPV pozitif badamcıq xərçəngi olan pasiyentlərdə immünoterapi kimi immun sistemini güçlendiren müalicələr daha effektiv ola bilər. Pasiyentlərin müalicə prosesində qidalanma desteği, nitq terapisi və həyat tərzi dəyişiklikləri böyük əhəmiyyət daşıyır.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/bademcik-tonsil-kanseri-nedir-əlamətləri-ve-tedavisi
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
National Cancer Institute — Cancer Types (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.cancer.gov/types
WHO — Cancer fact sheet (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer
Tez-tez verilən suallar
Badamcıq (Tonsil) Xərçəngi Nədir?
Bademciklərdə (anormal hüceyrələrin nəzarətsiz böyümesiyle yaranan bir xərçəng növüdür. Bu xəstəlik, baş və boyun nahiyəsində ən tez-tez müşahidə olunan xərçənglərdən biridir. Adətən boğazın arka hissəsində, bademciklərin səthində və ya dərin toxumalarında inkişaf edir. Əksəriyyəti vakada skuamöz hüceyrəli karsinom olaraq yaranır və zamanla ətraf toxumalara yayıla bilər. Badamcıq xərçəngi erkən mərhələlərdə aydın simptomlar göstermeyə bilər. Bu yüzden pasiyentlər adətən irəli mərhələdə diaqnoz alır. Ən geniş yayılmış əlamətlər arasında yutkunma güçlüğü, xroniki boğaz ağrısı, tek taraflı badamcıq böyüməsi və boyunda ele gələn şişkinliklər yer alır. Xəstəlik irəlilədikcə, səs dəyişiklikləri, qulaq ağrısı və ağız üçünde sağalmayan yaralar kimi simptomlar da yarana bilər.
Badamcıq (Tonsil) Xərçəngi əlamətləri hansılardır?
Badamcıq xərçəngi, erkən mərhələlərdə əlamət vermeyə bilər və ya soyuq algınlığı, boğaz infeksiyaları kimi geniş yayılmış xəstəliklərlə karıştırıla bilər. Lakin xəstəlik irəlilədikcə yutkunma güçlüğü, boğaz ağrısı və boyunda şişkinlik kimi aydın simptomlar ortaya çıkmağa başlayır. Tek taraflı, keçməyən badamcıq böyüməsi və ya sağalmayan yaralar, badamcıq xərçənginin vacib işaretlerinden biri ola bilər. Xəstəlik irəlilədikcə nitq güçlüğü, qanlı balgam və qulaq ağrısı kimi ek əlamətlər inkişaf edə bilər. Badamcıq xərçəngi əlamətləri aşağıdakılardır:
Badamcıq (Tonsil) Xərçəngi Necə Diaqnoz Olunur?
Öncelikle həkim pasiyentin şikayetlerini dinleyərək boğaz, bademciklər və limfa düyünlərini incelər. Anormal bir böyümə, rəng dəyişikliyi və ya sağalmayan yara müəyyən etmə edilirse ətraflı testlər istenir. Endoskopik müayinə, şişin yerini və yayılımını değerlendirmək üçün istifadə olunur. Biyopsi, şüpheli toxumadan örnek alınaraq xərçəng hüceyrələrinin varlığını belirlemək üçün yapılan ən dəqiq diaqnoz üsulidir. Əlavə olaraq, xəstəliyin yayılım derecesini görmək üçün MRI (Maqnit-rezonans tomoqrafiya), BT (Kompüter tomoqrafiyası) və PET skrininqi kimi görüntüləmə tekniklerinden yararlanılır. HPV əlaqəli badamcıq xərçəngləri üçün HPV testi və genetik müayinələr aparıla bilər. Xəstəliyin mərhələsini və yayılımını anlamaq üçün qan testləri və limfa düyünləri değerlendirilərək uyğun müalicə planı oluşturulur.
Badamcıq (Tonsil) Xərçənginin Mərhələləri Nədir?
Şişin böyüklüğü və yayılımına bağlı olaraq mərhələ 0'dan mərhələ 4'e qədər təsnif edilir. Erkən mərhələlərdə xəstəlik yalnızca bademciklərlə sınırlıyken irəli mərhələlərdə limfa düyünlərinə və digər orqanlara yayıla bilər. Badamcıq xərçənginin mərhələləri aşağıdakılardır:
Badamcıq (Tonsil) Xərçəngi Necə müalicə olunur?
Xəstəliyin mərhələsinə, şişin böyüklüğüne, yayılım vəziyyətinə bağlı olaraq badamcıq xərçənginin müalicəsi planlanır. Erkən mərhələlərdə, şiş sadece badamcıq bölgesiyle sınırlıysa cərrahi müdaxilə ilə xərçəngli toxumalar çıkarıla bilər. Orta və irəli mərhələlərdə cərrahiye ek olaraq radioterapiya və kimyaterapiya tətbiq olunur. Radioterapiya, xərçəngli hüceyrələri yok etmək və şişin küçülmesini sağlamaq üçün istifadə olunur. Kimyaterapiya adətən irəli mərhələlərdə və ya metastaz durumlarında tətbiq olunur. HPV pozitif badamcıq xərçəngi olan pasiyentlərdə immünoterapi kimi immun sistemini güçlendiren müalicələr daha effektiv ola bilər. Pasiyentlərin müalicə prosesində qidalanma desteği, nitq terapisi və həyat tərzi dəyişiklikləri böyük əhəmiyyət daşıyır.
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.