Qadın reproduktiv sistemnde yer sahə Bartholin bezləri, vajina girişinin hər iki tarafında olan kiçik salgı bezleridir. Bu bezlər vajinanın kayganlığını sağlamaq üçün mukus üretir. Bartholin bezlerinin çıkış kanalları tıkandığında içeride maye birikimi olur və Bartholin kisti adlanan şişkinlik yaranır. Kiçik və əlamət vermeyen kistalar fərq edilmeyə bilər.
Bartholin Kisti Nədir?
Bartholin bezlerinden birinin və ya hər ikisinin tıkanması nəticəsində yaranan maye dolu bir kesedir. Adətən yavaş böyür və əlamət göstermeyə bilər. Lakin kista böyüdükçe vajina girişinde həssaslıq, şişkinlik və narahatlıq hiss oluşa bilər. Əgər pasiyent infeksiyalaşmış olursa daxili irin dolaraq Bartholin apsesi haline gəlir. Bu durumda şiddətli ağrı, qızartı və yürüme və ya oturma zamanı narahatlıq hissedilə bilər. Bartholin kistaları adətən xoşxassəlidur. xərçəngle əlaqəli olmaz. Lakin təkrarlanan hallarda həkim kontrolü lazımdır. Kiçik və əlamət göstermeyen Bartholin kistaları hər hansı bir müalicə gerektirmeden zamanla kaybola bilər. Lakin ağrılı, böyük və ya infeksiyalaşmış olmuş kistalar cərrahi drenaj və ya dərman müalicəsi gerektirə bilər.
Bartholin Kisti Nədən yaranır?
Bartholin bezlerinin salgı kanallarının tıkanması nəticəsində yaranır. Bu tıxanıqlıq, mukusun dışarı atılamamasına və bez üçünde toplanmasıne səbəb olur. Tıxanıqlıq adətən infeksiyalar, cinsi yolla bulaşan xəstəliklər, vaginal travmalar və ya xroniki irritasyon səbəbindən inkişaf edə bilər. Əlavə olaraq Bartholin bezlerinin ətrafında yaranan iltihaplanmalar, dəri xəstəlikləri və ya cərrahi prosedurlar sonra skar toxuması törəməu da kista yaranmasına katkıda ola bilər. Bartholin kistaları adətən kiçik boyutta və ağrısızdır. Lakin kista böyüdükçe narahatlıq və həssaslıq oluştura bilər. Əgər infeksiyalaşmış olursa içerisi irinle dolar və Bartholin apsesi yaranır.
Hər yaş grubundaki qadınlarda görülebilse də bəzi faktorlar riski artıra bilər. Xüsusilə 20-30 yaş arasındaki qadınlarda daha geniş yayılmış müşahidə olunur. Cinsi olaraq aktif şəxslərdə Bartholin kanallarının tıkanması daha olasıdır, bu səbəbdən korunmasız cinsi ilişki və ya tez-tez partner değişikliği riski artıra bilər. Kişisel hijyenin ihmal edilməsi, vaginal bölgedeki bakterilərin artmasına səbəb olaraq infeksiya inkişafını asanlaştıra bilər. Immun sistemini zəiflatan xəstəliklər (şəkər xəstəliyi, immunitet baskılayıcı dərman istifadəsi) Bartholin kisti yaranmasını tetikleyə bilər. Eyni zamanda, vaginal nahiyəyə tətbiq olunan sərt kimyəvilar (sabun, duş jelləri) bez kanallarının qıcıqlanma olmasına və tıkanmasına səbəb ola bilər. Təkrarlanan Bartholin kistaları adətən geçirilmiş infeksiyalara və ya anatomik quruluşa bağlı ola bilər.
Bartholin Kisti əlamətləri hansılardır?
Adətən kiçik və əlamət vermeyen şişkinliklər olaraq kala bilər. Lakin böyüdüklerinde və ya infeksiyalaşmış olduklarında ağrı, həssaslıq və iltihaplanma kimi əlamətlər yaranır. Kista infeksiyalaşmış olduqda qızartı, qızdırma və yürüme zamanı ağrı kimi simptomlar müşahidə oluna bilər. böyüklüğüne və infeksiyalaşmış olub olmamasına bağlı olaraq Bartholin kistinin əlamətləri şunlardır:
Vajina girişinde tek taraflı və ya çift taraflı şişkinlik
Ağrısız və ya yüngül narahatlıq hiss (kiçik kistalarda)
Infeksiya halında şiddətli ağrı və həssaslıq
Qızartı və istilık artımı
Yürüme, oturma və ya cinsi ilişki zamanı narahatlıq
Kista daxili irin toplanması halında pis kokulu ifrazat
İləri hallarda qızdırma və ümumi halsızlıq
Kiçik və əlamət vermeyen Bartholin kistaları adətən zararsızdır, lakin böyüyen və ya infeksiyalaşmış olan kistalar ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Bartholin kistinin infeksiyalaşmış olması halında abses inkişaf edə bilər. Bartholin apsesi olduqca ağrılıdır, şişkinlik və həssaslıq belirgindir. Abses geliştiğinde yürüme, oturma və cinsi ilişki zamanı dayanılmaz ağrı oluşa bilər. Qızdırma və ümumi halsızlıq kimi əlamətlər də müşahidə oluna bilər. Əgər abses müalicə edilməzsə, infeksiya yayıla bilər və selülit kimi daha ciddi dəri enfeksiyonlarına səbəb ola bilər. Xroniki olaraq təkrarlanan Bartholin kistaları isə kista daxili skar toxuması yaranmasına səbəb ola bilər. Bu vəziyyət təkrarlanan tıkanıklıklara yol açaraq həyat keyfiyyətini düşürə bilər.
Bartholin Kisti Evde Müalicəsi
Kiçik və ağrısız Bartholin kistaları adətən hər hansı bir tibbi müdaxilə gerektirmez və zamanla öz-özünə kaybola bilər. Bəzi üsullar, kistin küçülmesine və iltihaplanma riskinin azalmasına kömək edə bilər. Lakin hər durumda həkim muayenesini ihmal etmemək lazımdır. Bartholin kisti müalicəsi üçün dəstəkləyici olaraq yapılabilecek bu şəkildədir:
Isti Su Oturma Banyoları: Bartholin kistini müalicə etmək üçün ən geniş yayılmış istifadə olunan üsullardan biri isti su oturma banyosudur. Günde 2-3 kez 15-20 dakika boyu ılık suya oturmaq, kistin drenajını asanlaştıra bilər və rahatlama sağlaya bilər. Suya epsom tuzu və ya antiseptik xüsusiləre malik təbii bitkisel çaylar (papatya, adaçayı) eklemək iltihabı azaltmağa kömək edə bilər.
Gigiyena və Temizlik: Bölgenin temiz və quru tutulması, infeksiya riskini azaltaraq kistin sağalma prosesini hızlandıra bilər. Sabun içermeyen, pH dengeli temizleyicilər kullanaraq vaginal bölgeyi yıkamaq və sıkı iç çamaşırlarından kaçınmaq Bartholin kistinin qıcıqlanma olmasını önleyə bilər.
Təbii Antiseptik Tətbiqlər: Yüngül iltihab əlamətləri olan kistalar üçün çay ağacı yağı, aloe vera jeli və ya hindistancevizi yağı kimi təbii antiseptiklər, bölgedeki bakteriləri azaltaraq sağalma prosesinə katkı sağlaya bilər. Lakin bu növ təbii ürünləri birbaşa uygulamadan əvvəl bir taşıyıcı yağ ilə seyreltilmesi tövsiyə olunur.
Isti Kompres Uygulamaq: Kistin olduğu nahiyəyə temiz bir havluyla isti kompres uygulamaq, qan dövranıı artırıraq kistin yumuşamasını və kendi kendine boşalmasını sağlaya bilər. Bunun üçün 10-15 dakika boyu isti bir havlu və ya ısıtılmış bir termofor tətbiq edilə bilər.
Immun sistemini Güçlendirmək: Orqanizm direncinin artırılması, infeksiya riskini düşürərək kistin öz-özünə sağalmasıne kömək edə bilər. Bol su içmək, antioksidan baxımından zəngin meyvə və tərəvəzləri tüketmək və kifayət qədər yuxu almaq immun sistemini destekleyərək kistin böyümesini engelleyə bilər.
Adətən ciddi bir sağlamlıq sorunu oluşturmasa da böyüyen, ağrılı hale gələn və ya tez-tez təkrarlanan kistaların həkim kontrolünde değerlendirilmesi vacibdir. Əlavə olaraq evde yapılabilecekləri uygulamadan əvvəl də doktora danışmanız lazımdır.
Bartholin Kisti Necə keçir?
Kiçik və asemptomatik kistalar zamanla öz-özünə kaybola bilər. Böyük və ya infeksiyalaşmış olan kistalarda medikal müdaxilə lazım ola bilər. Bəzi kiçik Bartholin kistaları, müntəzəm isti su banyoları və isti kompres tətbiqləri ilə kendi kendine drenaj sağlayaraq kaybola bilər. Əgər kista patlarsa, bölgenin temiz tutulması və hijyenik tədbirlər alınması lazımdır. Infeksiyalaşmış olan Bartholin kistaları isə ağrı, qızartı və şişkinlik ilə özünü gösteren apselərə çevrilə bilər. Böyle bir durumda həkim tərəfindən reçete edilən dərmanlar, infeksiyası nəzarət altına almaq üçün istifadə edilə bilər. Əlavə olaraq böyük və ağrılı kistalar üçün həkim tərəfindən lokal anestezi altında kistin üçündeki maye boşaltıla bilər. Təkrarlanan Bartholin kistaları üçün isə cərrahi drenaj sonra kista duvarı dikilərək kistin təkrar yaranması önlenə bilər. Tez-tez tez-tez təkrarlanan və ya xroniki infeksiyalara yol açan Bartholin kistlerinde də tüpürcək vəzi tamamilə cərrahi olaraq çıkarıla bilər. Əlavə olaraq aşağıdakı ipuçları bartholin kistinin sağalmasıne dəstək verə bilər:
Sıkı giysilər əvəzinə pamuklu iç çamaşırları seçim edilmelidir.
Kistin qıcıqlanma olmasını qarşısını almaq üçün bölgenin hijyenine diqqət edilmelidir.
Bol su tüketmək və balanslı qidalanmaq immun sistemini güçlendirə bilər.
Bartholin kistaları adətən ciddi bir sağlamlıq sorunu oluşturmasa da böyüyen, ağrılı hale gələn və ya tez-tez təkrarlanan kistaların həkim kontrolünde değerlendirilmesi vacibdir.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/bartholin-kisti-nedir-əlamətləri-ve-tedavisi
NHS — Pregnancy (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/pregnancy/
NICE — Pregnancy and maternity guidance (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance/conditions-and-diseases/fertility--pregnancy-and-childbirth
RCOG — Patient information (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.rcog.org.uk/for-the-public/
Tez-tez verilən suallar
Bartholin Kisti Nədir?
Bartholin bezlerinden birinin və ya hər ikisinin tıkanması nəticəsində yaranan maye dolu bir kesedir. Adətən yavaş böyür və əlamət göstermeyə bilər. Lakin kista böyüdükçe vajina girişinde həssaslıq, şişkinlik və narahatlıq hiss oluşa bilər. Əgər pasiyent infeksiyalaşmış olursa daxili irin dolaraq Bartholin apsesi haline gəlir. Bu durumda şiddətli ağrı, qızartı və yürüme və ya oturma zamanı narahatlıq hissedilə bilər. Bartholin kistaları adətən xoşxassəlidur. xərçəngle əlaqəli olmaz. Lakin təkrarlanan hallarda həkim kontrolü lazımdır. Kiçik və əlamət göstermeyen Bartholin kistaları hər hansı bir müalicə gerektirmeden zamanla kaybola bilər. Lakin ağrılı, böyük və ya infeksiyalaşmış olmuş kistalar cərrahi drenaj və ya dərman müalicəsi gerektirə bilər.
Bartholin Kisti Nədən yaranır?
Bartholin bezlerinin salgı kanallarının tıkanması nəticəsində yaranır. Bu tıxanıqlıq, mukusun dışarı atılamamasına və bez üçünde toplanmasıne səbəb olur. Tıxanıqlıq adətən infeksiyalar, cinsi yolla bulaşan xəstəliklər, vaginal travmalar və ya xroniki irritasyon səbəbindən inkişaf edə bilər. Əlavə olaraq Bartholin bezlerinin ətrafında yaranan iltihaplanmalar, dəri xəstəlikləri və ya cərrahi prosedurlar sonra skar toxuması törəməu da kista yaranmasına katkıda ola bilər. Bartholin kistaları adətən kiçik boyutta və ağrısızdır. Lakin kista böyüdükçe narahatlıq və həssaslıq oluştura bilər. Əgər infeksiyalaşmış olursa içerisi irinle dolar və Bartholin apsesi yaranır.
Bartholin Kisti əlamətləri hansılardır?
Adətən kiçik və əlamət vermeyen şişkinliklər olaraq kala bilər. Lakin böyüdüklerinde və ya infeksiyalaşmış olduklarında ağrı, həssaslıq və iltihaplanma kimi əlamətlər yaranır. Kista infeksiyalaşmış olduqda qızartı, qızdırma və yürüme zamanı ağrı kimi simptomlar müşahidə oluna bilər. böyüklüğüne və infeksiyalaşmış olub olmamasına bağlı olaraq Bartholin kistinin əlamətləri şunlardır:
Bartholin Kisti Necə keçir?
Kiçik və asemptomatik kistalar zamanla öz-özünə kaybola bilər. Böyük və ya infeksiyalaşmış olan kistalarda medikal müdaxilə lazım ola bilər. Bəzi kiçik Bartholin kistaları, müntəzəm isti su banyoları və isti kompres tətbiqləri ilə kendi kendine drenaj sağlayaraq kaybola bilər. Əgər kista patlarsa, bölgenin temiz tutulması və hijyenik tədbirlər alınması lazımdır. Infeksiyalaşmış olan Bartholin kistaları isə ağrı, qızartı və şişkinlik ilə özünü gösteren apselərə çevrilə bilər. Böyle bir durumda həkim tərəfindən reçete edilən dərmanlar, infeksiyası nəzarət altına almaq üçün istifadə edilə bilər. Əlavə olaraq böyük və ağrılı kistalar üçün həkim tərəfindən lokal anestezi altında kistin üçündeki maye boşaltıla bilər. Təkrarlanan Bartholin kistaları üçün isə cərrahi drenaj sonra kista duvarı dikilərək kistin təkrar yaranması önlenə bilər. Tez-tez tez-tez təkrarlanan və ya xroniki infeksiyalara yol açan Bartholin kistlerinde də tüpürcək vəzi tamamilə cərrahi olaraq çıkarıla bilər. Əlavə olaraq aşağıdakı ipuçları bartholin kistinin sağalmasıne dəstək verə bilər:
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.