Böyrəküstü vəzi xərçəngi: əlamətlər və müalicə

Nadir müşahidə olunan və böyrəklərin üst hissəsində yer sahə adrenal bezlərdə başlayan xərçəng növüdür. Adrenal bezlər, orqanizmin hormon üretiminden sorumlu olan iki kiçik organdır. Bu bezlər, orqanizmdə stresle mücadele edən adrenalin və noradrenalin kimi hormonlar ilə birlikdə metabolizm, duz dengesi, immun sistemi funksiyaları və üreme sağlamlığı üzərində effektiv olan hormonları da üretir. Adrenal bez xərçəngi, bu bezlərdən birinde anormal hüceyrələrin nəzarətsiz şəkildə böyüməsi nəticəsində yaranır. Adrenal xərçəng adətən adrenokortikal xərçəng (ACC) olaraq məlumdur. Bu növ xərçəng, adrenal bezin korteks (xarici hissəsi) hissəsində başlayır. Adrenal xərçəngin dəqiq səbəbi bilinmemekle birlikdə, genetik faktorlar və bəzi xəstəliklər bu vəziyyəti tetikleyə bilər.

Böyrəküstü vəz Xərçəngi əlamətləri hansılardır?

Böyrəküstü vəz xərçənginin erkən mərhələlərində əlamət görülmeyə bilər. Lakin xərçəng irəlilədikcə, müxtəlif əlamətlər yarana bilər. Adrenal xərçəngin əlamətləri, xərçəngin böyüklüğüne, yerleşimine və hormon istehsalı üzərindəki etkilerine bağlı olaraq değişir. Tez-tez müşahidə olunan əlamətlər bu şəkildə sadalana bilər:

Qarın ağrısı və ya Şişkinlik: Böyrəküstü vəz xərçəngi qarın nahiyəsində ağrı və ya şişkinlik yarata bilər, çünki adrenal bezlər qarın üçünde yer alır.

Hormon Düzensizlikləri: Adrenal bezlər hormon üretir. Xərçəng, çox hormon üretimine yol açaraq orqanizmin dengesini boza bilər.

Həddindən artıq Tərləmə və Yüksək Qan təzyiqi: Adrenal bez xərçəngi, orqanizmdə həddindən artıq hormon üretimine səbəb ola bilər. Buna bağlı olaraq həddindən artıq tərləmə, baş ağrısı və yüksək qan təzyiqi müşahidə oluna bilər.

Yorğunluq və zəiflık: Orqanizmdə hormon dengesizliği olduğu üçün ümumi bir halsızlıq və enerji itkisi müşahidə oluna bilər.

Çəki itkisi: Xərçəngin etkisiyle iştaha itkisi və çəki itkisi yarana bilər.

Böyrəküstü vəz Xərçəngi Nədən yaranır?

Böyrəküstü vəz xərçənginin tam olaraq səbəbi bilinmez. Lakin bəzi risk faktorlarınin bu xəstəliyi tetiklediği düşünülməkdədir. Genetik faktorlar, adrenal xərçəngin gelişiminde vacib bir rol oynaya bilər. Ailede adrenal xərçəng öyküsü olan şəxslərdə risk arta bilər. Əlavə olaraq, bəzi genetik xəstəliklər və hormonal dengesizliklər də bu xərçəng türünün inkişaf olasılığını artıra bilər. Böyrəküstü vəz xərçəngi səbəbləri bu şəkildə sadalana bilər:

Genetik Faktorlar: Adrenal xərçəng bəzi genetik xəstəliklərlə əlaqəlidir. Li-Fraumeni sindromu, Beckwith-Wiedemann sindromu və von Hippel-Lindau xəstəliyi kimi genetik xəstəliklər adrenal xərçəng riskini artıra bilər.

Yaş və Cinsiyet: Adrenal xərçəng, adətən 40-50 yaş arasındaki şəxslərdə daha yaygındır. Kişilərdə və qadınlarda eşit oranlarda müşahidə oluna bilər.

Ailede Adrenal Xərçəng Geçmişi: Ailede adrenal xərçəng vakası bulunması, kişide riskin artmasına səbəb ola bilər.

Hormonal Düzensizliklər: Adrenal bezlərin hormon istehsalını artıran bəzi xəstəliklər və bozukluklar, xərçəng gelişimine səbəb ola bilər.

Ətraf mühitlə bağlı Etkenlər: Ətraf mühitlə bağlı toksinlər və kimyəvilar, xərçəng gelişimi ilə ilişkilendirilebilecek risk faktorlarıdir.

Böyrəküstü vəz Xərçəngi Necə Diaqnoz Olunur?

Adətən fiziki müayinə və müxtəlif testlərin nəticəsində konur. Böyrəküstü vəz xərçəngi diaqnozu üçün həkim, qarın nahiyəsində şişkinlik və ya həssaslıq olub olmadığını nəzarət edir. Qarın bölgesindeki şişkinlikləri müəyyən etmə etmək üçün ultrasəs müayinəsi istifadə edilə bilər. Əlavə olaraq xərçəngin böyüklüğünü, yerini və digər orqanlara yayılma durumunu değerlendirmək üçün kompüter tomoqrafiyası (BT) və ya maqnit-rezonans tomoqrafiya (MR) isteyə bilər. Bununla birlikdə hormonal testlər də diaqnoz üçün başvurulan üsullar arasındadır. Bunlar arasında yer sahə qaraciyər funksiya testləri və digər biyokimyəvi testlər xərçəngin təsirlərini değerlendirmək üçün aparıla bilər. Lakin xərçəngin dəqiq diaqnozu üçün adrenal bezden bir toxuma örneği alınaraq incelenir. Bu, xərçəng hüceyrələrinin varlığını düzgünlər.

Böyrəküstü vəz Xərçəngi Mərhələləri Hansılardır?

Böyrəküstü vəz xərçəngi mərhələləri, şişin boyutunu, ətraf toxumalara yayılma durumunu və xərçəngin vücuda nə qədər yayıldığını belirlemək üçün istifadə olunur. Bu mərhələleme, müalicə planını oluştururken və prognoz hakkında məlumat verirken vacib bir rol oynayır. Mərhələlər, şişin böyüklüğü, regional lenf nodlarına və uzaq orqanlara sıçraması kimi faktorlara görə bu şəkildə təsnif edilir.

Mərhələ I: Adrenal xərçəngin ən erkən mərhələsidir. Bu mərhələdə şiş sadece adrenal bezde yer alır və ətraf toxumalara, orqanlara və ya lenf nodlarına yayılmamıştır. Bu mərhələ, qaraciyər və digər orqanlara metastaz yapmamış olan xərçəngli şişlərin müalicəsinin adətən ən başarılı olduğu aşamadır. Erkən diaqnoz və müalicə ilə bu mərhələdeki xərçənglər, cərrahi müdaxilə ilə adətən tamamilə çıkarıla bilər.

Mərhələ II: Şiş, adrenal bezde böyüməyə davam edir, lakin ətraf toxumalara və ya lenf nodlarına yayılmamıştır. Bu mərhələdə şiş böyüyə bilər və qarın üçüne təzyiq yaparaq aydın semptomlara səbəb ola bilər. Erkən diaqnoz, müalicə üçün hala iyi bir şans sunar.

Mərhələ III: Şişin adrenal bezdeki sınırlarını aşaraq ətrafleyen toxumalara və lenf nodlarına yayılmağa başladığı mərhələdir. Lakin bu mərhələdə şiş, uzaq orqanlara sıçramamıştır. Bu mərhələ, xərçəngin daha irəli bir aşamağa geçtiğini göstərir. Müalicə prosesi daha karmaşık hale gelə bilər. Mərhələ III'te adətən cərrahi müdaxilə, şişin çıkarılmasında çətinlana bilər. Bunun həmçinin ek müalicə seçenekləri, kimyaterapiya və ya radioterapiya kimi köməkçi müalicələr devreye girə bilər.

Mərhələ IV: Xərçəng, uzaq orqanlara (ağciyərlər, qaraciyər, sümüklər vb.) sıçramış və daha geniş bir alanda yayılmıştır.

Böyrəküstü vəz Xərçəngi Müalicə Üsulları Hansılardır?

Xərçəngin mərhələsinə və pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə kişiselleştirilir. Böyrəküstü vəz xərçəngi müalicəsi üçün xərçəngli adrenal bezin cərrahi olaraq çıkarılması, müalicə üçün adətən ilk adımdır. Bu, adətən şişin ətraf toxumalara yayılmadığı erkən mərhələlərdə başarılı nəticələr verə bilər. Xərçəngin cərrahi olaraq çıkarılamadığı hallarda tümörü küçültmək və ağrıyı yönetmək üçün radioterapiya istifadə edilə bilər. Xərçəngin irəli mərhələlərində xərçəng hüceyrələrini öldürmək üçün kimyaterapiya ilaçları istifadə edilə bilər. Lakin adrenal xərçəng, kemoterapiye adətən daha az duyarlıdır. Hormon üretiminin baskılanması və şiş böyüməsinin engellenmesi üçün dərmanlar istifadə edilə bilər. Xüsusilə hormon istehsalını artıran şişlər üçün effektiv ola bilər. Əlavə olaraq xərçəng hüceyrələrinin böyümesini engellemək üçün istifadə olunan yeni müalicə üsullarinden biridir. Immun sisteminin xərçəng hüceyrələrinə qarşı savaşmasını teşvik edən müalicə üsulları, bəzi hallarda istifadə edilə bilər.

Tibbi xəbərdarlıq

Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.

Mənbələr

Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/bobrek-ustu-bezi-kanseri-adrenal-kanser-nedir
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
National Cancer Institute — Cancer Types (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.cancer.gov/types
WHO — Cancer fact sheet (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer

Tez-tez verilən suallar

Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.