Denqe qızdırması: əlamətlər, profilaktika və müalicə

Dang Humması Nədir?

Dang humması, dengue virüsünün səbəb olduğu infeksiya hastalığıdır. Virüs, infeksiyalaşmış olmuş Aedes türü sivrisineklərin insanları ısırması nəticəsində bulaşır. Xəstəlik xüsusilə Asya, Afrika, Güney Amerika və Karayiplər kimi nahiyələrdə yaygındır.

Enfeksiyonun kuluçka müddəti adətən 4 ila 10 gün arasında dəyişir. Kişi virüsü aldıktan sonra yüksək qızdırma, baş ağrısı, əzələ ağrıları kimi əlamətlər yarana bilər. bəzi şəxslərdə əlamətlər yüngül seyredebilirken bəzi şəxslərdə ciddi maye itkisi, qanaxma eğilimi və ya orqan etkilenmeləri müşahidə oluna bilər.

Dengue virüsünün birden çox tipi mövcuddur. Bir tipe qarşı immunitet kazanılması digər tiplərə qarşı tam qorunma sağlamaz. Bu səbəbdən kişi həyatı boyu birden çox kez infeksiyalaşmış ola bilər.

Dang Hummasının (Dengue Fever) Əlamətləri hansılardır?

Dengue fever əlamətləri adətən infeksiyalaşmış sivrisineğin ısırmasından bir neçə gün sonra yaranır. Əlamətlər əksəriyyəti vaxt grip benzeri şikayətlərlə karıştırıla bilər. Xəstəliyin şiddeti şəxsdən şəxsə fərqlilik göstərə bilər.

Geniş yayılmış müşahidə olunan əlamətlər bunlardır:

Yüksək qızdırma

Şiddətli baş ağrısı

Göz arkasında ağrı hiss

Əzələ və oynaq ağrıları

Halsızlıq

Ürəkbulanma

Qusma

Dəri döküntüləri

Lenf bezlerinde böyümə

Bəzi pasiyentlərdə daha ciddi əlamətlər inkişaf edə bilər:

Burun qanaxmaları və diş əti qanaxmaları

Şiddətli qarın ağrısı

Davamlı qusma

Nəfəs darlığı

Intensiv yorğunluq hiss

Qan təzyiqinda düşüş

Əlamətlərin erkən dövrdə aşkar edilməsi, ağırlaşmaların qarşısının alınması baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Dang Hummasının Səbəbləri hansılardır?

Dang hummasının səbəbləri arasında əsas etken dengue virüsüdür. Xəstəlik birbaşa insandan insana bulaşmaz. Virüsün taşınmasında sivrisineklər rol oynayır.

Infeksiya gelişmesine katkıda buluna bilən faktorlar bunlardır:

Dengue virüsü taşıyan sivrisineklərin bulunduğu nahiyələrdə yaşamaq

Endemik nahiyələrə seyahat etmək

Sivrisinek yoğunluğunun çox olduğu sahələrda bulunmaq

Qoruyucu tədbirlərin yetersiz olması

Yağışlı və isti iklim koşulları

Virüs vücuda girdikten sonra immun sistemi enfeksiyona cavab verir. Əlamətlərin ortaya çıkması da bu süreçle əlaqəlidir.

Dang Humması Necə Bulaşır?

Dang humması necə bulaşır sorusunun yanıtı xəstəliyin yayılımını anlamaq baxımından vacibdir. Xəstəlik esas olaraq infeksiyalaşmış Aedes sivrisineklerinin insanları ısırmasıyla bulaşır. Bulaşma prosesi bu şəkildə gerçekleşir:

Sivrisinek infeksiyalaşmış bir şəxsdən qan emer.

Virüs sivrisineğin vücudunda çoxalır.

Eyni sivrisinek başka bir kişiyi ısırdığında virüs yeni konağa keçir.

Virüs qan dövranına girərək enfeksiyona yol açar.

Xəstəlik adətən gündəlik həyat temaslarıyla yayılmaz. Tokalaşmaq, eyni ortamda bulunmaq və ya ortak eşya istifadə etmək bulaşmağa səbəb olmaz.

Dang Hummasında Risk Grupları Kimlerdir?

Bəzi şəxslərdə infeksiya daha ağır seyredə bilər. Bu səbəbdən dang hummasında risk grupları xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Risk altında olan şəxslər arasında bunlar yer alır:

Uşaqlar

İləri yaş grubundaki şəxslər

Immun sistemi zəif olanlar

Xroniki xəstəliyi olan şəxslər

Daha əvvəl dengue infeksiyası geçirenlər

Endemik nahiyələrdə yaşayanlar

İkinci kez dengue infeksiyası geçirmək bəzi şəxslərdə daha ciddi klinik tabloların inkişaf olasılığını artıra bilər. Bu səbəbdən geçmiş infeksiya anamnezi dikkatle qiymətləndirilməlidir.

Dang Humması Necə Diaqnoz Olunur?

Dang humması diaqnozu, pasiyentin əlamətləri ilə laboratoriya incelemelerinin birlikdə qiymətləndirilməsi ilə konulur. Xüsusilə seyahat anamnezi vacib bir ipucu təmin edir.

Diaqnoz prosesində istifadə olunan üsullar bunlardır:

Fizik müayinə

Xəstəlik öyküsünün qiymətləndirilməsi

Qan testləri

Dengue virüsüne yönəlmiş antijen testləri

Anticisim testləri

Tam qan sayımı

Qan testləri sayəsində enfeksiyonun varlığı doğrulana bilər. Eyni zamanda trombosit sayısı və digər laboratoriya göstəriciləri incelenərək xəstəliyin şiddeti qiymətləndirilə bilər.

Dang Humması Necə müalicə olunur?

Dang humması müalicəsi üçün virüsü tamamilə ortadan kaldıran xüsusi bir dərman bulunmamaqdadır. Müalicənin əsas amacı əlamətlərin nəzarət altına alınması və ağırlaşmaların qarşısının alınmasıdir.

Müalicə prosesində bu tətbiqlərdən yararlanıla bilər:

Kifayət qədər maye alımının təmin edilməsi

Dinlenme

Qızdırma nəzarəti

Həkim tərəfindən uyğun müşahidə olunan dəstəkləyici müalicələr

Hastane izlənməsi lazım olan hallarda damar yolu ilə maye verilmesi

Şiddətli olgularda yakın izləmə böyük əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə maye itkisi, qanaxma bulguları və ya qan dövranı pozğunluğu inkişaf edən şəxslərdə hastane müalicəsi lazım ola bilər.

Dang Hummasından Qorunma Üsulları Hansılardır?

Dang hummasından qorunma üsulları sivrisinek temasını azaltmağa odaklanır. Qorunma tədbirləri həm bireysel həm də ətraf mühitlə bağlı düzeyde tətbiq olunmalıdır.

Korunmağa köməkçi ola biləcək üsullar bunlardır:

Sivrisinek kovucu məhsullar istifadə etmək

Uzun kollu kıyafetlər seçim etmək

Pencerelərdə sineklik istifadə etmək

Sivrisineklərin üreyebileceği su birikintilerini ortadan kaldırmaq

Sivrisinek yoğunluğunun yüksək olduğu saatlarda diqqətli olmaq

Qoruyucu ekipmanlardan yararlanmaq

Xüsusilə riskli nahiyələrə seyahat edecek kişilərin yolculuk əvvəl lazım tədbirləri planlaması vacibdir.

Dang Humması haqqında Tez-tez verilən suallar

Dang Humması ölümcül müdür?

Əksəriyyəti vakada xəstəlik uyğun izləmə ilə sağalır. lakin bəzi şəxslərdə ciddi ağırlaşmalar inkişaf edə bilər. Erkən diaqnoz və tibbi dəstək, mənfi sonuçların qarşısının alınmasınde vacib rol oynayır.

Dang Humması nə qədər müddətdə sağalır?

Əlamətlər adətən bir neçə gün ilə iki həftə arasında düzelir. sağalma müddəti şəxsin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə dəyişə bilər. Halsızlıq hiss bəzi şəxslərdə daha uzun müddət davam edə bilər.

Dang Humması təkrar geçirilə bilər mi?

Evet, kişi həyatı boyu birden çox kez dengue infeksiyası geçirə bilər. Bunun səbəbi virüsün fərqli tiplerinin bulunmasıdır. daha əvvəl infeksiya geçirmək tüm tiplərə qarşı tam qorunma sağlamaz.

Dang Humması hər sivrisinek ısırığında bulaşır mı?

Hayır, yalnız dengue virüsü taşıyan sivrisineklərin ısırması enfeksiyona səbəb olur. hər sivrisinek xəstəliyi taşımaz. Bulaşma üçün virüsle infeksiyalaşmış bir sivrisineğin kişiyi ısırması lazımdır.

Tibbi xəbərdarlıq

Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.

Mənbələr

Orijinal türkcə məqalə (əsas tərcümə mənbəyi): https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/dengue-atesi-nedir-belirtileri-ve-korunma-yollari
NHS — Infections and poisoning (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
UKHSA — Health protection guidance (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.gov.uk/government/organisations/uk-health-security-agency
WHO — Sağlamlıq mövzuları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.who.int/health-topics

Anadoluda «Yoluxucu xəstəliklər» sahəsi üzrə həkimlər

Aytac Cetinkaya

Dosent Dr.

İnfeksion xəstəliklər

Klinikanın bütün həkimləri

Tez-tez verilən suallar

Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.