Göz sağlamlığı, gündəlik həyat keyfiyyətini birbaşa təsir edən ən vacib faktorlardan biridir. Görmə duyusunun sağlam işleyişi, gözlərin düzgün şəkildə nemlenmesi və xarici etkenlərdən korunması ilə mümkündür. Lakin bir çox kişi vaxt vaxt göz sancması, yanma, qızartı və qaşınma kimi şikayetlərlə qarşılaşa bilər.
Göz Sancması Nədir?
Gözlərdə rahatsız edici bir yanma, batma, kuruluk və ya yabancı cisim hiss ilə özünü gösteren geniş yayılmış bir semptomdur. Göz yüzeyinin yeterince nemlenmemesi, qıcıqlanma olması və ya iltihaplanması nəticəsində yarana bilər. Əksəriyyəti vaxt göz sancması tek başına görülmez; qızartı, qaşınma, sulanma, ışığa duyarlılık və bulanık görmə kimi digər əlamətlərlə birlikdə yarana bilər. Göz batmasının əsas səbəbi, göz yüzeyinin qoruyucu tabakasının zədələnmə görmesi və ya qıcıqlanma olmasıdır. Gözlerimiz, gözyaşı tabakası sayəsində nemlenir və korunur. Əgər bu tabaka yeterince üretilemiyor və ya düzgün dağılmıyorsa, göz səthində kuruluk və qıcıqlanma yaranır. Bu da göz sancması hissine səbəb ola bilər.
Göz sancması, fərqli səbəblərə bağlı olaraq ortaya çıkabildiği üçün qorunma və müalicə üsulları də buna görə çeşitlilik göstərir. Xüsusilə uzun müddətli bilgisayar istifadəsi, quru hava və hava kirliliği kimi ətraf mühitlə bağlı faktorlar göz sağlamlığını mənfi təsir edə bilər. Bunun həmçinin qidalanma vərdişləri da göz sağlamlığı üzərində vacib bir rol oynayır. Omega-3 yağ turşuları ehtiva edən qidalar (balıq, ceviz, keten tohumu) və A vitamini bakımından zəngin qidalar (havuç, tatlı patates, ıspanak) gözləri destekleyərək kuruluk və batma hissini azalda bilər. Göz sağlamlığı üçün kifayət qədər su istehlakı də böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki orqanizmin susuz kalması gözyaşı istehsalını azalda bilər və gözlərdə kuruluk hissine səbəb ola bilər.
Əgər göz sancması, intensiv qaşınma, yanma və görmə pozğunluqları ilə birlikdə seyrediyorsa, gecikmeden bir göz doktoruna müraciət edilməsi lazımdır. Göz muayenesi ilə göz səthindəki tahrişin və ya olası bir enfeksiyonun değerlendirilmesi, düzgün müalicə üsulunun belirlenmesi baxımından kritik öneme malikdir.
Göz Sancması Nədən yaranır?
Göz sancması bir çox fərqli sebebe bağlı olaraq inkişaf edə bilər. Ən geniş yayılmış səbəbi göz kuruluğudur. Kuruluk, gözyaşı üretiminin azalması və ya gözyaşının buharlaşması səbəbindən göz səthində kifayət qədər nem sağlanamaz. Klimalı və ya rüzgarlı ortamlarda bulunmaq, uzun müddət ekran istifadəsi, yaşlanma və bəzi dərmanlar göz kuruluğuna səbəb ola bilər. Digər səbəblər bu şəkildədir:
Allergik Reaksiyonlar: Polen, toz, evcil hayvan tüyü, küf və ya kozmetik ürünlər kimi alerjenlər gözde şişme, qaşınma, batma və sulanma kimi əlamətlərə səbəb ola bilər. Yaz aylarında mevsimsel allergik konjonktivit tez-tez müşahidə olunur və göz sancması hissine səbəb ola bilər.
Göz Yorgunluğu və Uzun Müddət Ekran Istifadəsi: Bilgisayar, telefon və ya televizyon ekranlarına uzun müddət bakmaq gözlərin daha az kırpılmasına səbəb olur və göz kuruluğuna yol açaraq batma hiss oluşturur. Mavi işıq məruz qalma göz kaslarını yoraraq gözlərdə batma və yanma hissine səbəb ola bilər.
Konjonktivit: Gözün ağ kısmını kaplayan zarın iltihaplanmasıdır və qızartı, ifrazat, gözlərdə batma və qaşınma ilə özünü göstərir.
Blefarit: Göz kapaklarının kenarlarının iltihaplanmasıdır və adətən kepeklenme, batma və yanma hiss ilə karakterizedir.
Arpacık: Göz kapağında infeksiyalaşmış olmuş yağ bezelerinin şişmesiyle yaranır və batma hissine sebep ola bilər.
Gözde Yabancı Cisim və ya kimyəvi Maddələr: Göz içerisine toz, kum, kirpik və ya kiçik parçacıkların kaçması göz yüzeyini qıcıqlanma edərək batma hiss oluştura bilər. Sabun, şampuan, temizlik malzemeləri və ya duman kimi kimyəvi maddələr də gözlərdə tahrişe səbəb ola bilər.
Kontakt Lens Istifadəsi: Uzun müddət lens istifadəsi və ya lenslərin düzgün temizlenmemesi göz yüzeyini kurutaraq qıcıqlanma edə bilər. Yanlış lens istifadəsi, lens solüsyonuna allergik reaksiyon və ya gözde oksijen yetersizliği batma hissine səbəb ola bilər.
Sistemik Xəstəliklər və Vitamin Eksiklikləri: Şəkər xəstəliyi (diabet), tiroid xəstəlikləri, romatoid artrit, Sjögren sindromu kimi autoimmun xəstəliklər göz kuruluğuna və batma hissine səbəb ola bilər.
A vitamini çatışmazlığı: Göz sağlamlığı üçün kritik bir vitamindir və çatışmazlığı göz səthində kuruluk və batma hissine səbəb ola bilər.
Göz Sancması Necə keçir?
Göz batmasının müalicəsi, nedenine bağlı olaraq değişir. Lakin ümumi olaraq aşağıdakı üsullar tətbiq edilə bilər:
Göz Kuruluğunu Gidermək Üçün Yapay Gözyaşı Istifadəsi: Gözləri nemlendirmək üçün suni gözyaşı damlaları və ya jellər istifadə edilə bilər. Göz kuruluğu olan şəxslər, konservatif içermeyen göz damlalarını seçim etmelidir.
Gözləri Dinlendirme və Ekran Süresini Azaltma: 20-20-20 kuralı tətbiq olunmalıdır: hər 20 dakikada bir, 20 saniye boyu 20 metre uzağa bakmaq gözləri dinlendirir. Göz kırpma refleksini artırmaq üçün bilinçli olaraq daha tez-tez göz kırpılmalıdır.
Isti Kompres və Göz Hijyenine Diqqət Etme: Göz enfeksiyonlarını qarşısını almaq üçün əllər tez-tez tez-tez yıkanmalı, makyaj temizliği müntəzəm yapılmalıdır. Arpacık və ya blefarit kimi hallarda isti kompres tətbiq edilə bilər.
Göz Sancması Müalicəsi
Göz batmasının altında yatan nedenin düzgün diaqnoz edilməsi üçün bir göz doktoruna danışılmalıdır. Göz kuruluğu üçün həkim, gözyaşı damlaları, omega-3 takviyeləri, nemlendirici göz jelləri reçete edə bilər. Allergik göz sancması üçün isə həkim tərəfindən tövsiyə olunan dərmanların istifadəsi lazım ola bilər: Ciddi göz problemlerinde də kontakt lens dəyişikliki, göz ameliyatları və ya irəli tibbi müalicələr. Əgər göz sancması şiddetliyse, uzun süredir davam ediyorsa və ya görmə itkisi ilə birlikdə görülüyorsa, vaxt itirmədən bir göz doktoruna müraciət edilməlidir.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/goz-batmasi-neden-olur-goz-batmasi-nasil-gecer
NHS — Red eye: https://www.nhs.uk/conditions/red-eye/
NHS — Dry eyes: https://www.nhs.uk/conditions/dry-eyes/
Tez-tez verilən suallar
Göz Sancması Nədir?
Gözlərdə rahatsız edici bir yanma, batma, kuruluk və ya yabancı cisim hiss ilə özünü gösteren geniş yayılmış bir semptomdur. Göz yüzeyinin yeterince nemlenmemesi, qıcıqlanma olması və ya iltihaplanması nəticəsində yarana bilər. Əksəriyyəti vaxt göz sancması tek başına görülmez; qızartı, qaşınma, sulanma, ışığa duyarlılık və bulanık görmə kimi digər əlamətlərlə birlikdə yarana bilər. Göz batmasının əsas səbəbi, göz yüzeyinin qoruyucu tabakasının zədələnmə görmesi və ya qıcıqlanma olmasıdır. Gözlerimiz, gözyaşı tabakası sayəsində nemlenir və korunur. Əgər bu tabaka yeterince üretilemiyor və ya düzgün dağılmıyorsa, göz səthində kuruluk və qıcıqlanma yaranır. Bu da göz sancması hissine səbəb ola bilər.
Göz Sancması Nədən yaranır?
Göz sancması bir çox fərqli sebebe bağlı olaraq inkişaf edə bilər. Ən geniş yayılmış səbəbi göz kuruluğudur. Kuruluk, gözyaşı üretiminin azalması və ya gözyaşının buharlaşması səbəbindən göz səthində kifayət qədər nem sağlanamaz. Klimalı və ya rüzgarlı ortamlarda bulunmaq, uzun müddət ekran istifadəsi, yaşlanma və bəzi dərmanlar göz kuruluğuna səbəb ola bilər. Digər səbəblər bu şəkildədir:
Göz Sancması Necə keçir?
Göz batmasının müalicəsi, nedenine bağlı olaraq değişir. Lakin ümumi olaraq aşağıdakı üsullar tətbiq edilə bilər:
Bu mövzuda nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?
Əlamətlər davam edərsə, güclənərsə və ya gündəlik həyatı pozarsa, tibbi qiymətləndirmə məqsədəuyğundur.
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.