Qulaq arxasında şişkinlik: səbəblər və xəbərdarlıq əlamətləri

Qulaq Arkasında Şişkinlik Nədən yaranır?

Şişkinliklərin törəmə səbəbi çox müxtəlif ola bilər. Ən tez-tez müşahidə olunan səbəblərdən biri, bu nahiyədə yer sahə lenf bezlerinin müvəqqəti olaraq böyümesidir. Lenf bezləri orqanizmin savunma sistemi üçünde yer alır və hər hansı bir infeksiya və ya iltihab halında şişərək vəzifə yapar. Xüsusilə üst tənəffüs yolu infeksiyaları, badamcıq iltihabı, diş əti infeksiyaları və ya qulaq infeksiyaları kimi hallarda qulaq arkasındaki lenf nodları müvəqqəti olaraq böyüyə bilər.

Bunun xaricində epidermoid kistalar və ya yağ bezesi (lipom) kimi xoşxassəli dəri altı kitlelər də bu nahiyədə şişkinlik şəklində özünü göstərə bilər. Bu kitlelər adətən yavaş böyür, ağrısızdır və dəri altında yumuşak hareketli yapılar olaraq hiss olunur. Tez-tez zararsızdır və müalicə gerektirmezlər. lakin zamanla böyür və ya iltihaplanırlarsa alınmaları lazım ola bilər.

Daha az tez-tez da olsa qulaq arkasındaki şişkinlik, bəzi sistemik xəstəliklərin əlaməti ola bilər. Immun sistemi xəstəlikləri, tüberküloz, mononükleoz kimi viral infeksiyalar və ya çox nadiren lenfoma kimi lenf sistemi şişləri də bu nahiyədə aydın şişliğe səbəb ola bilər. Bu hallarda şişkinlik adətən ağrısız olur ama davamlı böyür və ümumi sağlamlıqta düşüşle birlikdə seyreder. Bu səbəbdən şişkinlik uzun süredir geçmiyorsa, sərt və sabit bir quruluşa sahipse mutlaka bir mütəxəssisə müraciət edilməlidir.

Qulaq Arkası Şişkinlik Necə keçir?

Qulaq arkasındaki şişliğin geçmesi, tamamilə bu şişliğe səbəb olan vəziyyətin müalicəsinə bağlıdır. Əgər səbəb basit bir enfeksiyonsa və şişkinlik bu enfeksiyona qarşı orqanizmin verdiği bir immunitet yanıtı isə infeksiya ortadan kalktığında şişkinlik də öz-özünə küçülür və kaybolur. Xüsusilə üst tənəffüs yolu enfeksiyonlarında yaranan lenf vəzi böyümeləri, müalicə sonra bir neçə hafta üçünde tamamilə normale döner.

İltihaplı bir kista və ya akne mənşəli bir şişkinlik söz konusuysa, lokal antibiyotikli kremlər və ya antiseptik dəri temizliği ilə sağalma sağlana bilər. Nadiren kista iltihaplanmışsa boşaltılması və ya cərrahi olaraq çıkarılması lazım ola bilər. Bu prosedurlar adətən lokal anestezi altında qısa sürede aparıla bilər.

Əgər şişliğin səbəbi yağ bezesi kimi xoşxassəli bir kitleyse adətən müalicəyə garaq duyulmaz. lakin kişi bu kitleden estetik və ya fiziki olaraq narahatlıq duyuyorsa, cərrahi müdaxilə ilə alına bilər. İşlem sonra təkrar etme riski düşüktür. Öte yandan şişkinlik uzun süredir geçmiyorsa, böyüyorsa və ya başka simptomlarla birlikdə seyrediyorsa (məsələn çəki itkisi, qızdırma, gece tərləməsi) mutlaka bir həkim değerlendirmesi yapılmalı və lazımdırse irəli görüntüləmə üsullarıne müraciət edilməlidir.

Qulaq Arkası Ağrısının Səbəbləri

Bu nahiyədə olan sinir uçları, əzələ toxumaları, lenf bezləri və mastoid sümük kimi yapılar, fərqli səbəblərlə uyarıldığında qulaq arkasında yüngül rahatsızlıktan keskin sızlamağa qədər değişen ağrılara səbəb ola bilər. Ağrının səbəbi yüzeysel bir akne qədər basit olabileceği kimi, daha dərin bir qulaq infeksiyası və ya sinir mənşəli bir problem də ola bilər. Qulaq arkası ağrısına yol açabilecek ən geniş yayılmış səbəblər hansılardır:

Orta qulaq iltihabı (Otitis media): Ən tez-tez müşahidə olunan səbəblərdən biridir. Orta kulakta biriken iltihab, basınç yarataraq ağrının kulağın arkasına düzgün yayılmasına səbəb olur. Adətən kulakta dolgunluk hiss, işitme azalması və ateşle birlikdə seyreder.

Xarici qulaq yolu infeksiyası (Otitis externa): “Yüzücü kulağı” olaraq da tanınan bu vəziyyət, xüsusilə nemli ortamlarda qulaq kanalının infeksiyalaşmış olmasıyla inkişaf edir. Ağrı adətən kulağın dışına və arkasına yayılır, kulağa toxumanmaq bile narahatlıq verə bilər.

Mastoidit (Mastoid sümük iltihabı): Orta qulaq iltihabının ağırlaşmau olaraq mastoid kemikte inkişaf edən enfeksiyondur. Şiddətli ağrı, qulaq arkasında şişkinlik, qızartı, zonklama və bəzən ateşle birlikdə müşahidə olunur. İləri hallarda qulaq arkasında aydın çıkıntı oluşa bilər.

Lenf vəzi iltihabı (Lenfadenit): Qulaq arkasındaki lenf bezləri, infeksiyalara tepki olaraq şiştiğinde ətrafındakı toxumalarda həssaslıq və ağrıya səbəb ola bilər. Üst tənəffüs yolu infeksiyaları, diş iltihapları və ya dəri infeksiyaları bu vəziyyəti tetikleyə bilər.

Əzələ spazmları və ya boyun kası gerginliği: Xüsusilə trapez kaslarının gerilmesi, boynun arkasından kulağın arkasına düzgün yayılan ağrılar oluştura bilər. Uzun müddətli masa başı tədqiqat, yanlış yatış pozisyonları və ya stress bu əzələ gerginliğini tetikleyə bilər.

Sinir sıxılmaları (oksipital nevralji): Kafatasının arkasından geçen oksipital sinirin sıxılması halında qulaq arkasında qəfil, elektrik çarpması tərzinda ağrılar oluşa bilər. Bu ağrılar adətən tek taraflıdır və baş hareketleriyle tetiklenə bilər.

Diş və çənə eklemi (TMJ) problemləri: Temporomandibular oynaq pozğunluqları, qulaq çmərhələsinə və arkasına yansıyan ağrılar yarata bilər. Çiğneme zamanı artan ağrılar, çənə kilitlenmesi və ya çeneden səs gelmesi eşlik edə bilər.

Migren və ya gerilim tipi baş ağrısı: bəzi baş ağrıları, qulaq arkasına qədər yayılan zonklayıcı bir narahatlıq oluştura bilər. Adətən başın bir yarısında hiss olunur və ışığa, sese həssaslıq kimi əlamətlərlə birlikdə müşahidə oluna bilər.

Qulaq Arkası Ağrısına Nə kömək edir?

Yüzeysel səbəblərdən qaynaqlanan yüngül ağrılar adətən evde tətbiq olunabilecek basit üsullarla nəzarət altına alına bilərken, iltihab və ya sinir kökenli ağrılar üçün mutlaka medikal müdaxilə lazım ola bilər. Ağrının müvəqqəti mi, yoksa ilerleyici və geniş yayılmış mı olduğuna diqqət etmək, hansı həll yolunun tətbiq olunacağına karar vermede vacibdir.

Əgər ağrı, əzələ gerginliği, stress və ya pis duruş kimi mekanik səbəblərdən kaynaklanıyorsa, isti tətbiq və nazik masaj rahatlama sağlaya bilər. Isti bir havlu və ya ısıtıcı pedin 15–20 dakika boyu nahiyəyə tətbiqi, kasları gevşetir və ağrının hafiflemesini təmin edir. Eyni şəkildə, boyun və sırt kaslarını rahatlatmağa yönəlmiş germe egzersizləri də ağrıyı azalda bilər. Stress mənşəli əzələ sıxılmalarında müntəzəm məşq, meditasyon və kifayət qədər yuxu da dəstəkləyici etkiye malikdir.

Əgər ağrının səbəbi bir infeksiya isə (məsələn orta qulaq iltihabı və ya mastoidit), dərman müalicəsi lazım ola bilər. Qulaq arkası ağrısına iyi gələn bəzi əsas yaklaşımlar şunlardır:

Isti kompres (əzələ mənşəli ağrılar üçün)

Yüngül masaj və gevşeme egzersizləri

Antiseptik dəri temizliği (akne/kıl kökü iltihabı varsa)

Həkim kontrolünde dərman müalicəsi (infeksiya varsa)

Ağrı kesici və iltihab giderici dərmanlar (gerektiğinde)

Qulaq Arkasında Şişkinlik Üçün Hansı Doktora Gidilmelidir?

Adətən bu növ hallarda ilk müraciət edilməsi lazım olan uzmanlık alanı qulaq burun boğaz (KBB) bölümüdür. KBB doktorları qulaq daxili, ətrafsi və qulaq arkasındaki yumuşak toxuma yapılarını ətraflı şəkildə değerlendirə bilər, lazımdırse görüntüləmə və ya qan testleriyle tanıyı netleştirə bilər.

Əgər şişkinlik infeksiya mənşəli isə KBB doktoru antibiyotik və ya dərmanlarla müalicə düzenleyə bilər. Şişkinlik dəri yüzeyine daha yakınsa, yani bir yağ bezesi, akne, kıl kökü iltihabı və ya epidermoid kista şüphesi vars, dermatoloji (cildiye) uzmanı devreye girer. Dəri yapılarıyla əlaqəli olan bu növ kitlelər, dermatolog tərəfindən incelenir və lazımdırse alına bilər. Şişliğin yüzeyel olub olmadığı, dəri rengiyle ilişkisi, qızartı, ifrazat kimi əlamətlər dermatoloji yönlendirmesi üçün ipucu verir.

Şişkinlik uzun süredir geçmiyor, böyüyor və ya sərt bir kitle şəklində ele geliyorsa və beraberinde çəki itkisi, gece tərləmələri kimi sistemik əlamətlər də varsa, irəli değerlendirme üçün ümumi cərrahi və ya lazımdırse hematoloji/onkoloji kimi branşlardan dəstək alına bilər.

Tibbi xəbərdarlıq

Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.

Mənbələr

Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/kulak-arkasi-sislik-neden-olur
NHS — Swollen glands: https://www.nhs.uk/conditions/swollen-glands/
NHS — Mastoiditis: https://www.nhs.uk/conditions/mastoiditis/

Tez-tez verilən suallar

Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.