uşaqlıq çağında müşahidə olunan şişlər arasında göz sağlamlığını ən çox tehdit edən xəstəliklərdən biri retinoblastomdur. Gözün retina tabakasında başlayan bu pis xassəli şiş, adətən -5 yaş aralığında yaranır və erkən dövrdə fərq edilməzsə həm görmə itkisinə həm də yaşamı tehdit edən ciddi sonuçlara səbəb ola bilər.
Uşaqlarda Retinoblastom Nədir?
Retinoblastom, uşaqlarda müşahidə olunan ən tez-tez göz tümörü olub adətən 5 yaş altındakı uşaqlarda yaranır. Gözün arka hissəsində yer sahə retina tabakasındaki gelişmemiş hüceyrələrdən qaynaqlanır. Normalde retina, işığı algılayan və görmeyi sağlayan sinir hüceyrələrindən yaranır. lakin bu hüceyrələrdə yaranan genetik bir mutasyon, hüceyrələrin nəzarətsiz çoğalmasına yol açar və şiş yaranır. Retinoblastom tek gözde olabileceği kimi, bəzi uşaqlarda hər iki gözde birden inkişaf edə bilər. Erkən diaqnoz edildikdə müalicə başarısı olduqca yüksəkdir və görmə fonksiyonu koruna bilər. lakin gec diaqnoz konulduğunda şiş gözün dışına, optik sinir yolu ilə beyne və ya orqanizmin digər bölgelerine yayıla bilər.
Retinoblastom Əlamətləri hansılardır?
Retinoblastomun əlamətləri adətən erkən dövrdə çox aydın olmaya bilər. Bu səbəbdən ebeveynlərin uşaqlarının göz sağlamlığını yakından izləmə etmesi kritik öneme malikdir. Əksəriyyəti əlamət, sıradan göz xəstəliklərıyla karıştırılabileceğinden, şüpheli bir tapıntı aşkar edildikdə vaxt itirmədən göz doktoruna müraciət edilməlidir. Retinoblastomun ən tanınan əlamətsi göz bebeğinde ağ yansıma olmasıdır, lakin fərqli klinik işaretlər də müşahidə oluna bilər.
Retinoblastomun əsas əlamətləri belə sadalana bilər:
Lökokori (ağ refle): Uşağın göz bebeğinde işıq tutulduğunda və ya fotoğraflarda qırmızı əvəzinə ağ parlama müşahidə olunması ən tipik əlamətdir.
çəpgözlük: Gözlərin fərqli yqarşısını alıre kayması və ya eyni noktaya odaklanamaması tez-tez rastlanır.
Görmə itkisi və ya görmə pozğunluğu: uşaqta nesneləri seçememe, odaklanamama, oyuncaklara ilgisizlik müşahidə oluna bilər.
Gözde qızartı və şişkinlik: Infeksiya benzeri tapıntılarla karıştırıla bilər.
Gözde parlama və rəng dəyişikliyi: Xüsusilə ışıkta göz bebeğinin fərqli yansıması diqqət çekə bilər.
Baş ağrısı və huzursuzluk: İləri mərhələlərdə şişin böyüməsinə bağlı olaraq yarana bilər.
Gözde böyümə və ya şekil pozğunluğu: Şişin ilerlediği hallarda göz normal quruluşunı kaybedə bilər.
Retinoblastom Diaqnoz Üsulları Hansılardır?
Retinoblastomun diaqnozu multidisipliner bir yaklaşımla konulur. Erkən diaqnoz, həm həyat süresini uzatır həm də görmə fonksiyonunun korunmasına imkan tanır. Tanıda ən vacib adım, göz doktorunun ayrıntılı muayenesi və sonra görüntüləmə üsullarıdir.
Retinoblastom diaqnoz üsulları belə sadalana bilər:
Oftalmolojik müayinə: Pupillayı böyüten damlalarla retina ətraflı şəkildə incelenir, şiş odakları aranır.
Oftalmoskopi: Göz daxili tümörlerini birbaşa görüntüləmə tekniğidir.
Göz ultrasəs müayinəsisi (USG): Şişin strukturu və göz üçündeki konumu hakkında məlumat verir.
Maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRG): Şişin göz dışına, xüsusilə optik sinir və ya beyne yayılımını değerlendirmede istifadə olunur.
Kompüter tomoqrafiyası (BT): Xüsusilə tümörde kalsifikasyon olub olmadığını göstərir.
Genetik testlər: RB1 gen mutasyonu araştırılaraq kalıtsal retinoblastom olub olmadığı anlaşılır.
Biyopsi: Göz daxili biyopsi adətən seçim edilmez. lakin gerektiğinde şişin tipi hakkında dəqiq məlumat təmin edir.
Retinoblastom Müalicə Üsulları Hansılardır?
Müalicədə amaç, öncelikle uşağın yaşamını korumaq, sonra görmə yetisini mümkün olduğunca korumaq və kozmetik nəticələri iyileştirmektir. Müalicə üsulu; şişin ölçüsünə, tek və ya çift gözde bulunmasına, mərhələsinə və uşağın ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə belirlenir. Multidisipliner bir yanaşma lazımdır və pediatrik onkologlar, göz xəstəlikləri uzmanları və radyologlar birlikdə prosesi yönetir.
Retinoblastom müalicə üsulları aşağıdakılardır:
Kriyoterapi: Kiçik şişlər dondurularaq yok olunur.
Lazer fotokoagülasyon: Şiş üzərindəki damarlar lazer ilə yakılaraq beslenmesi engellenir.
Termoterapi: Şiş üzerine ısı tətbiq olunaraq hüceyrələrin ölmesi sağlanır.
Kimyaterapiya: Sistemik (damar yolu ilə) və ya lokal (intraarteriyel və ya intravitreal) tətbiq edilə bilər. Xüsusilə şiş böyükse və ya göz xaricində yayılım riski varsa seçim olunur.
Radioterapiya: Eskiden tez-tez istifadə olunan bir üsul olsa da yan təsirləri səbəbindən günümüzde daha sınırlı kullanılmaqdadır.
Cərrahi (Enükleasyon): Gözün tamamilə alınması işlemidir. Adətən şiş çox böyükse, görmə şansı kalmamışsa və digər müalicələrlə nəzarət altına alınamıyorsa tətbiq olunur. Kozmetik məqsədlə protez göz takılır.
Genetik danışmanlık və izləmə: Kalıtsal retinoblastom vakalarında kardeşlər və ebeveynlər də müntəzəm olaraq taranır.
Retinoblastom Uşaqlarda Tez-tez Müşahidə olunur mü?
uşaqlıq çağı göz şişləri arasında ən tez-tez müşahidə olunan xərçəng növüdür. lakin ümumi xərçəng növləriyle kıyaslandığında nadir sayılabilecek bir xəstəliktır. dünyada hər il yaklaşık 15-20 bin doğuşda bir retinoblastom vakası görülməkdədir. Tüm uşaqlıq çağı xərçənglərinin yaklaşık %3’ünü oluşturur. Retinoblastom adətən 0-5 yaş arasında yaranır və vakaların böyük çoğunluğu bu yaş grubunda diaqnoz olunur. Ortalama diaqnoz yaşı 1-2 yaş civarındadır. Vakaların %60-70’i tek gözde, %30-40’ı isə hər iki gözde müşahidə olunur. Kalıtsal olan tiplərdə xəstəlik daha erkən yaşta və əsasən iki gözde birden yaranır.
Dolayısıyla nadir bir xərçəng olsa da uşaqlarda göz sağlamlığını ciddi şəkildə tehdit edən ən vacib şişlərdən biridir. Erkən diaqnoz sayəsində həm gözün korunması həm də həyat süresinin uzatılması mümkündür. Günümüzde tətbiq olunan lazer, kriyoterapi, kimyaterapiya və cərrahi kimi üsullarla həm həyat süresini korumaq həm də görmə fonksiyonunu olabildiğince davam ettirmək hedeflenməkdədir. Kalıtsal hallarda müntəzəm izləmə və genetik danışmanlık, yalnız pasiyentin deyil, aile bireylerinin də sağlamlığını güvence altına almaq baxımından vacibdir. Bu səbəbdən ailelər, uşaqlarında gözde ağ yansıma, çəpgözlük və ya görmə pozğunluğu kimi əlamətlər fərq ettiklerinde vaxt itirmədən bir göz doktoruna başvurmalıdır. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə retinoblastomdan mənşəli ciddi ağırlaşmaların önüne gecmək mümkündür.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/cocuklarda-retinoblastom-nedir-belirtileri-ve-tedavisi
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
National Cancer Institute — Cancer Types (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.cancer.gov/types
WHO — Cancer fact sheet (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer
Tez-tez verilən suallar
Uşaqlarda Retinoblastom Nədir?
Retinoblastom, uşaqlarda müşahidə olunan ən tez-tez göz tümörü olub adətən 5 yaş altındakı uşaqlarda yaranır. Gözün arka hissəsində yer sahə retina tabakasındaki gelişmemiş hüceyrələrdən qaynaqlanır. Normalde retina, işığı algılayan və görmeyi sağlayan sinir hüceyrələrindən yaranır. lakin bu hüceyrələrdə yaranan genetik bir mutasyon, hüceyrələrin nəzarətsiz çoğalmasına yol açar və şiş yaranır. Retinoblastom tek gözde olabileceği kimi, bəzi uşaqlarda hər iki gözde birden inkişaf edə bilər. Erkən diaqnoz edildikdə müalicə başarısı olduqca yüksəkdir və görmə fonksiyonu koruna bilər. lakin gec diaqnoz konulduğunda şiş gözün dışına, optik sinir yolu ilə beyne və ya orqanizmin digər bölgelerine yayıla bilər.
Retinoblastom Əlamətləri hansılardır?
Retinoblastomun əlamətləri adətən erkən dövrdə çox aydın olmaya bilər. Bu səbəbdən ebeveynlərin uşaqlarının göz sağlamlığını yakından izləmə etmesi kritik öneme malikdir. Əksəriyyəti əlamət, sıradan göz xəstəliklərıyla karıştırılabileceğinden, şüpheli bir tapıntı aşkar edildikdə vaxt itirmədən göz doktoruna müraciət edilməlidir. Retinoblastomun ən tanınan əlamətsi göz bebeğinde ağ yansıma olmasıdır, lakin fərqli klinik işaretlər də müşahidə oluna bilər.
Retinoblastom Diaqnoz Üsulları Hansılardır?
Retinoblastomun diaqnozu multidisipliner bir yaklaşımla konulur. Erkən diaqnoz, həm həyat süresini uzatır həm də görmə fonksiyonunun korunmasına imkan tanır. Tanıda ən vacib adım, göz doktorunun ayrıntılı muayenesi və sonra görüntüləmə üsullarıdir.
Retinoblastom Müalicə Üsulları Hansılardır?
Müalicədə amaç, öncelikle uşağın yaşamını korumaq, sonra görmə yetisini mümkün olduğunca korumaq və kozmetik nəticələri iyileştirmektir. Müalicə üsulu; şişin ölçüsünə, tek və ya çift gözde bulunmasına, mərhələsinə və uşağın ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə belirlenir. Multidisipliner bir yanaşma lazımdır və pediatrik onkologlar, göz xəstəlikləri uzmanları və radyologlar birlikdə prosesi yönetir.
Retinoblastom Uşaqlarda Tez-tez Müşahidə olunur mü?
uşaqlıq çağı göz şişləri arasında ən tez-tez müşahidə olunan xərçəng növüdür. lakin ümumi xərçəng növləriyle kıyaslandığında nadir sayılabilecek bir xəstəliktır. dünyada hər il yaklaşık 15-20 bin doğuşda bir retinoblastom vakası görülməkdədir. Tüm uşaqlıq çağı xərçənglərinin yaklaşık %3’ünü oluşturur. Retinoblastom adətən 0-5 yaş arasında yaranır və vakaların böyük çoğunluğu bu yaş grubunda diaqnoz olunur. Ortalama diaqnoz yaşı 1-2 yaş civarındadır. Vakaların %60-70’i tek gözde, %30-40’ı isə hər iki gözde müşahidə olunur. Kalıtsal olan tiplərdə xəstəlik daha erkən yaşta və əsasən iki gözde birden yaranır.
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.