Burun və sinüslər, solunan havayı filtreleyen, nemlendiren və rezonansa kömək edən daxili hava dolu boşluklardır. Bu nahiyələrdə inkişaf edən xərçənglər, adətən burun boşluğu və paranazal sinüsləri kaplayan mukozal hüceyrələrdən köken alır. Skuamöz hüceyrəli karsinom, sinus xərçənglərinin ən geniş yayılmış növüdür.
Sinus Xərçəngi Nədir?
Sinus xərçəngi, burun boşluğu və paranazal sinüslərdə yaranan nadir lakin ciddi bir baş-boyun xərçəngi növüdür. Paranazal sinüslər, burnun etrafında yer sahə daxili hava dolu boşluklardır. Solunan havayı nemlendirme, filtreleme və səs rezonansı sağlama kimi vacib funksiyaları var. Bu bölgedeki hüceyrələrin anormal şəkildə böyüyərək nəzarətsiz artması nəticəsində sinus xərçəngi yaranır. Sinus xərçəngi adətən burun mukozasını kaplayan skuamöz hüceyrələrdə başlayır və zamanla yakındaki sümüklərə, göz çukuruna və beyin dabanına yayıla bilər. Skuamöz hüceyrəli karsinom, sinus xərçənglərinin ən geniş yayılmış növüdür. Dunun xaricində adenokarsinom, mukoepidermoid karsinom, sinir və əzələ toxumalarından qaynaqlanan sarkomlar, lenfomalar və melanomlar da müşahidə oluna bilər.
Sinus Xərçəngi əlamətləri hansılardır?
Bu xərçəng türü gizli ilerleyə bilər və erkən mərhələlərdə əlamət vermeyə bilər. Lakin xəstəlik irəlilədikcə burun tıxanıqlığı, üz nahiyəsində ağrı və şişkinlik, baş ağrısı, burun qanaxması, diş ağrısı və görmə problemləri kimi simptomlarla özünü göstərə bilər. Sinus xərçəngi adətən irəli mərhələdə diaqnoz olunur. Çünki əlamətləri sinüzit və ya allergiya kimi geniş yayılmış narahatlıqlarla karıştırıla bilər. Xəstəliyin gelişiminde kimyəvilara və hava kirliliğine uzun müddət məruz qalma, HPV və Epstein-Barr virüsü (EBV) infeksiyaları kimi risk faktorları effektiv ola bilər.
Sinus Xərçənginin Ən Geniş yayılmış Əlamətləri
Erkən mərhələlərdə əlamət vermeyen və ya sinüzit, allergiya kimi geniş yayılmış tənəffüs yolu xəstəliklərıyla karıştırıla bilən bir xərçəng növüdür. Lakin şiş böyüdükçe və ətraf toxumalara yayılmağa başladıkça hastada aydın simptomlar görülməyə başlayır. Burun tıxanıqlığı, yüzde ağrı və şişkinlik, burun qanaxması, baş ağrısı və görmə pozğunluqları kimi əlamətlər sinus xərçənginin ən geniş yayılmış işaretləri arasındadır. Xüsusilə tek taraflı və uzun müddətli burun tıxanıqlığı, qanlı burun akıntısı və ya sinüzit müalicəsinə rağmen keçməyən infeksiyalar, sinus xərçəngi baxımından dikkatle değerlendirilmelidir.
Xəstəliyin ilerlemesiyle birlikdə şiş gözlərə, sinir sistemine və üst çənə kemiğine yayıla bilər. Bu durumda gözde şişkinlik, çift görmə, diş ağrısı və ya çənə uyuşması kimi simptomlar yarana bilər. Əlavə olaraq xərçəngin burun mukozasını tahrip etmesi nəticəsində pis kokulu burun akıntısı və xroniki burun akıntısı kimi əlamətlər də müşahidə oluna bilər. Pasiyentlər adətən burundan nəfəs almada çətinluk, üz asimetrisi və ya qulaq tıxanıqlığı kimi problemlər yaşayabilirlər. Sinus xərçəngi əlamətləri bu şəkildədir:
Tek taraflı və keçməyən burun tıxanıqlığı: Uzun müddətli burun tıxanıqlığı, xüsusilə tek taraflıysa xərçəng əlaməti ola bilər.
Qanlı və ya pis kokulu burun akıntısı: Burundan tez-tez tez-tez qan gelmesi və ya iltihaplı ifrazat, sinus xərçənginin işaretlerinden biridir.
Yüzde şişkinlik və ya həssaslıq: Sinüslərdə böyüyen şiş, yüzde asimetri və ya ağrılı şişkinlik oluştura bilər.
Baş ağrısı və üz ağrısı: Sinüslərin tıkanması və şişin böyüməsi, şiddətli baş ağrılarına və üz ağrısına səbəb ola bilər.
Gözde şişkinlik və ya çift görmə: Şiş göz çmərhələsinə təzyiq yaptığında, hastada görmə pozğunluqları və gözde şişme müşahidə oluna bilər.
Diş ağrısı, diş itkisi və ya çənə uyuşması: Üst çeneye yayılan xərçəng, diş itkisinə və ya çənə hissizliğine səbəb ola bilər.
Kulakta tıxanıqlıq və işitme itkisi: Sinüslerdeki basınç, kulakta dolgunluk hiss və işitme itkisinə səbəb ola bilər.
Ağız və ya boğazda sağalmayan yaralar: Burun boşluğu və ağız arasında şiş böyüməsi halında bu növ əlamətlər yarana bilər.
Boyunda şişkinlik və ya limfa düyünlərinde böyümə: Xərçəngin limfa düyünlərinə yayılması halında boyunda ağrısız şişkinliklər oluşa bilər.
Koku və ya tat alma duyusunda dəyişikliklər: Burun boşluğunun etkilenmesi səbəbindən koku və ya tat alma itkisi yaşana bilər.
Sinus xərçəngi, əlamətlərini yavaş yavaş gösteren və zamanla kötüleşen bir xəstəlik olduğu üçün erkən mərhələlərdə diaqnoz edilməsi çətindur. Lakin, keçməyən burun tıxanıqlığı, üz ağrısı və ya göz problemləri kimi uzun müddət davam edən simptomlar ihmal edilmemelidir.
Sinus Xərçəngi Diaqnozu Necə Konur?
Qulaq Burun Boğaz (KBB) uzmanı, burun boşluğu və sinüsləri müayinə edərək şüpheli kitleləri və ya anormallikləri müəyyən etmə edə bilər. İlk olaraq endoskopik müayinə aparılır. Burun daxili və sinüsləri incelemək üçün nazal endoskop (ince bir kamera ehtiva edən tüp) istifadə olunur. Əgər həkim şüpheli bir kitle və ya anormal toxuma fərq ederse, ətraflı müayinə üçün irəli görüntüləmə üsulları istifadə olunur. Kompüter tomoqrafiyası (BT) və Maqnit-rezonans tomoqrafiya (MR), şişin böyüklüğünü, yerleşimini və ətraf toxumalara yayılımını belirlemək üçün vacib araçlardır.
Dəqiq diaqnoz koymaq üçün biyopsi aparılır. Biyopsi zamanı, şüpheli toxuma örneği alınaraq patolojik inceleməyə gönderilir. Hüceyrələrin mikroskop altında incelenmesi, şişin xərçəng olub olmadığını və hansı hüceyrə tipinden kaynaklandığını belirlər. Əgər xərçəng diaqnozu qoyulursa Positron Emission Tomography (PET) skrininqi kimi irəli tekniklər kullanılaraq xərçəngin orqanizmdə başka nahiyələrə yayılıp yayılmadığı (metastaz) araştırılır. Əlavə olaraq xəstəliyin gelişiminde HPV və ya Epstein-Barr virüsü (EBV) kimi viral enfeksiyonların rolü olub olmadığını anlamaq üçün qan testləri və molekülər biyolojik müayinələr aparıla bilər.
Sinus Xərçəngi Müalicəsi
Sinus xərçəngi müalicəsi üçün adətən cərrahi, radioterapiya və kimyaterapiya kombinasyonu istifadə olunur. Erkən mərhələlərdə şiş sadece sinüslərlə sınırlıysa, cərrahi müdaxilə ilə tamamilə çıkarıla bilər. Lakin, irəli mərhələlərdə xərçəng ətraf toxumalara və limfa düyünlərinə yayılabileceğinden, ek müalicələrə ihtiyaç duyula bilər. Cərrahi müalicə, sinus xərçənginin ən geniş yayılmış müalicə üsullarinden biridir. Şişin ölçüsünə və konumuna bağlı olaraq minimal invaziv endoskopik cərrahi və ya açıq cərrahi tekniklər istifadə edilə bilər. Cərrahi müdaxilə zamanı, xərçəngli toxuma tamamilə çıkarılmağa çalışılır.
cərrahiden sonra və ya cərrahiyyənin mümkün olmadığı hallarda radioterapiya (şüa müalicəsi) tətbiq edilə bilər. Yüksək enerjili X şüaları kullanılaraq xərçəng hüceyrələri yok olunur və şişin böyüməsi engellenir. Xüsusilə beyin dabanı və ya göz sinirlerine yakın şişlərdə, radioterapiya cərrahiden daha təhlükəsiz bir seçenek ola bilər. Kimyaterapiya, irəli mərhələ sinus xərçənglərinde və ya yayılmış (metastatik) hallarda istifadə olunan bir müalicə üsulidir. Xərçəng hüceyrələrinin çoğalmasını durdurmaq üçün damar yolu ilə tətbiq olunan dərmanlar istifadə olunur. Kimyaterapiya, cərrahi və ya radioterapiya ilə birlikdə tətbiq olunaraq müalicə başarısını artıra bilər. Xüsusilə, xərçəng limfa düyünlərinə və ya uzaq orqanlara yayıldığında, kimyaterapiya xəstəliyin nəzarət altına alınmasında vacib bir rol oynayır.
Son yıllarda immünoterapi və hedefe yönəlmiş müalicə seçenekləri də sinus xərçəngi müalicəsində umut verici nəticələr verməkdədir. İmmünoterapi, immun sisteminin xərçəng hüceyrələrinə qarşı daha effektiv savaşmasını təmin edirken hedefe yönəlmiş müalicələr şişin böyümesini nəzarət altına almaq üçün müəyyən genetik mutasyonları hedef alır.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/sinus-kanseri-nedir-əlamətləri-ve-tedavisi
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
National Cancer Institute — Cancer Types (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.cancer.gov/types
WHO — Cancer fact sheet (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer
Tez-tez verilən suallar
Sinus Xərçəngi Nədir?
Sinus xərçəngi, burun boşluğu və paranazal sinüslərdə yaranan nadir lakin ciddi bir baş-boyun xərçəngi növüdür. Paranazal sinüslər, burnun etrafında yer sahə daxili hava dolu boşluklardır. Solunan havayı nemlendirme, filtreleme və səs rezonansı sağlama kimi vacib funksiyaları var. Bu bölgedeki hüceyrələrin anormal şəkildə böyüyərək nəzarətsiz artması nəticəsində sinus xərçəngi yaranır. Sinus xərçəngi adətən burun mukozasını kaplayan skuamöz hüceyrələrdə başlayır və zamanla yakındaki sümüklərə, göz çukuruna və beyin dabanına yayıla bilər. Skuamöz hüceyrəli karsinom, sinus xərçənglərinin ən geniş yayılmış növüdür. Dunun xaricində adenokarsinom, mukoepidermoid karsinom, sinir və əzələ toxumalarından qaynaqlanan sarkomlar, lenfomalar və melanomlar da müşahidə oluna bilər.
Sinus Xərçəngi əlamətləri hansılardır?
Bu xərçəng türü gizli ilerleyə bilər və erkən mərhələlərdə əlamət vermeyə bilər. Lakin xəstəlik irəlilədikcə burun tıxanıqlığı, üz nahiyəsində ağrı və şişkinlik, baş ağrısı, burun qanaxması, diş ağrısı və görmə problemləri kimi simptomlarla özünü göstərə bilər. Sinus xərçəngi adətən irəli mərhələdə diaqnoz olunur. Çünki əlamətləri sinüzit və ya allergiya kimi geniş yayılmış narahatlıqlarla karıştırıla bilər. Xəstəliyin gelişiminde kimyəvilara və hava kirliliğine uzun müddət məruz qalma, HPV və Epstein-Barr virüsü (EBV) infeksiyaları kimi risk faktorları effektiv ola bilər.
Sinus Xərçəngi Diaqnozu Necə Konur?
Qulaq Burun Boğaz (KBB) uzmanı, burun boşluğu və sinüsləri müayinə edərək şüpheli kitleləri və ya anormallikləri müəyyən etmə edə bilər. İlk olaraq endoskopik müayinə aparılır. Burun daxili və sinüsləri incelemək üçün nazal endoskop (ince bir kamera ehtiva edən tüp) istifadə olunur. Əgər həkim şüpheli bir kitle və ya anormal toxuma fərq ederse, ətraflı müayinə üçün irəli görüntüləmə üsulları istifadə olunur. Kompüter tomoqrafiyası (BT) və Maqnit-rezonans tomoqrafiya (MR), şişin böyüklüğünü, yerleşimini və ətraf toxumalara yayılımını belirlemək üçün vacib araçlardır.
Bu mövzuda nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?
Əlamətlər davam edərsə, güclənərsə və ya gündəlik həyatı pozarsa, tibbi qiymətləndirmə məqsədəuyğundur.
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.