Chikungunya virüsü, tropikal və subtropikal nahiyələrdə sivrisineklər vasitəsilə yayılan və son yıllarda dünyada diqqət çeken vacib bir infeksiya etkenidir. İlk kez 1952 yılında Tanzanya’da tanımlanan bu virüs, adını xəstəliyin ən aydın bulgusu olan şiddətli oynaq ağrılarından almıştır; çünki infeksiyalaşmış olan şəxslər yürürken adeta “iki büklüm” bir duruş sergilər.
Chikungunya Virüsü Nədir?
Chikungunya virüsü, togaviridae familyasına ait, sivrisineklər vasitəsilə bulaşan bir RNA virüsüdür. İlk kez 1952 yılında Tanzanya’da tanımlanmıştır. Adı, Tanzanca’da “iki büklüm yapan” anlamına gələn kelimeden türetilmiştir. Bunun səbəbi, xəstəliyin səbəb olduğu şiddətli oynaq ağrıları səbəbindən pasiyentlərin yürürken kamburlaşmasıdır. Chikungunya, tropikal və subtropikal nahiyələrdə salgınlara yol açan vacib bir arbovirüstür. Son yıllarda Asya, Afrika, Karayiplər və Güney Amerika’da geniş yayılmış şəkildə görülmüş, Avrupa’ya qədər yayılım göstermiştir. Ölümcül bir xəstəlik olmasa da, ciddi ağrı, yüksək qızdırma və halsızlıq səbəbindən həyat keyfiyyətini aydın şəkildə düşürür.
Chikungunya Necə Bulaşır?
Esas olaraq Aedes aegypti və Aedes albopictus (Asya kaplan sivrisineği) türü sivrisineklərin ısırmasıyla bulaşır. Bu sivrisineklər eyni zamanda dang humması və Zika virüsünün də taşıyıcısıdır. Virüs, infeksiyalaşmış bir şəxsin kanını emen sivrisineklərin, daha sonra sağlam bir kişiyi ısırması ilə bulaşır. İnsanlar xaricində bəzi primatlar da virüsün təbii rezervuarıdır. Kişiden şəxsə birbaşa bulaş söz konusu deyil, yani əl sıxılma, öksürme və ya yakın temasta geçiş olmaz. lakin sivrisineklərin bulunduğu nahiyələrdə, xüsusilə gündüz saatlerinde açıq sahələrda bulunmaq risk faktörüdür.
Chikungunya Virüsü Əlamətləri hansılardır?
Virüsün kuluçka müddəti adətən 2–7 gün arasındadır. Xəstəlik aniden yüksək qızdırma ilə başlayır və bunu şiddətli oynaq ağrıları izləmə edir. Xəstəliyin əlamətləri digər arbovirüs enfeksiyonlarına benzediği üçün tez-tez dang humması və ya Zika ilə karıştırılır. lakin Chikungunya’da ən aydın xüsusiyyət, kişiyi adeta iki büklüm hala getiren şiddətli oynaq ağrılarıdır. Bu ağrılar əsasən əl, bilek, diz və ayaq eklemlerinde yoğunlaşır, lakin bəzi pasiyentlərdə omuz və bel bölgesine də yayıla bilər. Oynaq ağrısına dəridə qaşınmalı döküntülər eşlik edə bilər; bu döküntülər adətən gövde və ekstremitelərdə geniş yayılmış şəkildə müşahidə olunur. Pasiyentlərdə eyni zamanda gözlərdə qızartı, ışığa həssaslıq və lenf bezlerinde şişkinlik də yarana bilər. İləri yaşta və ya xroniki xəstəliyi olan şəxslərdə xəstəlik daha ağır seyredə bilər. Uşaqlarda adətən daha yüngül əlamətlər görülse də qızdırma və döküntü tabloya eşlik edə bilər. Əksəriyyəti pasiyent 1–2 hafta ərzində sağalır. lakin bəzi şəxslərdə oynaq ağrısı aylarca sürə bilər.
Chikungunya virüsü əlamətləri bu şəkildədir:
Aniden başlayan yüksək qızdırma
Şiddətli oynaq ağrısı (xüsusilə əllər və ayaqlarda)
Baş ağrısı və əzələ ağrısı
Halsızlıq və yorğunluq
Dəridə döküntülər
Göz kızarıklığı (konjonktivit)
Chikungunya Ateşi Nədir?
Virüsün yol açtığı klinik tabloya Chikungunya Ateşi denir. Qəfil başlayan yüksək qızdırma, oynaq və əzələ ağrılarıyla karakterizedir. Klinik olaraq dang humması və Zika virüsüne çox benzer, bu səbəbdən ayırıcı diaqnoz vacibdir. Əsasən kendi özünü sınırlayan bir xəstəliktır. Yani müalicə edilse də edilmese də immun sistemi müəyyən bir müddət sonra virüsü temizlər. lakin şiddətli ağrılar səbəbindən pasiyentlərin gündəlik həyat aktiviteləri ciddi şəkildə etkilenir.
Chikungunya Virüsü Müalicəsi Necə aparılır?
Bugün üçün Chikungunya virüsüne qarşı xüsusi bir antiviral dərman bulunmamaqdadır. Müalicə tamamilə semptomların hafifletilmesine yöneliktir. Qızdırma və ağrı üçün parasetamol və ya ibuprofen kimi dərmanlar istifadə edilə bilər. Bol maye alımı, yatak istirahati və oynaqları çətinlayıcı aktivitelərdən kaçınmaq vacibdir. bəzi hallarda oynaq ağrıları uzun müddət davam edə bilər; bu durumda romatizmal dərmanlar və ya fizyoterapi lazım ola bilər. Xəstəlik əsasən ölümcül deyil; lakin immun sistemi zəif olanlarda, körpələrdə və yaşlılarda ağırlaşma riski arta bilər.
Chikungunya Aşısı
Chikungunya üçün uzun yıllardır aşı geliştirme çalışmaları yapılmaqdadır. Son yıllarda faz 2 və faz 3 klinik araştırmalarda başarılı nəticələr alınmış, bəzi aşı adayları ruhsat aşamasına gelmiştir. lakin hala geniş yayılmış olaraq istifadə olunan, ruhsatlı bir Chikungunya aşısı yoxdur. Dünya Sağlamlıq Örgütü (DSÖ) bu konuda yürütülen çalışmaları yakından izləmə etməkdədir. Önümüzdeki yıllarda yüksək riskli nahiyələrdə istifadəyə sunulması beklenməkdədir.
Chikungunya Virüsü Türkiye'də Görüldü Mü?
Türkiye’də bugüne qədər geniş yayılmış bir Chikungunya salgını görülmemiştir. lakin taşıyıcı olan Aedes albopictus (kaplan sivrisineği) son yıllarda xüsusilə Trakya və Karadeniz kıyılarında müəyyən etmə edilmiştir. Bu səbəbdən gelecekte Türkiye’də Chikungunya vakalarının görülme ihtimali var. Bu an üçün bildirilen olgular, adətən virüsün geniş yayılmış olduğu ülkelərdən dönen şəxslərdə görülmüştür. Sağlamlıq otoriteləri, iklim değişikliği və sivrisinek popülasyonundaki artım səbəbindən bu virüsün Türkiye’də endemik hala gelme riskine diqqət çekməkdədir.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/chikungunya-virusu-nedir-belirtileri-ve-tedavisi
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
UK Health Security Agency — Health protection (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.gov.uk/government/organisations/uk-health-security-agency
WHO — Sağlamlıq mövzuları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.who.int/health-topics/
Anadoluda «Yoluxucu xəstəliklər» sahəsi üzrə həkimlər
Tez-tez verilən suallar
Chikungunya Virüsü Nədir?
Chikungunya virüsü, togaviridae familyasına ait, sivrisineklər vasitəsilə bulaşan bir RNA virüsüdür. İlk kez 1952 yılında Tanzanya’da tanımlanmıştır. Adı, Tanzanca’da “iki büklüm yapan” anlamına gələn kelimeden türetilmiştir. Bunun səbəbi, xəstəliyin səbəb olduğu şiddətli oynaq ağrıları səbəbindən pasiyentlərin yürürken kamburlaşmasıdır. Chikungunya, tropikal və subtropikal nahiyələrdə salgınlara yol açan vacib bir arbovirüstür. Son yıllarda Asya, Afrika, Karayiplər və Güney Amerika’da geniş yayılmış şəkildə görülmüş, Avrupa’ya qədər yayılım göstermiştir. Ölümcül bir xəstəlik olmasa da, ciddi ağrı, yüksək qızdırma və halsızlıq səbəbindən həyat keyfiyyətini aydın şəkildə düşürür.
Chikungunya Necə Bulaşır?
Esas olaraq Aedes aegypti və Aedes albopictus (Asya kaplan sivrisineği) türü sivrisineklərin ısırmasıyla bulaşır. Bu sivrisineklər eyni zamanda dang humması və Zika virüsünün də taşıyıcısıdır. Virüs, infeksiyalaşmış bir şəxsin kanını emen sivrisineklərin, daha sonra sağlam bir kişiyi ısırması ilə bulaşır. İnsanlar xaricində bəzi primatlar da virüsün təbii rezervuarıdır. Kişiden şəxsə birbaşa bulaş söz konusu deyil, yani əl sıxılma, öksürme və ya yakın temasta geçiş olmaz. lakin sivrisineklərin bulunduğu nahiyələrdə, xüsusilə gündüz saatlerinde açıq sahələrda bulunmaq risk faktörüdür.
Chikungunya Virüsü Əlamətləri hansılardır?
Virüsün kuluçka müddəti adətən 2–7 gün arasındadır. Xəstəlik aniden yüksək qızdırma ilə başlayır və bunu şiddətli oynaq ağrıları izləmə edir. Xəstəliyin əlamətləri digər arbovirüs enfeksiyonlarına benzediği üçün tez-tez dang humması və ya Zika ilə karıştırılır. lakin Chikungunya’da ən aydın xüsusiyyət, kişiyi adeta iki büklüm hala getiren şiddətli oynaq ağrılarıdır. Bu ağrılar əsasən əl, bilek, diz və ayaq eklemlerinde yoğunlaşır, lakin bəzi pasiyentlərdə omuz və bel bölgesine də yayıla bilər. Oynaq ağrısına dəridə qaşınmalı döküntülər eşlik edə bilər; bu döküntülər adətən gövde və ekstremitelərdə geniş yayılmış şəkildə müşahidə olunur. Pasiyentlərdə eyni zamanda gözlərdə qızartı, ışığa həssaslıq və lenf bezlerinde şişkinlik də yarana bilər. İləri yaşta və ya xroniki xəstəliyi olan şəxslərdə xəstəlik daha ağır seyredə bilər. Uşaqlarda adətən daha yüngül əlamətlər görülse də qızdırma və döküntü tabloya eşlik edə bilər. Əksəriyyəti pasiyent 1–2 hafta ərzində sağalır. lakin bəzi şəxslərdə oynaq ağrısı aylarca sürə bilər.
Chikungunya Ateşi Nədir?
Virüsün yol açtığı klinik tabloya Chikungunya Ateşi denir. Qəfil başlayan yüksək qızdırma, oynaq və əzələ ağrılarıyla karakterizedir. Klinik olaraq dang humması və Zika virüsüne çox benzer, bu səbəbdən ayırıcı diaqnoz vacibdir. Əsasən kendi özünü sınırlayan bir xəstəliktır. Yani müalicə edilse də edilmese də immun sistemi müəyyən bir müddət sonra virüsü temizlər. lakin şiddətli ağrılar səbəbindən pasiyentlərin gündəlik həyat aktiviteləri ciddi şəkildə etkilenir.
Chikungunya Virüsü Müalicəsi Necə aparılır?
Bugün üçün Chikungunya virüsüne qarşı xüsusi bir antiviral dərman bulunmamaqdadır. Müalicə tamamilə semptomların hafifletilmesine yöneliktir. Qızdırma və ağrı üçün parasetamol və ya ibuprofen kimi dərmanlar istifadə edilə bilər. Bol maye alımı, yatak istirahati və oynaqları çətinlayıcı aktivitelərdən kaçınmaq vacibdir. bəzi hallarda oynaq ağrıları uzun müddət davam edə bilər; bu durumda romatizmal dərmanlar və ya fizyoterapi lazım ola bilər. Xəstəlik əsasən ölümcül deyil; lakin immun sistemi zəif olanlarda, körpələrdə və yaşlılarda ağırlaşma riski arta bilər.
Chikungunya Virüsü Türkiye'də Görüldü Mü?
Türkiye’də bugüne qədər geniş yayılmış bir Chikungunya salgını görülmemiştir. lakin taşıyıcı olan Aedes albopictus (kaplan sivrisineği) son yıllarda xüsusilə Trakya və Karadeniz kıyılarında müəyyən etmə edilmiştir. Bu səbəbdən gelecekte Türkiye’də Chikungunya vakalarının görülme ihtimali var. Bu an üçün bildirilen olgular, adətən virüsün geniş yayılmış olduğu ülkelərdən dönen şəxslərdə görülmüştür. Sağlamlıq otoriteləri, iklim değişikliği və sivrisinek popülasyonundaki artım səbəbindən bu virüsün Türkiye’də endemik hala gelme riskine diqqət çekməkdədir.
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.