Mastit: əlamətlər, səbəblər və müalicə

Mastit Nədir?

Mastit, meme toxumasında iltihaplanma ilə karakterize edilən, adətən emzirme döneminde müşahidə olunan ağrılı bir vəziyyətdir. Ən tez-tez doğuşdan sonraki ilk bir neçə haftada yaranır və süt kanallarının tıkanması və ya bakterial infeksiya səbəbindən inkişaf edə bilər.

Meme derisinde qızartı, ısı artımı və həssaslıqle özünü gösteren mastit, sistemik əlamətlərlə də birlikdə seyredə bilər. Yorğunluq, qızdırma və ümumi halsızlıq kimi tapıntılar bu tabloya eşlik edə bilər.

Emziren qadınlarda görülse də nadiren emzirmeyen şəxslərdə və ya kişilərdə də oluşa bilər. Infeksiya mənşəli mastit müalicə gerektirir; lakin erkən diaqnoz qoyulursa evde tətbiq olunan üsullarla hızla nəzarət altına alına bilər.

Mastit əlamətləri hansılardır?

Mastit, həm lokal həm də sistemik əlamətlərlə özünü göstərə bilər. Əlamətlər adətən aniden başlayır və zamanla şiddetlenə bilər. Infeksiya mənşəli mastitlərdə, iltihab bulgularına qızdırma və halsızlıq kimi ümumi şikâyetlər də eşlik edir. Aşağıda mastitin ən tez-tez müşahidə olunan əlamətləri yer alır:

Meme toxumasında həssaslıq və ağrı

Meme cildinde qızartı və ısı artımı

Şişkinlik və ya sərtlik hiss

Emzirme zamanı artan ağrı

Yüksək qızdırma (38 °C və üzeri)

Titreme və halsızlıq

Baş ağrısı və yorğunluq

Meme ucundan iltihaplı və ya qanlı ifrazat (irəli hallarda)

Bu əlamətlər görüldüğünde vaxt kaybetmeden həkimə müraciət edilməsi vacibdir. Müalicə geciktiğinde mastit abseye çevrilə bilər və cərrahi müdaxilə lazım ola bilər.

Mastit Nədən yaranır?

Mastitin oluşmasında ən geniş yayılmış səbəb, süt kanallarının tıkanmasıdır. Süt, memede biriktiğinde basınç artar və bu vəziyyət toxumalarda iltihabi yanıtı tetikleyə bilər. Xüsusilə körpənin emiş pozisyonunun yanlış olması, memenin tam boşaltılamaması və ya emzirme aralıklarının uzun olması süt birikimine səbəb ola bilər.

Bunun həmçinin, meme ucunda yaranan çatlar mikroorganizmaların iç toxumalara geçişini asanlaştırır. Xüsusilə Staphylococcus aureus kimi bakterilər, bu nahiyələrdən girərək enfeksiyona səbəb ola bilər. Sıkı sütyen istifadəsi, qəfil sütten kesme və ya ana sütünün elle uyğun teknikle boşaltılmaması da mastiti tətikləyən faktorlar arasındadır.

İmmün sistemi zəiflamış şəxslərdə enfeksiyona meyillilik daha yüksək ola bilər. Mastit adətən tek memeyi təsir edir; lakin nadiren iki memede birden də müşahidə oluna bilər.

Mastit üçün Risk faktorları Hansılardır?

Mastit inkişaf riski, bəzi bireysel və ətraf mühitlə bağlı faktorlarla arta bilər. Xüsusilə emzirme döneminde diqqət edilməsi lazım olan bəzi alışkanlıklar, bu vəziyyəti tetikleyə bilər. İşte mastit riskini artıran geniş yayılmış faktorlar:

Emzirme tekniğinin yetersiz olması: Körpənin memeyi tam kavrayamaması süt boşalımını çətinlaştırır.

Süt kanallarının tam boşalmaması: Göğüslərin müntəzəm boşaltılmaması süt toplanmasıne və iltihaba səbəb ola bilər.

Meme ucunda çat və ya yara törəməu: Mikroorganizmalar bu nahiyələrdən içeri girərək infeksiya başlata bilər.

Daha əvvəl mastit geçirmiş olmaq: Tekrarlama riski mövcuddur.

Intensiv stress və yuxusuzluq: Immun sistemini zəiflatır və enfeksiyona yatkınlığı artırır.

Sıkı sütyen və ya göğüs bölgesine təzyiq: Süt akışını engelleyə bilər.

Bu faktorlar göz önünde bulundurularaq önleyici adımlar atmaq, mastit inkişaf riskini azalda bilər.

Mastit ağırlaşmaları Hansılardır?

Müalicə edilmemiş və ya gec müdaxilə edilmiş mastit vakalarında bəzi ciddi ağırlaşmalar inkişaf edə bilər. Ən tez-tez qarşılaşılan sorunlardan biri, memede abses törəməudur. Mastit ilerlediğinde, iltihaplı nahiyə kapsüllü bir şəkildə daxili irin dolu bir quruluşa çevrilə bilər. Bu durumda antibiyotik müalicəsi kifayət qədər olmaya bilər və cərrahi drenaj lazım ola bilər.

Əlavə olaraq davamlı təkrarlanan mastit atakları, meme toxumasında davamlı zədələnməyə və süt üretiminde azalmağa səbəb ola bilər. İləri hallarda emzirməyə bağlı stress artımı, ananın psixoloji sağlamlığını mənfi təsir edə bilər.

Meme ucunda xroniki çatlar və dəridə rəng dəyişiklikləri kimi davamlı izlər də ağırlaşmalar arasında sayıla bilər. Nadir də olsa, immun sistemi baskılanmış şəxslərdə enfeksiyonun kana karışaraq sistemik tabloya dönüşmesi riski var. Bu səbəbdən mastit hafife alınmamalı, əlamətlər başladığında tibbi dəstək alınmalıdır.

Mastit Diaqnozu Necə tündlur?

Mastit diaqnozu, pasiyentin şikayetlerinin dinlenmesi və fizik müayinə ilə konur. Meme cildinde qızartı, ısı artımı, həssaslıq və şişkinlik kimi əlamətlər əksəriyyəti vaxt diaqnoz üçün yeterlidir. Həkim əlavə olaraq memede kitle hiss, lenf nodu böyüməsi və ifrazat kimi bulguları da değerlendirir.

Bəzi hallarda, xüsusilə ateşin yüksək olduğu və ya enfeksiyonun ilerlediğinden şüphelenilen hallarda qan analizləri aparıla bilər. Bu testlərdə CRP və lökosit kimi iltihab belirteçlerinde artım müşahidə oluna bilər.

Əgər memede apseden şüpheleniliyorsa, ultrasəs müayinəsi ilə iltihaplı alanın görüntülenmesi lazım ola bilər. Ultrason, maye birikimini və abses yaranmasını saptamada effektiv bir üsuldir. Nadir hallarda, xüsusilə emzirmeyen qadınlarda, meme xərçəngi kimi digər olasılıkların dışlanması məqsədilə irəli görüntüləmə üsullarıne başvurula bilər.

Mastit Necə keçir?

Mastit müalicəsində amaç, həm iltihabı nəzarət altına almaq həm də semptomları hafifletmektir. Erkən mərhələdə fərq edilən hallarda, memenin müntəzəm boşaltılması və isti-soyuq kompres kimi evde tətbiq olunabilecek üsullarla sağalma sağlana bilər. Emzirməyə davam etmək, süt akışını artırıraq sağalma prosesini hızlandırır.

Bakterial infeksiya varlığında isə həkim tərəfindən antibiyotik müalicəsi başlanır. Ən tez-tez seçim edilən antibiyotiklər, emzirme döneminde güvenle kullanıla bilən ilaçlardır. Ağrı və qızdırma kontrolü üçün parasetamol və ya ibuprofen kimi dəstəkləyici dərmanlar da tövsiyə edilə bilər.

İləri mərhələ mastit və ya abses törəməu söz konusuysa, cərrahi drenaj lazım ola bilər. Bu durumda müalicə prosesi uzaya bilər və klinik takibi çətinunlu hale gəlir. Müalicə boyu dinlenmək, bol maye tüketmək və gigiyena kurallarına diqqət etmək sağalmayi dəstəkləyir.

Mastit yaranmasını qarşısını almaq üçün Nələr Yapılmalıdır?

Mastit inkişafını önlemenin ən effektiv yolu, emzirme vərdişlərinı düzgün və müntəzəm şəkildə uygulamaktır. Körpənin memeyi tam kavraması, hər iki memenin eşit şəkildə boşaltılması və emzirme sonra göğüslərin nəzarət edilməsi vacibdir. Süt birikimi mastite zemin hazırladığından, uzun müddətli emzirmeme və ya sütün dışarı akmaması halında elle və ya pompa ilə boşaltma yapılmalıdır.

Meme ucunda çat yaranmasını engellemək üçün göğüs ucu nemli bırakılmamalı, emzirme sonra nahiyə nazikçe kurulanmalıdır. Sıkı sütyen istifadəsi süt akışını çətinlaştırabileceğinden, rahat və dəstəkləyici modellər seçim edilmelidir. Əlavə olaraq ananın yeterince dinlenmesi, kifayət qədər maye tüketmesi və stresi azaltması immun sistemini dəstəkləyir. Gigiyena kurallarına uymaq da infeksiya riskini azaltan vacib bir adımdır.

Mastit Halında Hansı Doktora Gidilir?

Mastit şikâyeti olan pasiyentlər öncelikle bir qadın xəstəlikləri və doğuş uzmanına başvurmalıdır. Emzirme döneminde inkişaf edən mastit vakalarında, qadın doğuş uzmanı həm meme toxumasını değerlendirir həm də müalicə prosesini başlatır. Gerektiğinde pasiyentlər ümumi cərrahi bölümüne yönlendirilir; xüsusilə abses şüphesi varsa bu değerlendirme vacibdir.

Bəzi sağlamlıq merkezlerinde laktasyon danışmanları da mastit yönetiminde dəstək ola bilər. Emzirme pozisyonlarının düzeltilmesi və memenin effektiv boşaltılması üçün bu uzmanlardan da yardım alına bilər. Diaqnoz və müalicə prosesində gec kalmamaq, ağırlaşmaları önlemede kritik rol oynayır.

Mastit Kaç Günde Keçir?

Mastit müalicəsinə erkən başlandığında əksəriyyəti vaka 2 ila 5 gün üçünde aydın şəkildə sağalır. Antibiyotik müalicəsinə başlandıktan sonraki ilk 24–48 saat üçünde qızdırma düşməyə başlayır, ağrı azalır və ümumi tablo yüngüllər. lakin müalicənin tamamlanması və enfeksiyonun tamamilə ortadan kalkması üçün verilən dərmanların əlamətlen müddət boyu eksiksiz istifadəsi lazımdır.

Abses inkişaf edən və ya gec fərq edilən hallarda sağalma müddəti uzaya bilər. Bu durumda 7–10 gün boyu izlem və dəstək müalicə lazım ola bilər. Eyni şəkildə, emzirmeyi sürdüremeyen və ya memeyi yeterince boşaltamayan pasiyentlərdə da sağalma gecikə bilər.

Müalicə sonra əlamət kalmadıysa dahi, yeniden oluşma riski baxımından emzirme vərdişlərina diqqət edilmeli və nəzarətlər aksatılmamalıdır.

Mastit Olan Memeden Emzirilir mi?

Evet, mastit gelişmiş olsa bile adətən etkilenen memeden emzirməyə davam edilməsi tövsiyə olunur. Emzirme, həm süt kanallarının boşalmasını təmin edir həm də iltihabın ilerlemesini önleməyə kömək edir. Süt birikimi mastitin şiddetini artırabileceği üçün, memenin müntəzəm boşaltılması çox vacibdir.

Bakterial mastitte verilən antibiyotiklər əsasən emzirme döneminde güvenle kullanıla bilən ilaçlardır və ana sütüne geçen miqdar zararsız düzeydedir. lakin meme başında iltihaplı ifrazat, apseden mənşəli irin və ya şiddətli ağrı varsa, həkim kontrolünde emzirməyə ara verilə bilər və ya sağım yolu ilə süt boşaltıla bilər.

Emzirme zamanı ağrı hissediliyorsa, əvvəl isti kompres uygulamaq və düzgün pozisyonu bulmaq rahatlama sağlaya bilər. Mastit müalicəsində emzirmeyi kesmək əvəzinə prosesi düzgün yönetmək həm ananın həm də körpənin sağlamlığı baxımından daha yararlıdır.

Tibbi xəbərdarlıq

Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.

Mənbələr

Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/mastit-nedir-mastit-belirtileri-nelerdir
NHS — Mastitis: https://www.nhs.uk/conditions/mastitis/
NHS — Breastfeeding problems: https://www.nhs.uk/conditions/baby/breastfeeding-and-bottle-feeding/breastfeeding-problems/

Tez-tez verilən suallar

Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.