Kordoma, onurğa və kafatası dabanında inkişaf edən nadir və yavaş böyüyen bir sümük tümörüdür. Adətən kuyruk sokumu (sakrum), onurğanın fərqli bölmələri və kafatası dabanı kimi nahiyələrdə yaranır. Kordomalar embriyonik dönemde inkişaf edən və onurğanın törəməunda rol oynayan notokord kalıntılarından qaynaqlanır.
Kordoma Nədir?
Onurğa və kafatası dabanında inkişaf edən nadir bir malign (bədxassəli) sümük tümörüdür. Bu şişlər, embriyonik gelişim zamanı notokord adlanan yapının kalıntılarından qaynaqlanır. Əsasən kuyruk sokumu (sakrum), onurğanın alt və üst nahiyələri ilə kafa dabanında müşahidə olunur. Kordomalar adətən yavaş böyür. Lakin zamanla ətrafdeki sümük, sinir və yumuşak toxumalara yayıla bilər. Onurğa beyni və sinirlər üzərində təzyiq oluşturduğunda nevroloji semptomlara səbəb ola bilər. Şişin konumuna bağlı olaraq görmə pozğunluqları, yutma güçlüğü, baş və boyun ağrısı, əzələ güçsüzlüğü və hərəkət kısıtlılığı kimi əlamətlər yarana bilər. Kordoma, metastaz yapa bilən agresif bir tümördür. Adətən irəli mərhələdə diaqnoz olunur. Çünki əlamətləri yavaş yaranır və əksəriyyəti vaxt digər xəstəliklərlə karıştırıla bilər. Şiş həyati orqanlara yakın konumlandığından müalicəsi çətin ola bilər. Şişin tamamilə çıkarılması güçtür. Bu səbəbdən multidisipliner bir ekip tərəfindən yönetilen cərrahi müdaxilə, radioterapiya və yeni nesil hedefe yönəlmiş müalicələr, kordoma pasiyentlərı üçün ən iyi müalicə seçeneklerini sunar.
Kordoma Növləri Hansılardır?
Şiş hüceyrələrinin yapısal xüsusilərine və agresiflik derecelerine bağlı olaraq fərqli növlərə ayrılır. Kordoma növləri, şişin biyolojik davranışını belirleyərək xəstəliyin seyri və müalicə prosesi üzərində vacib bir rol oynayır. Klasik kordoma ən geniş yayılmış müşahidə olunan türdür. Yavaş böyüməsinə rağmen ətraf toxumalara yayılma eğilimindedir. Kordoma türlerinin belirlenmesi, müalicə prosesinin planlanmasında kritik bir rol oynayır və cərrahi sonra ek müalicə üsullarinin belirlenmesine kömək edir. Geniş yayılmış müşahidə olunan kordoma növləri bu şəkildədir:
Klasik (Konvansiyonel) Kordoma: Ən tez-tez müşahidə olunan türdür və adətən yavaş böyür.
Kondroid Kordoma: Kıkırdak toxumasına benzeyen hüceyrələr ehtiva edir. Nispeten daha iyi bir prognoza malikdir.
Dediferansiye (Anaplastik) Kordoma: Ən agresif formdur. Sürətli böyür və metastaz yapma riski yüksəkdir.
Kordomalar Kimləri Təsir edir?
Daha çox orta yaş və yaşlı şəxslərdə müşahidə olunan nadir bir tümördür. Xəstəlik, 40-70 yaş aralığında ən tez-tez diaqnoz olunur. Lakin uşaqlarda və genç yetkinlərdə də nadiren müşahidə oluna bilər. Kişilərdə qadınlara oranla biraz daha geniş yayılmış olaraq yaranır. Kordoma gelişiminde tanınan dəqiq bir genetik faktor olmamakla birlikdə ailesinde kordoma öyküsü olan şəxslərdə riskin bir miqdar artabileceği düşünülməkdədir.
Kordomalar, embriyonik gelişim zamanı yaranan notokord kalıntılarından kaynaklandığı üçün doğuştan gələn bir risk faktörü taşıya bilər. Lakin xəstəliyin ortaya çıkması, adətən yaşamın irəliləyən dönemlerinde olur. Xəstəliyin nadir olması səbəbindən erkən diaqnozu çətin ola bilər. Bir çox pasiyent diaqnoz almadan əvvəl uzun müddət simptomlarla yaşaya bilər. Kordomanın etkilediği pasiyentlər, şişin konumuna bağlı olaraq onurğa, beyin sapı və sinir sisteminde təzyiq səbəbindən hərəkət kısıtlılığı, nevroloji bozukluklar və ağrı kimi müxtəlif əlamətlər göstərə bilər.
Kordomalar Nə qədər Yaygındır?
Sümük xərçənglərinin yaklaşık %1’ini, tüm primer onurğa tümörlerinin isə %3-4’ünü oluşturur. Hər il dünyada 1 milyon kişide yaklaşık 1-2 vaka görülməkdədir. Bu da kordomayı nadir bir xəstəlik haline getirməkdədir. Adətən 40-70 yaş arasındaki şəxslərdə diaqnoz olunur. Uşaqlarda və gençlərdə olduqca nadirdir.
Kordoma əlamətləri hansılardır?
Şişin onurğanın hansı nahiyəsində geliştiğine bağlı olaraq dəyişiklik göstərir. Kafatası dabanında yerleşen kordomalar adətən baş ağrısı, çift görmə, yüzde uyuşma və nitq pozğunluğu kimi nevroloji əlamətlərlə özünü göstərir. Onurğa və sakrum nahiyəsində yaranan kordomalar isə bel və sırt ağrısı, bacaklarda uyuşma, güç itkisi və bağırsaq və ya mesane nəzarət problemləri kimi semptomlara səbəb ola bilər. Kordomalar adətən yavaş böyüdüğünden, əlamətlər illər üçünde yarana bilər və əksəriyyəti vaxt başka xəstəliklərlə karıştırıla bilər. Kordoma əlamətləri aşağıdakılardır:
Xroniki baş ağrısı: Kafatası dabanındaki kordomalarda tez-tez müşahidə olunur.
Çift görmə və görmə pozğunluqları: Beyin sapına yakın şişlərdə yarana bilər.
Yüzde uyuşma və his itkisi: Sinirlərə təzyiq səbəbindən yaranır.
Sırt və bel ağrısı: Onurğanın alt nahiyəsində yerleşen kordomalarda yaygındır.
Bacaklarda güç itkisi və uyuşma: Onurğa beyni basısı səbəbindən inkişaf edə bilər.
Bağırsaq və mesane nəzarət problemləri: Sakral bölgedeki şişlərdə müşahidə oluna bilər.
Hərəkət kısıtlılığı və əzələ güçsüzlüğü: Sinirlərin etkilenmesi nəticəsində inkişaf edə bilər.
Yutma güçlüğü və nitq pozğunluqları: Kafa dabanında böyüyen şişlərdə müşahidə oluna bilər.
Kordomanın Səbəbi Nədir?
Dəqiq səbəbi tam olaraq bilinmez. Lakin şişin embriyonik dönemde inkişaf edən notokord kalıntılarından kaynaklandığı bilinməkdədir. Onurğanın gelişimi zamanı vəzifə yapan bir yapı olan notokord, normalde doğuşdan əvvəl kaybolur. Lakin bəzi şəxslərdə bu kalıntılar varlığını sürdürə bilər və irəliləyən yaşlarda tümörleşərək kordomağa çevrilə bilər. Genetik faktorların də xəstəliyin törəməunda rol oynayabileceği düşünülməkdədir. Lakin spesifik bir genetik mutasyon henüz net olaraq tanımlanmamıştır. Bəzi tədqiqatlar, T (brachyury) gen mutasyonlarının kordoma gelişimi ilə əlaqəli olabileceğini gösterməkdədir. Kordoma, xərçəngojen maddələrə məruz qalma, radyasyon və ya həyat tərzi kimi ətraf mühitlə bağlı faktorlarla birbaşa ilişkilendirilmemiştir. Xəstəlik əsasən sporadik olaraq yaranır və aile geçmişiyle nadiren bağlantılıdır.
Kordoma Necə Diaqnoz Olunur?
Əlamətlərin ortaya çıkması və radyolojik görüntüləmə üsulları ilə kordoma diaqnoz olunur. Həkim pasiyentin baş ağrısı, görmə pozğunluqları, sırt və bel ağrısı və ya nevroloji semptomlarını değerlendirir. Dəqiq diaqnoz üçün Maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRI) və Kompüter tomoqrafiyası (BT) kullanılaraq şişin yeri, böyüklüğü və ətraf mühit toxumalarla ilişkisi belirlenir. Biyopsi, kordomanın digər sümük və yumuşak toxuma tümörlerinden ayırt edilməsi üçün lazımdır. Biyopsi zamanı alınan toxuma örneği, patolojik inceleməyə tabi tutularaq kordoma diaqnozu doğrulanır. Bəzi hallarda, şişin genetik profili belirlenərək müalicə seçenekləri şekillendirilə bilər.
Kordoma Necə müalicə olunur?
Kordoma müalicəsində cərrahi müdaxilə birincil müalicə üsulu olaraq kabul olunur. Mümkün olduğunca şişin tamamının çıkarılması amaçlanır. Lakin şiş onurğa beyni və ya beyin sapı kimi kritik nahiyələrdə yer alıyorsa tamamilə temizlenmesi çətin ola bilər. Əməliyyat sonra radioterapiya tətbiq olunaraq geride kalan şiş hüceyrələri yok edilməyə çalışılır. Proton terapisi və ya stereotaktik radioterapiya kimi irəli radioterapiya teknikləri, kordomalar üçün effektiv müalicə seçenekleridir. Kimyaterapiya adətən kordomalarda effektiv deyil. Lakin bəzi hedefe yönəlmiş müalicələr və immünoterapilər araştırılmaqdadır. Müalicə sonra pasiyentlərin müntəzəm olaraq takip edilməsi və nüks riskine qarşı uzun müddət izlenmesi lazımdır.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/kordoma-nedir-əlamətləri-ve-tedavisi
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
National Cancer Institute — Cancer Types (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.cancer.gov/types
WHO — Cancer fact sheet (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer
Tez-tez verilən suallar
Kordoma Nədir?
Onurğa və kafatası dabanında inkişaf edən nadir bir malign (bədxassəli) sümük tümörüdür. Bu şişlər, embriyonik gelişim zamanı notokord adlanan yapının kalıntılarından qaynaqlanır. Əsasən kuyruk sokumu (sakrum), onurğanın alt və üst nahiyələri ilə kafa dabanında müşahidə olunur. Kordomalar adətən yavaş böyür. Lakin zamanla ətrafdeki sümük, sinir və yumuşak toxumalara yayıla bilər. Onurğa beyni və sinirlər üzərində təzyiq oluşturduğunda nevroloji semptomlara səbəb ola bilər. Şişin konumuna bağlı olaraq görmə pozğunluqları, yutma güçlüğü, baş və boyun ağrısı, əzələ güçsüzlüğü və hərəkət kısıtlılığı kimi əlamətlər yarana bilər. Kordoma, metastaz yapa bilən agresif bir tümördür. Adətən irəli mərhələdə diaqnoz olunur. Çünki əlamətləri yavaş yaranır və əksəriyyəti vaxt digər xəstəliklərlə karıştırıla bilər. Şiş həyati orqanlara yakın konumlandığından müalicəsi çətin ola bilər. Şişin tamamilə çıkarılması güçtür. Bu səbəbdən multidisipliner bir ekip tərəfindən yönetilen cərrahi müdaxilə, radioterapiya və yeni nesil hedefe yönəlmiş müalicələr, kordoma pasiyentlərı üçün ən iyi müalicə seçeneklerini sunar.
Kordoma Növləri Hansılardır?
Şiş hüceyrələrinin yapısal xüsusilərine və agresiflik derecelerine bağlı olaraq fərqli növlərə ayrılır. Kordoma növləri, şişin biyolojik davranışını belirleyərək xəstəliyin seyri və müalicə prosesi üzərində vacib bir rol oynayır. Klasik kordoma ən geniş yayılmış müşahidə olunan türdür. Yavaş böyüməsinə rağmen ətraf toxumalara yayılma eğilimindedir. Kordoma türlerinin belirlenmesi, müalicə prosesinin planlanmasında kritik bir rol oynayır və cərrahi sonra ek müalicə üsullarinin belirlenmesine kömək edir. Geniş yayılmış müşahidə olunan kordoma növləri bu şəkildədir:
Kordomalar Kimləri Təsir edir?
Daha çox orta yaş və yaşlı şəxslərdə müşahidə olunan nadir bir tümördür. Xəstəlik, 40-70 yaş aralığında ən tez-tez diaqnoz olunur. Lakin uşaqlarda və genç yetkinlərdə də nadiren müşahidə oluna bilər. Kişilərdə qadınlara oranla biraz daha geniş yayılmış olaraq yaranır. Kordoma gelişiminde tanınan dəqiq bir genetik faktor olmamakla birlikdə ailesinde kordoma öyküsü olan şəxslərdə riskin bir miqdar artabileceği düşünülməkdədir.
Kordomalar Nə qədər Yaygındır?
Sümük xərçənglərinin yaklaşık %1’ini, tüm primer onurğa tümörlerinin isə %3-4’ünü oluşturur. Hər il dünyada 1 milyon kişide yaklaşık 1-2 vaka görülməkdədir. Bu da kordomayı nadir bir xəstəlik haline getirməkdədir. Adətən 40-70 yaş arasındaki şəxslərdə diaqnoz olunur. Uşaqlarda və gençlərdə olduqca nadirdir.
Kordoma əlamətləri hansılardır?
Şişin onurğanın hansı nahiyəsində geliştiğine bağlı olaraq dəyişiklik göstərir. Kafatası dabanında yerleşen kordomalar adətən baş ağrısı, çift görmə, yüzde uyuşma və nitq pozğunluğu kimi nevroloji əlamətlərlə özünü göstərir. Onurğa və sakrum nahiyəsində yaranan kordomalar isə bel və sırt ağrısı, bacaklarda uyuşma, güç itkisi və bağırsaq və ya mesane nəzarət problemləri kimi semptomlara səbəb ola bilər. Kordomalar adətən yavaş böyüdüğünden, əlamətlər illər üçünde yarana bilər və əksəriyyəti vaxt başka xəstəliklərlə karıştırıla bilər. Kordoma əlamətləri aşağıdakılardır:
Kordomanın Səbəbi Nədir?
Dəqiq səbəbi tam olaraq bilinmez. Lakin şişin embriyonik dönemde inkişaf edən notokord kalıntılarından kaynaklandığı bilinməkdədir. Onurğanın gelişimi zamanı vəzifə yapan bir yapı olan notokord, normalde doğuşdan əvvəl kaybolur. Lakin bəzi şəxslərdə bu kalıntılar varlığını sürdürə bilər və irəliləyən yaşlarda tümörleşərək kordomağa çevrilə bilər. Genetik faktorların də xəstəliyin törəməunda rol oynayabileceği düşünülməkdədir. Lakin spesifik bir genetik mutasyon henüz net olaraq tanımlanmamıştır. Bəzi tədqiqatlar, T (brachyury) gen mutasyonlarının kordoma gelişimi ilə əlaqəli olabileceğini gösterməkdədir. Kordoma, xərçəngojen maddələrə məruz qalma, radyasyon və ya həyat tərzi kimi ətraf mühitlə bağlı faktorlarla birbaşa ilişkilendirilmemiştir. Xəstəlik əsasən sporadik olaraq yaranır və aile geçmişiyle nadiren bağlantılıdır.
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.